Hasan Hayri Bey ve Yusuf Ziya Bey'in Hukuken İtibarlarının İade Edilmesine Dair Kanun Teklifi

Birinci cihan harbinin bitiminde bütün milletler kendi kaderini tayin hakkı kapsamında devletler kurarken Kürt halkı ortak geçmiş ve inançların etkisi, verilen sözler ve kullanılan yapıcı dilin tesiriyle Türk halkıyla beraber aynı çatı altında bir arada yaşama yönündeki iradesini ifade etmiştir. Birinci Meclise 1920 yılında Dersim mebusu olarak seçilen Hasan Hayri Bey ve Bitlis mebusu Yusuf Ziya Bey, Lozan görüşmeleri sırasında İngiliz heyetinin Kürt halkına yönelik özerklik taleplerine karşı meclis oturumlarında çok sert muhalefet etmiş ve Kürtlerle Türklerin kader birliği yaptığını belirtmişlerdir. Bizzat Mustafa Kemal'in ricasıyla Kürt ulusal kıyafetleriyle meclis kürsüsüne çıkan mebuslar Lozan'da Kürtlere özerklik talep eden İngiliz temsilci Lord Curzon'a karşı TBMM zabıt arşivlerinde açık şekilde duran "Kürtlerle Türklerin kader birliği" konuşmaları yapmışlardır. Lozan'ın imzalanması sonrasında 1924 yılında yapılan anayasada farklılıklar yok sayılıp, Kürt bahsi siyaseten kapatılınca Meclis kayıtlarında tekrar eden Kürt-Türk kader birliği lafları bir anda kesildi ve ne yazık ki zamanla

Kürt kelimesi zabıtlarda hiç görülmemeye başlandı.

Dönemin en çok taktir alan ve alkışlanan konuşmalarını yapan Hasan Hayri Bey ve Yusuf Ziya Bey bravo ve alkış sesleri arasında yaptıkları konuşmalardan sadece iki yıl sonra 1925 yılında Şeyh Said isyanına destek verdikleri gerekçesiyle idam edilerek öldürülmüşlerdir. Hasan Hayri Beyin Mustafa Kemal'in isteğiyle Kürt kıyafetleri giyip mecliste Lord Curzon'a karşı konuşma yapması idam gerekçelerinden biri sayıldı. Ülkede adil bir barış ve kardeşlik ikliminin sağlanması aynı zamanda geçmişteki acıların sağaltılmasıyla mümkündür. Cumhuriyetin kuruluşunun en kritik anında tek devlet fikrini savunan söz konusu iki mebusun sözleri bugün bile özellikle Türk milliyetçisi olan birçok siyasetçi, vekil, bürokrat, mütefekkir tarafından sahipleniliyorken kendilerine resmi olarak bir iade i itibar yapılmamıştır. Türkiye'nin toplumsal barışının konuşulduğu bu günlerde halk nezdinde zaten itibarlı olan her iki isme resmi anlamda da itibarları iade edilmelidir.