Bırkleyn Mağarası'nın Doğal Sit Alanı İlan Edilmesine Dair Kanun Teklifi

Diyarbakır'ın Lice ilçesine bağlı Abalı Mahallesi sınırlarında yer alan Bırkleyn Mağarası, yalnızca bölgenin değil, Mezopotamya ve insanlık tarihinin ortak kültürel ve doğal miraslarından biridir. Antik kaynaklarda "dünyanın bittiği ve ölümsüzlük suyunun aktığı yer" olarak tanımlanan mağara, Dicle Nehri'nin doğu kollarından Dibni Çayı'nın yer altına girip tekrar yüzeye çıktığı eşsiz bir karstik oluşumdur.

M.Ö. 1114-1076 yıllarında hüküm süren Asur Kralı Tiglat-Pileser ve M.Ö. 858—824 yıllarında hüküm süren III. Salmanassar tarafından Bırkleyn'de bırakılan kabartmalar ve çivi yazılı kitabeler, bu alanı sadece doğal değil, aynı zamanda arkeolojik ve tarihi olarak da korunması gereken bir hazine haline getirmiştir. Bu kabartmalar, Mezopotamya?*dan Anadolu'ya yapılan seferlerin belgeleri olmasının yanı sıra, dünyanın bilinen en eski mağara rölyefleri arasında kabul edilmektedir.

2004 yılında Münih Üniversitesi'nden Prof. Dr. Andreas Schachner başkanlığındaki bir arkeoloji ekibi tarafından Bırkleyn Mağarası ve çevresinde gerçekleştirilen yüzey araştırmaları sonucunda, mağaranın Geç Neolitik Çağ'dan bu yana kullanıldığı tespit edilmiş, Asur dönemine ait kabartmaların belgelenmesinin yanı sıra yeni bir mağara yapısının daha keşfedildiği raporlanmıştır. Bu çalışmalar, bölgenin yalnızca doğal değil, arkeolojik açıdan da taşıdığı yüksek değeri bir kez daha ortaya koymuştur.

Bırkleyn, halk arasında İskender-i Zülkarneyn efsanesiyle özdeşleştirilmekte, Kur'an'daki Kehf Suresi'nde geçen anlatılarla ilişkilendirilmekte ve yerel halkın belleğinde kutsal bir mekan olarak yer etmektedir. Aynı zamanda Plinius gibi antik yazarlar tarafından da "yeraltı dünyasına açılan geçit" olarak tanımlanmıştır.

Mağaranın içinde ve çevresinde bulunan doğal su kaynakları, flora ve fauna açısından da zengin bir ekosisteme ev sahipliği yapmaktadır. Ancak son yıllarda Karayolları Genel Müdürlüğü 8'inci bölge müdürlüğünce başlatılan "Kalker Ocağı, Mekanik Plent ve Kırma Eleme Tesisi" çalışmaları, mağaranın doğal ve kültürel bütünlüğünü ciddi şekilde tehdit etmektedir. Patlatmalı çalışmalar nedeniyle bölgedeki mera alanları kullanılamaz hale gelmiş, halk mağaranın zarar göreceği endişesiyle birçok kez yetkili mercilere başvuruda bulunmuştur. Diyarbakır Barosu Çevre ve Kent Hukuku Komisyonu ve yöre halkı tarafından yapılan suç duyuruları ve itirazlara rağmen herhangi bir koruma önlemi alınmamıştır.

Bırkleyn Mağarası, başka bir kentte olsa turizm açısından bir cazibe merkezine dönüştürülebilecek, bölgenin yoksullukla mücadelede önemli bir dayanağı haline gelebilecek potansiyele sahiptir. Bu nedenle yalnızca geçmişin mirasını korumak adına değil, aynı zamanda bölge halkının geleceğine sahip çıkmak adına da bu alanın yasal güvence altına alınması gerekmektedir. Tüm bu nedenlerle, Bırkleyn Mağarası'nın birinci derece doğal sit alanı olarak ilan edilmesi, yalnızca çevresel değil, tarihsel, kültürel ve toplumsal bir sorumluluktur. MADDE GEREKÇELERİ