Uluslararası İşgücü Kanununda ve Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

6735 Sayılı Uluslararası İşgücü Kanununun "Uluslararası işgücü politikasının belirlenmesi? başlıklı 4. Maddesine üçüncü fikrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

(4) Uluslararası işgücü politikası, henüz statü sahibi olmasa da uluslararası koruma statüsüne başvuru yapabilecek durumda olan göçmenler başta olmak üzere yabancıların çalışma izni başvurusunda bulunmalarını teşvik edecek ve kayıtlı istihdama katılımlarını artıracak şekilde belirlenir. Çalışma izni başvurusunda bulunan yabancılar hakkında sınır dışı etme prosedürü uygulanmaz. Bu kişiler bakımından idari yaptırımlar yerine hukuki statü kazandırmaya yönelik usul ve esaslar düzenlenir. Bakanlık, yabancıların kayıtlı ve sigortalı çalışmasını sağlamak üzere gerekli tedbirleri alır."

Gerekçe: Teklif maddesiyle; 6735 Sayılı Uluslararası İşgücü Kanununun "Uluslararası işgücü politikasının belirlenmesi? başlıklı 4. Maddesine üçüncü fıkrasından sonra gelmek üzere eklenen fikra ile henüz bir statüye sahip olmasa da uluslararası koruma başvurusunda bulunabilecek durumda olanlar başta olmak üzere yabancıların çalışma izni mekanizmalarına erişiminin, kayıtlı ve sigortalı çalışma hakkının etkin kullanımının teşvik edilmesi amaçlanmaktadır. Çalışma izni başvurusu ile yabancıların kayıtlı istihdama yönlendirilmesi, kamu otoriteleri açısından da denetlenebilir bir işgücü piyasası oluşturulmasına katkı sağlayacaktır. Düzenleme ile Bakanlığın göçmenlerin hukuki statü kazanması ve kayıtlı, sigortalı çalışmaları yönünde politikalar geliştirmesi ve gerekli tedbirleri alması amaçlanır.

6735 Sayılı Uluslararası İşgücü Kanununun Çalışma İzni Türleri" başlıklı 10. Maddesinin;

a) birinci fıkrasında yer alan "iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak koşuluyla" ibaresi kaldırılmıştır, "gerçek veya tüzel kişiye ya da kamu kurum veya kuruluşuna ait belirli bir işyerinde veya bunların aynı işkolundaki işyerlerinde belirli bir işte çalışmak şartıyla" ibaresi "belirli bir işkolu veya meslek kapsamında Türkiye genelinde çalışmak üzere" şeklinde değiştirilmiştir ve fıkraya aşağıdaki cümle eklenmiştir:

"Bu izin, belirli bir işverenle sınırlı olmaksızın geçerlidir."

b) ikinci fıkrasında yer alan "aynı işverene bağlı olarak" ibaresi kaldırılmıştır, "Ancak, farklı bir işveren yanında çalışmak üzere yapılan başvurular bu maddenin birinci fikrası kapsamında değerlendirilir." cümlesi "Çalışma izni süresi içinde işveren veya işkolu değişikliği, izin geçerliliğini etkilemez; ancak bu durum Bakanlığa bildirilir." olarak değiştirilmiştir.

Gerekçe: Teklif maddesiyle; 6735 Sayılı Uluslararası İşgücü Kanununun "Çalışma İzni Türleri" başlıklı 10. Maddesinin birinci ve ikinci fıkrası değiştirilerek ve kimi ifadeler kaldırılarak yabancıların sigortalı çalışma hakkını işverenin belirlemesinin önüne geçilmek amaçlanmaktadır. Ülke sınırları içerisinde bulunan çeşitli statülerden ve statüsüz göçmenlerin hukuki durumları sebebiyle kayıtsız çalıştıkları göz önünde bulundurulduğunda göçmen işçilerin çalışma izni almasının işverenin başvurusuna bırakılmasının hem Anayasa ve mevcut yasal düzenlemeler yönünden hem Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler yönünden ihlal yarattığı açıktır. Mevcut model, çalışma hakkını ve sözleşme özgürlüğünü fiilen işveren iradesine bağlı hale getirerek işçinin iş değiştirme ve çalışma koşullarını belirleme imkanını daraltmakta; aynı işi yapan işçiler arasında statü temelli eşitsizlikler yaratarak eşitlik ilkesini zedelemektedir. İşçinin hukuki statüsünün işverenle ilişkilendirilmesi, işveren karşısında aşırı bir bağımlılık ilişkisi yaratmakta ve bu durum kötüye kullanıma açık bir zemin oluşturmaktadır. Bu bağımlılık ilişkisi, göçmen işçilerin sendikal örgütlenme ve sendikal haklardan yararlanma imkanlarını da fiilen ortadan kaldırmakta, hak arama yollarına erişimlerini sınırlandırmaktadır. Ayrıca, kayıtlı istihdamı teşvik etmesi beklenen bu sistemin, aksine işçileri kayıt dışı çalışmaya yönlendirmesi, hukuk devleti ve ölçülülük ilkeleri bakımından da sorunlu bir sonuç ortaya çıkarmaktadır. Bu yönüyle çalışma izninin işverene bağlı yapısı, işçi aleyhine güç dengesizliği yaratan ve temel hakların etkin kullanımını sınırlayan bir nitelik taşımaktadır. Yabancıların çalışma hakkının işverenden bağımsız olarak kendi başvurularına dayalı olarak tanınması 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nda sigortalı çalışma hakkı başta olmak üzere öngörülen düzenlemelerin hayata geçirilmesi için elzem olmakla birlikte kanunda düzenlenen sigortasız işçi çalıştırma yasağının etkin uygulanması sağlanacaktır.

6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun "Sınırdışı etme kararı alınacaklar? başlıklı 54. Maddesinin 1. fıkrasının "(&) Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler" bendi kaldırılmıştır.

Gerekçe: Teklif maddesiyle; 6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun "Sınır dışı etme kararı alınacaklar? başlıklı 54. Maddesinin 1. fıkrasının ($) bendi kaldırılarak çalışma izni olmadan çalışmanın sınır dışı sebeplerinden çıkarılması amaçlanmaktadır. Mevcut düzenlemede, çalışma izni olmaksızın çalışan yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınabilmesi, bu kişilerin kayıtlı istihdama katılımını teşvik etmek yerine, idari yaptırım ve sınır dışı edilme riski nedeniyle kayıt dışı ve güvencesiz çalışma biçimlerine yönelmelerine neden olmaktadır. Göçmenlerin sınır dışı edilme tehdidi altında bulunmaları, çalışma izni başvurusunda bulunmalarını fiilen zorlaştırmaktadır. Düzenleme ile, idari yaptırım odaklı yaklaşım yerine, yabancıların çalışma hayatına kayıtlı ve sigortalı biçimde katılımını önceleyen bir politika benimsenmekte; böylece hem yabancıların temel haklara erişiminin güçlendirilmesi hem de çalışma hayatında kayıt dışılığın azaltılması hedeflenmektedir. Bu suretle, işgücü piyasasında daha adil, denetlenebilir ve sürdürülebilir bir yapının oluşturulmasına katkı sağlanması amaçlanmaktadır.

Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Gerekçe: Bu hüküm yürürlük maddesidir.

Bu kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.

Gerekçe: Bu hüküm yürütme maddesidir.