6360 Sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Kapsamında Mahalle Statüsüne Dönüştürülen Köylerin Tüzel Kişiliklerinin Yeniden İhdası Hakkında Kanun Teklifi Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

2012 yılında kabul edilen ve 2014 yılında yürürlüğe giren 6360 sayılı Kanun ile Türkiye'nin yerel yönetim sisteminde kapsamlı bir değişiklik yapılmış; büyükşehir belediyesi bulunan illerdeki köylerin tüzel kişilikleri kaldırılarak bu yerleşim yerleri mahalle statüsüne dönüştürülmüştür. Bu düzenleme sonucunda Türkiye genelinde yaklaşık 16.000 köy ve 1.000'in üzerinde belde belediyesi tüzel kişiliğini kaybetmiştir. Böylece kırsal yerleşimlerin yüz yılı aşkın yerel yönetim geleneği ortadan kaldırılmıştır.

Aradan geçen süre zarfında, söz konusu düzenlemenin kırsal yerleşim birimlerinde ciddi idari, ekonomik ve sosyal sorunlar yarattığını görülmüştür. Köylerin tüzel kişiliğinin kaldırılmasıyla birlikte köy halkının kendi yaşam alanları üzerindeki karar süreçlerine doğrudan katılımı zayıflamış, yerel yönetim yetkileri merkezileşmiş ve kırsal toplulukların yönetime katılım kanalları daralmıştır.

Oysa Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 127'nci maddesi, mahalli idarelerin yerinden yönetim ilkesine göre kurulmasını ve mahalli müşterek ihtiyaçları karşılamak üzere faaliyet göstermesini öngörmektedir. Köyler, bu anayasal yerel yönetim sisteminin en köklü ve en temel unsurlarından biridir. Köy tüzel kişiliğinin ortadan kaldırılması, yerinden yönetim ilkesinin zayıflamasına ve kırsal nüfusun demokratik temsilinin gerilemesine neden olmuştur.

6360 sayılı Kanun'ile birlikte köylerin ortak malları olan mera, yaylak, kışlak, harman yeri ve benzeri taşınmazların yönetiminde de önemli sorunlar ortaya çıkmış, bu alanlar üzerindeki karar yetkisi köy halkının doğrudan katılımından uzaklaşmıştır. Köy tüzel kişiliklerine ait birçok taşınır ve taşınmaz malın belediyelere devredilmesi, kırsal toplulukların ortak varlıkları üzerindeki tasarruf hakkını fiilen ortadan kaldırmıştır.

Mahalle statüsüne dönüştürülen köylerde yaşayan yurttaşlar, şehir merkezleri için belirlenmiş su tarifeleri, emlak vergileri ve çeşitli belediye harçlarıyla karşı karşıya kalmış, buna karşın köylerin kendi kendini yönetme kapasitesi ortadan kaldırılmıştır. Tarım ve hayvancılıkla geçimini sağlayan yurttaşların kırsal üretim koşullarına uygun olmayan mali yükümlülüklerle karşı karşıya bırakılması, kırsal yaşamın sürdürülebilirliğini olumsuz etkilemiştir.

6360 sayılı Kanunun yarattığı sorunları gidermek amacıyla daha sonra getirilen "kırsal mahalle" düzenlemesi ise sorunun özünü çözmekten uzak kalmıştır. Bu düzenleme köylerin tüzel kişiliğini yeniden kurmamakta, yalnızca bazı mali kolaylıklar sağlamaktadır. Oysa kırsal yerleşimlerin temel ihtiyacı mali istisnalar değil, yerel yönetim yetkilerinin ve tüzel kişiliklerinin yeniden tanınmasıdır.

Türkiye'nin kırsal alanları yalnızca bir yerleşim alanı değil; aynı a üretimin, gıda güvenliğinin, doğal kaynakların korunmasının ve kültürel iğ mekânlarıdır. Kırsal yönetim yapısının zayıflatılması, yalnızca yerel demokrsiği zamanda üretim kapasitesini de olumsuz etkilemektedir. vz

Yukarıda sözü edilen tespit ve değerlendirmelerden hareketle;

• 6360 sayılı Kanun kapsamında mahalle statüsüne dönüştürülen köylerin tüzel kişiliklerinin yeniden kurulması,

• Köylerin ortak malları ve kamusal varlıkları üzerindeki tasarruf yetkisinin yeniden köy halkına verilmesi,

• Kırsal yerleşimlerde yerel demokrasinin ve katılımcı yönetim anlayışının güçlendirilmesi,

• Tarım ve hayvancılıkla geçimini sağlayan yurttaşların şehir merkezlerine göre belirlenmiş mali yükümlülüklerden korunması,

• Kırsal kalkınmanın ve üretim kapasitesinin desteklenmesi zorunluluk arz etmektedir.

Teklif ile Anayasa'nın 127'nci maddesinde tanımlı olan "yerinden yönetim ilkesi" ile uyumlu bir yerel yönetim yapısının inşası ve kırsal yerleşim birimlerinin yeniden ihdası hedeflenmektedir.