Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Hukuk eğitiminde niteliği artırmak ve mesleki kaliteyi sağlamak iddiasıyla yürürlüğe konulan Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı (HMGS); uygulamada hedeflenen hiçbir faydayı sağlamadığı gibi, anayasal hak ihlallerine, devasa bir fırsat eşitsizliğine ve genç hukukçular üzerinde telafisi güç bir psikolojik ve ekonomik tahribata yol açmıştır.

Türkiye'de hukuk eğitiminin bugünkü açmazı; plansız, altyapısız ve yeterli akademik kadrodan yoksun şekilde, adeta birer "tabela üniversitesi" mantığıyla açılan hukuk fakültelerinin sayısındaki kontrolsüz artıştır. İktidarın ve Yükseköğretim Kurulunun (YÖK) uzun yıllardır sürdürdüğü bu hatalı eğitim politikasının bedeli, dört yıllık zorlu bir lisans eğitimini tamamlayan genç mezunlara "HMGS barajı" ile ödetilmeye çalışılmaktadır. Devletin, kendi açtığı fakülteye, belirlediği müfredata ve kendi verdiği diplomaya güvenmeyerek mezunlarını yeniden bir sınava tabi tutması, sosyal devlet ve idari tutarlılık ilkeleriyle taban tabana zıttır. Nitelik sorununun çözümü, mezuniyet sonrası kurulan sınav bariyerlerinde değil; kontenjanların makul seviyelere çekilmesinde, akademik kalitenin artırılmasında ve staj eğitimlerinin Barolar ile Noterler Birliği öncülüğünde çok daha donanımlı hale getirilmesinde yatmaktadır.

HMGS sonuçlarına ilişkin veriler incelendiğinde sistemin yarattığı tıkanıklık ve mağduriyet açıkça görülmektedir. İlk kez uygulanan 2024 HMGS'ye 9.142 aday katılmış ve bu adayların yalnızca 9042,67'si 70 puan barajını geçerek başarılı olabilmiştir. Hukuk mesleğine girişte elenen yeni mezunların oranı 9057 olmuştur. Aynı tarihte yapılan İdari Yargı Ön Sınavına (İYÖS) katılan 1.228 adayın ise yalnızca "ol ,2'si (sadece 14 kişi) başarı sağlayabilmiştir. İdari yargı alanında sınava girenlerin "098'den fazlası sistem dışına itilmiştir. Takip eden süreçte (örneğin Nisan 2025 oturumunda) zorluk derecelerindeki belirsizlikler nedeniyle başarı oranı yaklaşık 19 puan gerileyerek 623,81 seviyelerine kadar inmiştir. 2024 ve 2025 yıllarındaki ilk üç oturumun kümülatif verilerine bakıldığında; toplam 31.489 adaydan yalnızca 9.485'i barajı geçebilmiş, yaklaşık 22.000 genç hukukçunun staj ve çalışma hayatına girmesi engellenmiştir. Başarı oranının bu denli düşük olmasının temel nedeni olarak bizzat Adalet Bakanlığı bünyesinde yapılan değerlendirmelerde de "hukuk fakültelerinin sayısının artması, verilen eğitim programının ve öğretim elemanlarının yetersizliği" gösterilmiştir. Ayrıca, başarılı olan öğrencilerin büyük bir bölümünün köklü ve yıllardır eğitim veren üç büyük şehirdeki hukuk fakültelerinden mezun olması, taşradaki üniversitelerde okuyan öğrenciler aleyhine yaratılan eşitsizliğin de en net kanıtıdır.

Anayasa'nın 42. maddesi "Eğitim ve Öğrenim Hakkı"'nı, 4$. maddesi ise "Çalışma ve Sözleşme Hürriyeti"ni güvence altına almaktadır. Dört yıllık lisans eğitimini tamamlayan bir gencin mesleki stajına başlamasının önünün çoktan seçmeli bir merkezi sınavla kesilmesi, bu hakların özüne ölçüsüz bir müdahaledir. HMGS, tıpkı geçmişteki diğer merkezi sınavlarda olduğu gibi yeni bir "sınava hazırlık" sektörü yaratmıştır. Zaten zor şartlarda okuyan dar gelirli ailelerin çocukları fahiş fiyatlı HMGS kursları, denemeler ve hazırlık kitapları altında ezilirken, ekonomik durumu iyi olan öğrenciler bu barajı daha kolay aşmaktadır. Sınav, liyakati değil "parası olanın" hazırlık avantajını ölçen bir sisteme dönüşmektedir. Ataması yapılmayan öğretmenler veya mülakat mağduru gençler gibi, HMGS sisteminin doğrudan bir sonucu olarak, "stajına dahi başlayamayan on binlerce işsiz hukukçu" kitlesi yaratılmaktadır. Eğitimini tamamlamış gençlerin en verimli çağlarında staja başlayamaması, onları vasıfsız işlere yönelmek zorunda bırakmaktadır.

Avukatlık ve noterlik meslekleri; bireylerin hak arama özgürlüğünün ve hukuki güvenliğinin temel teminatıdır. Bu mesleklere girişin tekdüzeliğe, ezbere ve test tekniğine dayalı bir sınavla belirlenmesi, savunma mesleğinin bağımsız ve entelektüel ruhuna aykırıdır.

Bu kanun teklifi ile; liyakatsiz ve plansız politikaların bedelinin yeni mezun gençlere ödetilmesi adaletsizliğine son verilmekte, eğitimde fırsat eşitliği ilkesi gereği Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı uygulaması ilgili kanunlardan tümüyle çıkarılmaktadır. Böylece genç hukukçuların staj ve çalışma hakları güvence altına alınmaktadır.