Asgari Ücretin Artırılması ile Sigorta Primlerinin İşveren Hisselerinin Bir Kısmının Hazine Tarafından Karşılanmasına Yönelik Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Asgari Ücretin Artırılması ile Sigorta Primlerinin İşveren Hisselerinin Bir

Kısmının Hazine Tarafından Karşılanmasına Yönelik Sosyal Sigortalar ve Genel

Sağlık Sigortası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifimiz gerekçesiyle birlikte ekte sunulmuştur. t EMİR

Gökhan GÜNAYDIN Ali Mahir BAŞARIR

Tali Komisyon Sosyal İşler

Esas Komisyon (Plan ve Bütçe

Tarih: 1-7-2025 | |Esas No:2/3188

TBMM ki

İÜ Haziran 2025 e: |66usU

SEÇİM BÖLGESİ İMZA Orhan SÜMER Adana | N (LU ARKAN Yali 4 Tekin BİNGÖL Ankara İK b :) Van

Okan KONURALP Ankara (C ) N PANEL 1174 Aliye TİMİSİ ERSEVER © İAnkara KEZ > 4 YAZ N i 2571 CC.

Ensar AYTEKİN Balıkesir <—S, a e Aysu BANKOĞLU Bartın yar AA ayd hr ydi Özgür CEYLAN Çanakkale 4 N i / Gülizar BİÇER KARACA O İDenizli 7 al Talih OZCAN Düzce S4 07 7

Murat BAKAN İzmir Ni N okon N Rıfat Turuntay oo İNALBANTOĞLU (İzmir ( a VU HAR İnan Akgün ALP Kars Ja gile Va p Tif

Mustafa ADIGÜZEL Ordu / / / GENEL GEREKÇE

Evrensel olarak kabul edilen temel haklardan olan çalışma hakkı İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinin 23'ncü maddesinde "Her şahsın çalışmaya, işini serbestçe seçmeye, adil ve elverişli çalışma şartlarına ... hakkı vardır" şeklinde belirtilmiştir. Yine Anayasanın 49'ncu maddesinde Devlete, "çalışanların hayat seviyesini yükseltmek," için gerekli tedbirleri alma görevi verilmiştir. Yurttaşlarımızın adil ve elverişli koşullarda, insanca yaşama olanağı sağlayacak bir ücret karşılığında çalışması anayasal bir zorunluluk olduğu kadar Anayasanın 2'nci maddesinde Cumhuriyetin nitelikleri arasında sayılan sosyal devletin de gereğidir. Çalışanların onuruna yaraşır bir yaşam sürdürebilmesini sağlayacak düzeyde ücret alması ve asgari ücretin, bu ilke doğrultusunda belirlenmesi kaçınılmaz bir zorunluluktur.

Ülkemizde asgari ücret ile çalışan sayısı oldukça yüksek düzeydedir. DİSK-AR verilerine göre Türkiye'de asgari ücretle çalışan işçi sayısı, işçilerin yaklaşık 9050'sini oluşturmaktadır. Bu rakamlara kayıtdışı ekonomide çalışan işçiler dahil değildir. Kayıtdışı istihdam oranı TÜİK Mayıs 2025 verilerine göre Ye 24.7'dür. Bu nedenle asgari ücretle çalışan işçi sayısının 10 milyona yakın olduğunu söylemek de mümkündür.

Bu çerçevede yaklaşık 10 milyon çalışanı ilgilendiren asgari ücretin belirlenmesi süreci ne yazık ki uluslararası sözleşmelere ve Anayasa'da tanımlanan çalışma hakkına aykırı olduğu gibi hakkaniyetli ve adaletli bir biçimde düzenlenmediği için özellikle son iki yıl içerisinde geçimlik ücret olmaktan çıkmıştır. Halihazırdaki aylık 26,005.50 Türk Lirası olan brüt asgari ücretten, çalışanın eline net 22,104.68 Türk Lirası geçmektedir ve asgari ücret 4 kişilik bir ailenin sadece asgari gıda ihtiyacını bile karşılamaktan uzaklaşmıştır. Türk-İş Konfederasyonunun verilerine göre açlık sınırı 2025 Haziran ayı itibariyle 25,092 Türk Lirası iken yoksulluk sınırı 81,734 Türk Lirasıdır.

İktidarın TÜİK marifetiyle açıkladığı ekonomik verilere duyulan güven her geçen gün daha da azalmaktadır. 2018 yılından beri artarak devam eden ve son 2 yıldır ülkemiz tarihinde görülen en ağır ekonomik krize dönüşen bu ekonomik krizin bedelinin bir yandan üreten, istihdam yaratan mükelleflere, diğer yandan emeği ile geçinen milyonlara, dar gelirliye ve emeklilerimize ödetildiği açıktır.

Nitekim, son iki yılda siyasi iktidar asgari ücretin belirlenmesinde satınalma gücünün bile korunmasını gözardı etmiş, asgari ücretin erimesini bilhassa tercih etmiştir. Bunun en yakın örneği, 2025 yılında uygulanan asgari ücretin belirlenmesi sürecinde yaşanmıştır. 2024 yılı sonunda, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından belirlenen yıllık enflasyon (TÜFE) yüzde 44,4 olarak gerçekleşmesine rağmen, siyasi iktidar 2025 yılında, bir yıl boyunca geçerli olacak asgari ücreti, 9030 artırarak net 22 bin 104 lira olarak belirlenmişti.

Oysa net 22 bin 104 Türk Lirası olarak belirlenen 2025 yılı asgari ücretine, baştan gerçekleşen enflasyondan yüzde 11,1 oranında daha az bir zam yapıldı. Asgari ücretlinin 2024 yılı sonunda ilan edilen yüzde 44 ,4'lük enflasyondan kalan, bu yüzde 11,1 alacağı ile bu yılın ilk beş aylık döneminde, TÜİK verilerine göre yaşanan yüzde 15,1 ve Haziran 2025 ayı için tahmin edilen yüzde 1,5 ile birlikte yüzde 16,6 oranındaki enflasyon farkı yansıtıldığında Asgari ücretin 28 bin 267 lira olması gerektiği görülmektedir.

Yaşanan enflasyona göre güncellenen net 28 bin 267 Türk lirasına; yüzde 3,2 - olan 2024 yılındaki yıllık büyüme ve yüzde 2 olan bu yılın ilk üç aylık büyüme oranları, yani refah payı eklenmesi ile 30 bin 205 Türk liralı bir asgari ücret rakamın ulaşılır. Bir başka deyişle Asgari ücretin, sadece satınalma gücünü koruyabilmesi amacıyla 1 Temmuz 2025 tarihi itibariyle 30 bin 205 Türk Lirası rakamına çıkması gerekmektedir.

Ancak ortaya koyduğumuz somut verilere rağmen siyasi iktidar, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek tarafından uygulanan ekonomik program yüzünden açlık ve yoksulluk cenderesiyle boğuşan, ücretli, memur, köylü ve esnaf gibi dar gelirli gruplar ve emeklilerin satınalma güçlerini bir nebze olsun düzeltmeye yönelik herhangi bir adım atmamaktadır. Tam tersine siyasi iktidar, geçtiğimiz yıldan bu yana işçi kesiminin bütün eleştirilerine, asgari ücretle çalışanların kamuoyuna yansıdığı üzere geçinemediklerine ilişkin haykırışlarına kulak kapatmaktadır.

2025 yılının ilk altı ayında bile asgari ücretlinin satınalma gücü, "© 16.6 oranında enflasyon karşısında erimiştir. İşçi kesiminin Temmuz ayında asgari ücretin yeniden belirlenmesine yönelik talepleri gözardı edilmekte, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Asgari Tespit Komisyonunu toplantıya bile çağırmamaktadır.

Bu Teklifte öngörülen düzenlemelerin, her ne kadar toplumsal taraflar arasında belirlenmesi gereken asgari ücret sürecine müdahale etme anlamına gelse de, kamuoyunda ortaya çıkan taleplere rağmen siyasi iktidarın harekete geçmemesi nedeniyle, asgari ücretle çalışanların, enflasyon karşısındaki kayıplarının bir nebzede olsa giderilmesine yönelik olarak asgari ücretin, Temmuz 2025 döneminde kanunla güncellenmesi gereksiniminden ortaya çıkmıştır.

Bunun yanı sıra, işveren üzerindeki maliyetlerin yüksekliği, istihdamı artıracak teşvik mekanizmalarının yetersizliği ve mevcut desteklerin sınırlı kapsamı, denetimsizliği, işverene düşen prim ödeme sorunu daha da derinleştirmektedir.

İktidarın ekonomi bilimine aykırı ısrarları nedeniyle de 2018 yılından buna yana yaşanan: ekonomik kriz derinleşerek zamana yayılmıştır. Maalesef iktidar, sebep olduğu krizin faturasını yine halka çıkarmış ve yeni kanuni düzenlemeler yaparak yurttaşlarımızın vergi yükünü arttıran adımlar atmıştır. Üreticilere, sanayiciye, esnafa yüklenen vergi ve maliyet yükleri artarken, verilen teşviklerde ciddi düşüşler yaşanmakta ya da teşvik olanakları zorlaştırılmaktadır.

Bilindiği gibi asgari ücret desteği, işveren üzerindeki mali yükü azaltarak kayıtlı istihdamı teşvik etmek ve işgücü piyasasını düzenlemek amacıyla uygulanmaktadır. Ancak, mevcut uygulamanın kapsamı ve yararlanma koşulları, desteğin etkinliğini sınırlamaktadır.

Mevcut uygulamaya baktığımızda; 2025 yılı itibarıyla asgari ücret desteği bir işçi için aylık 1000 TL olup, bu tutar günlük 33,34 TLx30 gün şeklinde hesaplanmakta ve bu destekten sınırlı bir sayıda işveren yararlanabilmekledir. Desteğin sınırlı bir kesim tarafından kullanılmasının temel nedenlerinden biri, ilgili yılda desteğe hak kazanmak için önceki yılın aynı ayında bildirilen gün sayısına eşit ya da daha fazla bildirim şartının olmasıdır. Bu. durum, özellikle küçük ölçekli işletmelerin destekten yararlanmasını zorlaştırmaktadır.

Sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği, aktüeryal dengenin korunmasına bağlı iken işverenlere çıkarılan zorlukların ve işgücüne katılım önündeki engellerin artması, her şeyden önce kayıt dışılığı artırmaktadır. Ülkemizde kayıt dışı istihdamın yaygınlığı, sosyal güvenlik sisteminin gelir-gider yapısını olumsuz etkileyerek sistemin sürdürülebilirliğini tehdit etmektedir.

Kayıt dışı istihdamın artışı devletin prim kaybına uğramasına, sosyal güvenlik açıklarının artmasına ve çalışanların sosyal hak kaybına yol açmaktadır. Ayrıca, kayıt dışılık, prim gelirlerini azaltarak sosyal güvenlik sisteminin finansmanında önemli sorunlar yaratmaktadır.

Kayıt dışı istihdamla mücadelede en önemli sorunlardan biri, denetimlerin yetersizliğidir. Bu durum, prim tabanını aşındırırken kayıtlı istihdam yapan işletmeler açısından rekabet eşitsizliğine neden olmaktadır. Ayrıca, kayıt dışı istihdam nedeniyle tahakkuk ve tahsil edilemeyen prim alacakları, prim performansına dayalı devlet katkılarını da azaltmaktadır.

Sosyal sigorta sisteminin aktüeryal dengesi açısından aktif sigortalı sayısının artırılması gerekmektedir. Ancak, işgücüne katılım oranının düşüklüğü, işsizlik oranının yüksekliği ve kayıt dışı istihdamın yaygınlığı gibi sorunlar bu dengeyi kalıcı şekilde olumsuz etkilemektedir.

OECD verilerine göre, Türkiye, işgücüne katılım oranı açısından OECD ülkeleri arasında son sırada yer almaktadır. OECD ülkelerinin 15 yaş üstü nüfusta işgücüne katılım oranı ortalaması "670,2 iken, Türkiye'de bu oran 055,1'dir. Bu düşük oran, sosyal güvenlik sistemine prim ödeyen kişi sayısını doğrudan azaltmakta ve aktüeryal dengeyi olumsuz etkilemektedir.

Kayıt dışı istihdamla etkin mücadele edilmesi, işgücüne katılım oranlarının artırılması ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi, sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği için elzemdir. Bu bağlamda, kayıt dışı istihdamı azaltıcı düzenlemelerin hayata geçirilmesi ve denetim kapasitesinin artırılması ve işverenlerin işçilik maliyetlerinin düşürülmesi amacıyla gerekli yasal düzenlemelerin yapılması gerekmektedir.

Teklifte öngörülen düzenlemelerin uygulanması yaklaşık altı aylık 350 milyar TL kamuya ilave maliyet gerektirecektir. Ancak, önerilen istihdamı teşvik düzenlemesi ile kayıtlı istihdam oranında artış sağlanarak, sosyal güvenlik sistemine 1 trilyon TL ilave prim geliri yaratılması beklenmektedir. Dolayısıyla, ilave asgari ücret desteğinin SGK üzerinde herhangi bir finansal yük oluşturmayacağı öngörülmektedir. Böylece, işgücü piyasasının daha adil ve etkin bir şekilde işlemesini sağlayacak ve ülke ekonomisine önemli katkılar sunulması amaçlanmaktadır.

Kanun teklifi ile

• Çalışanların asgari geçimini sağlayacak asgari ücretin, 1 Temmuz 2025 tarihinden geçerli olmak üzere, en azından asgari ücretlilerin son iki yıldaki kayıplarını giderecek bir rakam olan aylık net 30,205 TL. olması,

• İşveren üzerindeki maliyetlerin azaltılması, kayıt dışı istihdamın önlenmesi ve sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal dengesinin korunması, hedeflenmektedir.