Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Anayasa Madde 57 — "Devlet, şehirlerin özelliklerini ve çevre şartlarını gözeten bir planlama çerçevesinde, konut ihtiyacını karşılayacak tedbirleri alır, ayrıca toplu konut teşebbüslerini destekler.", hükmü çerçevesinde başta Anayasa olmak üzere meri mevzuat (5393 sayılı Belediye Kanunu, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun, 5902 sayılı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ile Türkiye Afet Risk Azaltma Planı (TARAP) ve İl Afet Risk Azaltma Planları (İRAP) )gereği; deprem riskine karşı tedbir almak, riskli yapıları ve afet riski olan bölgeleri belirlemek, riskli yapıların risk durumuna göre güçlendirilmesini ya da yıkımını sağlayarak güvenli ve sağlıklı yaşama çevreleri teşkil etmek devletin asli ve devredilemez görevidir. Bu bağlamda yapı stoku envanterinin çıkarılması; anayasal ve kamusal asli bir sorumluluktur. Bu bakımdan mevcut yapı stokunun bilimsel yöntemlerle ortaya konulması, izlenmesi ve sürekli güncellenmesi herhangi bir kurumun tercihine bırakılabilecek teknik bir faaliyet olmadığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile AFAD başta olmak üzere yerel yönetimler, ilgili kamu kurumları, üniversiteler ve meslek kuruluşlarının eşgüdüm içinde yürütmesi gereken temel bir kamusal görevdir.

Deprem riskini azaltmak ve depreme karşı dirençli bir toplum yaratmak için AFAD tarafından Ulusal Deprem Strateji ve Eylem Planı (UDSEP 2012- 2023) hazırlanmıştır. Bu rapora göre 2017 yılına kadar ülkemizdeki yapı stokunun envanterinin çıkarılıp bunlara müdahale edilmesi gerekmekteydi. Ne yazık ki 2026 Türkiye'sinde eski yönetmeliklere göre inşa edilen, mühendislik hizmeti almayan, denetimsiz değişikliklere uğrayan, kaçak eklentiler yapılan veya imar aflarıyla kâğıt üzerinde yasal hale getirilen milyonlarca yapının gerçek durumu hala bilinmemektedir. Daha vahimi, hangi yapıların ne ölçüde risk taşıdığına ilişkin ülke çapında güvenilir ve bütüncül bir veri tabanı bulunmamaktadır.

Ülkemizin depremselliğine bakıldığında ise, jeolojik açıdan dünyanın en riskli ve afet potansiyeli en yüksek coğrafyalarından biridir. 85 milyon nüfusun yüzde 7l'i deprem riski taşıyan bölgelerde yaşamaktadır. Ülkemizde ortalama iki yılda yıkıcı bir deprem meydana gelmektedir. Bununla birlikte, Bakan Kurum'un açıklamalara göre Türkiye'de 6 milyon bağımsız birim risk altında ve 2 milyonunun acil dönüşüm beklemektedir. İstanbul'da ise toplam 7,5 milyon ev ve iş yerinden 1,5 milyonu mühendislik hizmeti almamış ve zemin nedeniyle de ileri derecede risk altındadır. Bunların 600 bini her an kendiliğinden çökebilecek bir vaziyettedir.

Buna karşın hali hazırda resmi veri olarak mevcut yapı stokuna ilişkin temel bilgilere bütüncül ve güvenilir biçimde sahip değiliz. Birçok yapı için; projelerinin arşivlerde bulunup bulunmadığını, hangi deprem yönetmeliğine göre tasarlanıp inşa edildiğini, kullanılan malzemenin niteliğini, taşıyıcı sistemine sonradan müdahale edilip edilmediğini, güçlendirme işlemi görüp görmediğini, yapı kayıt belgesine sahip olup olmadığını ve bu belgenin hangi aykırılığı kapsadığını, mevcut kullanımının ruhsat ve projeleriyle uyumlu olup olmadığını, ve en önemlisi de olası bir tasarım depremindeki performansını çoğu zaman kesin olarak bilemiyoruz. Halbuki bir toplumun güvenli yaşam koşulu; sahip olduğu yapı stokunu ne ölçüde tanıdığı, izlediği ve bu bilgiye dayanarak vatandaşların can ve mal güvenliğini ne kadar Adres: Halkla İlişkiler Binası 3.Kat B-312 TBMM-ANKARA

Cem AVŞAR Tekirdağ Milletvekili koruyabildiğiyle ölçülür. Aynı büyüklükteki iki depremden birinin binlerce can kaybına yol açarken diğerinin yalnızca kısa süreli yaşam kesintilerine neden olması, sadece fayların farklı davranmasından değil; kentlerin ne kadar bilinçli planlandığından, yapı stokunun ne kadar iyi tanındığından ve risklerin ne ölçüde yönetilebildiğinden kaynaklanmaktadır. Bu nedenle deprem güvenliği yalnızca bir mühendislik disiplini konusu değildir. Aynı zamanda kamu yönetiminin, şehir planlamasının ve kamu yararını esas alan yönetim anlayışının en temel sorumluluklarından biridir. Güvenli kentler yalnızca sağlam binalarla değil; mevcut yapı stokunu tanıyan, risklerini bilimsel yöntemlerle ortaya koyan ve bu bilgiyi karar alma süreçlerine yansıtan kararlı ve süreklilik arz eden kurumsal yapılarla inşa edilir. Unutulmamalıdır ki, depreme dirençli kentler yalnızca yeni binalar inşa ederek oluşturulamaz. Bu ancak; mevcut yapı stokunu tanıyan, riskleri sürekli izleyen ve bilimsel verilere dayanan bütüncül bir kamu yönetimiyle mümkündür. TMMOB başta olmak üzere ilgili meslek odaları ve uzmanların zaman zaman yaptığı açıklama ve öneriler dikkate alınmalıdır. Bu öneriler çerçevesinde, ülkemizde oluşan ihtiyaç da dikkate alınarak teklifimizin hayata geçmesi önem arz etmektedir.

Bu teklifle; ilgili paydaş kurumların iş birliğiyle ülkemizin riskli yapı stokunu tespit etmek amacıyla Riskli Yapı Tespit Kurumu (RİYTEK) adıyla bir kurumsal yapı oluşturmak ve ortak koordinasyonla iş ve hizmet yürüten bu kurumsal yapı bünyesinde, aşağıdaki faaliyetleri icra etmeyi amaçlamaktayız. e" Türkiye'nin yapı stoku envanterini, ülke çapında başlatılacak bir kamu programıyla ivedilikle çıkarmak,

"* Yapıların risk durumları belirlenerek güçlendirme, yenileme ve tahliye süreçleri için açık, net bir önceliklendirme ve takvim süreci oluşturmak

Yapıların tüm yaşam döngüsünü kapsayan, merkezi idare ile yerel yönetimlerin ortak. kullandığı sadece verilerin işlendiği değil yapıların güvenliğinin de takip edildiği "Ulusal Yapı Stoku Bilgi Sistemini oluşturmak

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, AFAD, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, belediyeler ve diğer ilgili kurumların yapı verileri ortak standartlar çerçevesinde entegre etmek,

Yapı stoku envanteri çalışmalarını proje bazlı uygulamalar olmaktan çıkarıp mevzuatla tanımlanmış, sürekli güncellenen ve kamu kaynaklarıyla sürdürülen bir kamu hizmetine dönüştürmek e Mevcut yapı stokunun risk öncelikleri bilimsel yöntemlerle belirlemek; güçlendirme, dönüşüm ve afet risk azaltma politikaları bu verilere dayanılarak oluşturmak

Yapı stoku envanter çalışmalarına esas oluşturulan sonuç raporlarından elde edilen verilere göre öncelikli olan binaların dönüşümüne veya güçlendirilmesine yönelik izlenecek süreçleri net olarak tanımlamak; finansal ve hukuki sorunların çözümünde kamu desteği sağlanmak

Yapı kayıt belgesi bulunan yapıların hangi aykırılıklar nedeniyle kayıt altına alındığını gösterecek veri altyapısı oluşturmak; taşıyıcı sistemi etkileyen müdahaleleri öncelikli olarak değerlendirilmek

Yapı envanteri çalışmalarında üniversitelerin, meslek odalarının ve ilgili uzmanlık kuruluşlarının bilgi birikiminden kurumsal olarak yararlanmak; süreci bilimsel esaslar doğrultusunda kamucu bakış açısıyla yürütmek Adres: Halkla İlişkiler Binası 3.Kat B-312 TBMM-ANKARA

Üretilen verileri kamuoyu ile paylaşmak; bilimsel çalışmaları ve risk azaltma politikalarının geliştirilmesi desteklemek. e "Periyodik Yapı Kontrolü" sistemini hayata geçirerek "Ulusal Yapı Stoku Bilgi Sistemi'nin bir parçası yapmak. Böylece binaların tadilatları, kullanım amaçlarında değişiklik olması hali vb. her türlü müdahale ciddiyetle kayıt altına almak.

Özetle Teklif; Güvenli şehirler için mevcut yapı stokunu tarayan, riskleri bilimsel yöntemlerle ortaya koyan ve bu bilgiyi karar alma süreçlerine yansıtan kararlı ve süreklilik arz eden diğer ilgili paydaş kurumlarla ortak yürütülen bir kurumsal yapı inşa edilmesini amaçlamaktadır. Adres: Halkla İlişkiler Binası 3.Kat B-312 TBMM-ANKARA