Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin bir sosyal hukuk devleti olduğu açıkça belirtilmiştir. Sosyal hukuk devleti, bireylerin yalnızca hak ve özgürlüklerini tanımakla yetinmeyen; aynı zamanda onların insan onuruna yaraşır bir yaşam sürdürebilmeleri için gerekli sosyal ve ekonomik güvenceleri sağlamakla yükümlü olan devlettir. Bu bağlamda emekli aylıkları, sadece bir gelir kalemi değil; bireylerin yaşlılıkta insan onuruna uygun bir hayat sürdürebilmeleri için Anayasa ve yasalar tarafından güvence altına alınmış temel bir sosyal haktır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesinde, emekli, dul ve yetim aylıklarının haczedilemeyeceği açıkça belirtilmiştir. Kanun koyucu burada kamu düzenine ilişkin bir koruma getirmiştir. Anılan hükümde sadece nafaka borçları istisna tutulmuş, bu da kamu yararının ve zayıf taraf olan emeklinin korunmasının bir gereği olarak değerlendirilmiştir.

Yargıtay'ın 17 Temmuz 2025 tarihli ve 32958 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan içtihadı ise, tüketici kredisi sözleşmelerinde emekli maaşlarının blokesine rıza gösterilmesi halinde bu maaşlara bloke konulabileceğini kabul ederek, açıkça kanun koyucunun amacına, normun lafzına ve Anayasa'nın sosyal devlet ilkelerine aykırı bir sonuç doğurmuştur.

Ayrıca belirtmek gerekir ki, Anayasa'nın 60. maddesi uyarınca "herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir" ve "devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür." Emekli aylıkları, bu anayasal güvencenin bir sonucu olup, bu gelirlerin borç ilişkileri nedeniyle riske sokulması, temel sosyal güvenlik hakkının ihlaline neden olmaktadır.

Bu gerekçeler doğrultusunda, 5510 sayılı Kanun'un 93. maddesine açık ve tartışmaya yer bırakmayacak şekilde bir hüküm eklenerek; emekli aylıklarının, tüketici kredisi sözleşmeleri de dâhil olmak üzere, rıza veya onay beyanlarına dayanarak dahi bloke edilemeyeceği, haczedilemeyeceği veya borca mahsup edilemeyeceği hükme bağlanmalıdır.

Bu düzenleme ile birlikte; Emekli yurttaşların asgari geçim kaynaklarının güvence altına alınması, Sözleşme serbestisinin kamu düzenine aykırı biçimde uygulanmasının önüne geçilmesi, Anayasa'nın 2., 60. ve 138. maddelerinde güvence altına alınan sosyal devlet, sosyal güvenlik hakkı ve yargı kararlarının yasaya uygunluk denetimi ilkelerinin korunması amaçlanmaktadır.