6858 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Türkiye'de hükümet tarafından uygulanan göç politikaları, insan haklarına, uluslararası ve ulusal mevzuatlara aykırı pratikleriyle devam etmektedir. Çoğunluğu Suriyeli, Afgan ve İranlı göçmenlerin, uluslararası koruma başvuru yolları çok ciddi oranda sınırlandırılmakta ve göçmenleri hukuka aykırı olarak sınır dışı etme olağan hale getirilmektedir. Özellikle Suriye'de yaşanan son gelişmelerden sonra "gönüllü geri dönüş" adı altında toplu geri itmeler gerçekleştirilmektedir. Basına yansıyan kimi haberlere ve başvurucu avukatların iddialarına göre "gönüllü? geri dönüş formları göçmenlere çoğu zaman Zorla, hile ile veya işkence ile imzalatılmakta ve göçmenler keyfi gerekçelerle sınır dışı edilmektedir.

İdarenin kararı ile özgürlüklerinden mahrum edilen ve haklarında sınır dışı kararı alınan göçmenlere yönelik yükümlülükler, ulusal ve uluslararası mevzuatta yer alsa da göçmenler bu haklara çoğunlukla erişememektedir. İdare tarafından alınan sınır dışı kararları 6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nda düzenlenmiştir. Sınır dışı etme kararının göçmenlere tebliğ edilmesi, kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkındaki kapsamlı bilgilendirme yapılması, adli yardıma erişim imkanı bulunmayan göçmenler açısından oldukça zorlayıcıdır. Göçmenler sınır dışı kararlarının tebliğ edilmesi, bu kararların tercüme edilmesi, karara itiraz etmek isteyen göçmenlerin adli yardıma veya avukatına zamanında ulaşabilmesi, gönderme merkezlerindeki personellerden kaynaklanan ihmal ve usulsüzlüklerin tamamı değerlendirildiğinde, kanunda sınır dışı kararlarına karı yetkili İdare Mahkemesi'ne yapılacak itiraz hakkının kullanımının 7 günlük süre sınırlı olması yeterli değildir. Kaldı ki aynı yasa maddesindeki "Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez.' hükmü de çoğunlukla ihlal edilmekte, itiraz süresi ve İdare Mahkemesi'nin kararı beklenmeksizin sınır dışı işlemleri yapılmaktadır. Öyle ki, Türkiye Barolar Birliği'nin raporlarına göre; birçok avukatın yabancı müvekkillerinin, sınır dışı kararına karşı idari yargıda dava açma süresi içinde açtıkları iptal davalarına ve bu davaları idareye bildirmiş olmalarına rağmen, müvekkillerinin iradeleri hilafına ve zorla sınır dışı edilmiş oldukları yansımıştır.

Tali Komisyon Adalet Esas Komisyon İçişleri Tarih: 18-4-2025 Esas No:2/3060

—— amman.

16 Hisarı 2025.

© l(alialb

Halbuki sınır dışı kararına karşı otomatik durdurucu etkinin varlığı AİHM standartlarına göre de usuli bir güvencedir.

Göçmenlerin idari gözlem koşullarının değerlendirilmesi ve adalete/ hukuki yardıma etkin biçimde erişebilmelerinin koşullarının nasıl olduğu da açık değildir. Tercümanlık hizmetleri başta olmak üzere adli yardım mekanizmalarının göçmenler açısından sınırlı tutulması veya kimi geri gönderme merkezlerinde hiç işletilmemesi, göçmenlerin hak arama özgürlüklerini ortadan kaldıran başat nedenlerden olmaktadır. Göçmenler açısından bu adalete erişim engeli yalnızca geri gönderme merkezlerinde değil, havalimanı transit bölgelerinde, sınır kapılarında ve karakollar da yaşanmaktadır. 6458 Sayılı Kanun'un 59. Maddesinde de geri gönderme merkezlerinde sunulacak hizmetler arasında "Yabancıya; yakınlarına, notere, yasal temsilciye ve avukata erişme ve bunlarla görüşme yapabilme, ayrıca telefon hizmetlerine erişme imkânı sağlanır" hükmüne yer verilse de kimi merkezlerde idari gözetim altında tutulan göçmenlerin cep telefonu veya ankesörlü telefon kullanmalarına dahi izin verilmemekte; yakınları ile, avukat veya noter ile görüşmeleri engellenmektedir. Avukatların gözetim altındaki müvekkillerinin dosyalarında haberdar olamamaları, yasal itiraz ve dava yollarını kullanmalarını engellemektedir.

Bunun yanı sıra, uluslararası koruma ve geçici koruma kapsamındaki göçmenlerin hukuka erişim hakkı, kimi baronun bu konudaki farklı uygulamaları ve adli yardım bütçelerinin sınırlılığı dolayısıyla da imkansızlaşmaktadır.

Tüm bu sebepler dolaysıyla, idare tarafından haklarında sınır dışı kararı verilen göçmenlerin mağduriyetlerinin azaltılması ve hak arama özgürlüklerinin ifa edilebilmesi bakımından, karara karşı itiraz süresinin en az 60 gün olarak düzenlenmesi zaruridir.