Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile İş Sağlığı Ve Güvenliği Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Tali Komisyon

Plan ve Bütçe

Esas Komisyon

Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler

Tarih: 13-1-2026

Esas No:2/3471

BIPnN yayı yy 60

• Pala b6ool GEREKÇE

Dijital platform ekonomisinin yaygınlaşmasıyla birlikte moto kuryelik faaliyeti Türkiye genelinde hızla artmış; bu alan özellikle gençler, göçmenler ve güvencesiz koşullara itilen kadınlar için düşük gelirli ve yüksek riskli bir istihdam alanına dönüşmüştür. Moto kuryeler; yoğun trafik, olumsuz hava koşulları, uzun ve düzensiz çalışma saatleri, sürekli hız ve performans baskısı yaratan algoritmik yönetim sistemleri nedeniyle yüksek iş kazası ve meslek hastalığı riski altında çalışmaktadır. Buna karşın moto kuryelik faaliyeti 13 Nisan 2025 tarihinde toplanan İşyeri Tehlike Sınıfları Tespit Komisyonu, moto kuryeliği "az tehlikeli işler" sınıfından çıkararak "tehlikeli işler" sınıfına almış; bu karar 21 Mayıs 2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Fakat yoğun trafik içinde sürekli hareket hâlinde çalışma, olumsuz hava koşulları, uzun ve düzensiz çalışma saatleri ile algoritmik sistemler tarafından yaratılan hız ve zaman baskısı, moto kuryeliği fiilen çok tehlikeli işler kapsamına sokmaktadır.

Moto kuryeliğin taşıdığı yüksek risk, iş cinayetlerine ilişkin verilerle de açık biçimde ortaya konmaktadır. Kurye Hakları Derneği ve İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi verilerine göre; 2022 yılında en az 58, 2023 yılında en az 68, 2024 yılında en az 63 ve 2025 yılında en az 44 moto kurye çalışırken meydana gelen iş cinayetlerinde hayatını kaybetmiştir.

Platform şirketleri, kuryelerin çalışma temposunu, teslimat sürelerini ve gelirlerini fiilen belirlemelerine rağmen işveren sorumluluğundan kaçınmakta; dijital platformlar tarafından tek taraflı olarak hazırlanan sözleşmeler yoluyla kuryeleri "bağımsız çalışan" veya "iş ortağı" olarak tanımlayarak işin organizasyonu ve risklerini bütünüyle kurye üzerine yıkmaktadır. Bu sözleşmelerin iş hukuku ile işçi sağlığı ve iş güvenliği mevzuatı bakımından sistematik biçimde denetlenmemesi, fili çalışma ilişkisi ile hukuki statü arasındaki uyumsuzluğu derinleştirmektedir.

Bu Kanun Teklifi; moto kuryelik faaliyetini gerçek risk düzeyine uygun biçimde çok tehlikeli işler sınıfına almak, platform şirketlerini işçi sağlığı ve iş güvenliği bakımından açık ve bağlayıcı yükümlülükler altına sokmak, sosyal sigorta ve prim yükümlülükleri bakımından işveren sorumluluğunu netleştirmek, algoritmik yönetim sistemlerinin işçi sağlığı üzerindeki etkilerini denetim altına almak ve moto kuryelere özgü meslek hastalıklarının tanımlanmasını ve kayıt altına alınmasını sağlamak amacıyla hazırlanmıştır.

Teklif, yalnızca teknik bir sınıflandırma değişikliği değil; platform kapitalizminin görünmezleştirdiği emeğe karşı kamusal sorumluluğun, sosyal devlet ilkesinin ve yaşam hakkının gereği olarak ortaya konulmuş yapısal bir düzenleme ihtiyacının ifadesidir.