Turizm Yoğunluğu Olan Bölgelerde Merkezi Bütçe Payı ve Hizmet Desteğinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun Teklifi

Tali Komisyon

Bayındırlık, İmar, Ulaştırma ve Turizm

Esas Komisyon

Plan ve Bütçe

Tarih: 1-10-2025

Esas No:2/3275 gemliam vam

GENEL Evo

— 2 aram

TBMM i

09 El 205

(435952. ema

Türkiye, sahip olduğu doğal güzellikler, tarihi miras, kültürel zenginlikler ve coğrafi çeşitlilik sayesinde dünyanın önde gelen turizm ülkelerinden biridir. Ülkemiz, Ege ve Akdeniz kıyılarında yaz turizmi; İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Karadeniz bölgelerinde kış, yayla ve doğa turizmi; Konya, Mardin, Şanlıurfa gibi illerde inanç turizmi; İstanbul, Antalya ve İzmir gibi kentlerde kongre, fuar ve sağlık turizmi ile çok yönlü bir turizm potansiyeline sahiptir.

Ancak, bu potansiyelin ortaya çıkardığı en önemli sorunlardan biri, turizm sezonlarında il, ilçe veya beldelerin mevcut nüfuslarının birkaç katına çıkmasıdır. Yaz aylarında Bodrum, Çeşme, Marmaris, Alanya, Fethiye; kış aylarında Uludağ, Erciyes, Palandöken; yılın farklı dönemlerinde Kapadokya, Pamukkale, Konya, Mardin gibi merkezler, resmi nüfuslarının 4-5 katı kadar nüfusa ev sahipliği yapmaktadır. Bu olağanüstü artış, altyapıdan güvenliğe, çevre temizliğinden sağlık hizmetlerine, trafik düzeninden belediye hizmetlerine kadar pek çok alanda ciddi bir yük doğurmaktadır.

Halihazırda yürürlükte bulunan bütçe dağılım sistemi ise yalnızca resmi nüfusu esas almaktadır. Yani turizm sezonunda milyonlara ev sahipliği yapan ilçeler, yalnızca kayıtlı nüfusları oranında merkezi bütçeden pay almakta; bu durum hizmetlerin yetersiz kalmasına, kalitenin düşmesine ve yöre halkının da turistlerin de mağduriyetine yol açmaktadır.

Bodrum örneğinde görüldüğü üzere, 203 bin 035 bandında olan resmi nüfus yaz aylarında 800 bine, bayram tatillerinde ise 1 milyona ulaşmaktadır. İlçeye giriş yapan araç sayısı 250 bini bulmakta, bu da hem trafik hem de çevre açısından büyük sorunlar oluşturmaktadır. Ancak merkezi bütçeden ayrılan kaynak hala 203 bin nüfusa göre hesaplanmaktadır.

Benzer şekilde, kış turizmi bölgelerinde kısa sürede on binlerce ziyaretçiyi ağırlayan belediyeler, hem yol hem de sağlık ve güvenlik hizmetlerinde ciddi yetersizlikler yaşamaktadır. İnanç ve kültür turizminin yoğun yaşandığı Konya, Diyarbakır, Şanlıurfa ve Mardin gibi şehirlerde de yılın belirli zamanlarında milyonlarca insan hareketliliği olmakta, ancak hizmet kapasitesi nüfusla orantılı kalmaktadır.

Sağlık turizminin geliştiği Afyonkarahisar, Yalova gibi illerde de otel ve tesislerde binlerce yabancı turist ağırlanırken, altyapı ve çevre hizmetleri aynı kısıtlı bütçe ile yürütülmeye çalışılmaktadır.

Bu durum hem yerel halkın yaşam kalitesini düşürmekte hem de ülkemizin en önemli ekonomik sektörlerinden biri olan turizmde kalite kaybına yol açmaktadır. Oysa turizm sektöründe kalite, ülkenin uluslararası imajı ve tercih edilirliği açısından stratejik öneme sahiptir. Turizm bölgelerinde hizmetlerin aksamaması yalnızca turistlerin memnuniyeti için değil, ülkemizin tanıtımı, döviz girdisi ve istihdam kapasitesi için de hayati önemdedir.

Bu sebeple, turizm yoğunluğu yaşayan yerleşim yerlerinin yalnızca resmi nüfusları üzerinden değil, turizm sezonlarında ağırladıkları fiili nüfus dikkate alınarak merkezi bütçeden pay alması gerekmektedir. Bu amaçla "Turizm Yoğunluk Katsayısı" adı altında yeni bir düzenleme öngörülmektedir. TÜİK, İçişleri Bakanlığı ve Kültür ve Turizm Bakanlığı verileri doğrultusunda belirlenecek bu katsayı ile yerel idarelerin ek bütçe alması sağlanacak, böylece belediye başta olmak üzere kamu hizmetleri turizm yoğunluğuna uygun şekilde yürütülebilecektir.

Sonuç olarak; bu kanun teklifi, turizm bölgelerinde yaşanan nüfus artışının hizmet kapasitesine uygun şekilde karşılanmasını, vatandaşların ve turistlerin temel hizmetlerden eksiksiz yararlanmasını, ülkemizin turizm kalitesinin ve uluslararası imajının korunmasını amaçlamaktadır. Böylelikle, hem yerel halkın yaşam kalitesi artacak hem de turizm sektörü daha sürdürülebilir ve güçlü bir yapıya kavuşacaktır.

Pel Bi