2911 Sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu ile 5442 Sayılı İl İdaresi Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı, siyasi fikirlerin ifadesinden adaletsiz uygulamalara tepki gösterilmesine, ekonomik çıkarların savunulmasından sosyal taleplere kadar uzanan sivil, ekonomik, politik ve sosyal hakların tanınması, uygulanması ve savunulması için kullanılan demokratik Anayasal bir hak ve araçtır.

Anayasanın 34. maddesine göre "Herkes, önceden izin almadan, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösleri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir." Anayasa'da bu hakkın kullanımın izin alma şartına bağlanamayacağı açıkça ifade edilmiştir. Anayasa'da ek güvence olarak ifadesini bulan önceden izin almadan. ibaresi, hakkın doğasına ilişkin bir belirleme içermekte olup. bu hakkı bir izin değil, bir özgürlük olarak tanımlandığı anlaşılmaktadır.

Toplantı ve gösteri yürüyüşü özgürlüğü hakkı, sadece bir anayasal hak değil, aynı zamanda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) başta olmak üzere uluslararası insan hakları belgeleriyle de koruma altınadır. Ancak Türkiye?de toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı hem bu hakkın içeriğini düzenleyen başta 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu ile hem de uygulamada çeşitli kısıtlamalara, engellemelere veya güvenlik gerekçeleriyle yasaklara konu olmaktadır. Bu yasaklamalara ise en çokta Kürtlerin yoğun yaşadığı illerde karşılaşılmaktadır. Eylem, etkinlik, barışçıl gösteri ve basın açıklamalarının uzun yıllardır sistematik bir şekilde yasaklandığı bu kentlerde özellikle belediyelere atanan kayyımlarla birlikte yasaklama kararlarında yeni bir aşamaya geçilmiştir. Halkın iradesine kayyım atandığı kentlerde valiliklerin tüm eylem ve etkinliklerin yasaklanması ile bu kentlerde giriş ve çıkışlara izin verilmemesi şeklinde üst üste kararlar alınmıştır. Kayyım atamaları sonrası yapılan demokratik ve barışçıl protestoların güvenlik güçlerince şiddetle bastırılması. işkence ve keyfi gözaltılar gibi ciddi insan hakları ihlallerine sahne olmuştur. Özellikle Van Büyükşehir Belediyesi Eş Başkanı Abdullah Zeydan'ın görevden alınıp 15 Şubat 2025 tarihinde Van Büyükşehir Belediyesi'ne üçüncü kez kayyım atanması ile halkın tepkileri ve demokratik haklarını savunma çabaları şiddetle bastırılmıştır.

Yine 19 Mart günü aralarında İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun da bulunduğu 105 kişi hakkında çıkarılan gözaltı kararıyla ve 23 Mart'ta aralarında 3 belediye başkanının da olduğu 51 kişinin tutuklanmasıyla ülke geneline yayılan barışçıl protestolar, çok boyutlu hak ihlallerinin ve kötü muamelenin hedefi haline gelmiştir. Protestolar esnasında veya ev baskınlarıyla aralarında gençlerin, öğrencilerin, çocukların ve gazetecilerin de olduğu 2 binden fazla kişi gözaltına alınmış. üç yüze yakın kişi tutuklanmıştır.

Uluslararası sözleşmeler ve Anayasa ile koruma altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkını engelleyen hukuksuz yasaklama kararlarına yasal dayanak oluşturan 2911 sayılı Kanun'unun 17. ve 19. maddeleri ile 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'nun 1 1/c maddesidir. "Türk aile yapısı", 'ulusal güvenlik" ve *kamu düzeni? *milli güvenlik", *suç işlenmesinin önlenmesi". "genel sağlık", "genel ahlâkın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması? gibi kavramlar idare tarafından sıklıkla ve geniş bir takdir yetkisi ile kullanılmakta, toplantı gösteri hakkını sınırlamaktadır. Bu haliyle geniş takdir yetkisine sahip kamu otoriteleri, yoruma son derece açık gerekçelerle toplantı ve gösterilerin gerçekleşme olasılıkları ciddi anlamda kontrol etmekte ve hakkın kullanımını problemli hale getirilmektedir. Bu nedenle söz konusu maddelerin kaldırılması gerekmektedir.