İlköğretim ve Eğitim Kanunu'nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Gereğinin yapılmasını arz ederim. al DANIŞ BEŞTAŞ

Esas Komisyon Gençlik ve Spor

Tarih: 1-10-2026 |Esas No:2/3883

Numara! esi SMA 2 k Eylül 2026

Ne: |9Yb46$

Okulların açılması ile artan yoksulluk ve ekonomik krizin bozduğu dengelerin damga vurduğu belirli eğitim kalemleri gündeme gelmiştir. Parasız eğitim hakkı anayasal güvence altında olduğu halde, velilere yüklenen gider kalemleri, eğitim hakkını ulaşılabilir olmaktan çıkarmıştır.

Bilindiği üzere Anayasanın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin bir "Sosyal Devlet" olduğu açıkça vurgulanmış; 42. maddesinde ise "Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz" ve "İlköğretim, kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve Devlet okullarında parasızdır" hükümleriyle eğitimde fırsat eşitliği güvence altına alınmıştır.

Ancak günümüz sosyo-ekonomik koşullarında, eğitim-öğretimin tamamen "parasız" olduğunu söylemek güçleşmiştir. Özellikle büyükşehirler başta olmak üzere ülke genelinde okul servis ücretleri, akaryakıt maliyetleri ve toplu taşıma giderleri, velilerin omuzlarında taşınması imkansız birer mali yük haline gelmiştir. Bu durum, dar ve orta gelirli ailelerin çocuklarının eğitime erişim hakkını kısıtlamakta ve anayasal bir ilke olan eğitimde fırsat eşitliğini zedelemektedir.

Mevcut durumda uygulanan "Taşımalı Eğitim Sistemi" yalnızca belirli kırsal bölgeleri kapsamakta, şehir merkezlerinde yaşayan milyonlarca öğrenciyi ve aileyi bu haktan mahrum bırakmaktadır. Oysa ki devlet okuluna giden her bir çocuğun okula güvenli, sağlıklı ve mali bir kaygı gütmeden ulaşabilmesi, çağdaş sosyal devletlerin asli sorumluluklarındandır. Nitekim gelişmiş dünya örnekleri incelendiğinde, öğrencilerin okula erişim hakkının kamusal bir hak olarak kabul edildiği açıkça görülmektedir. Örneğin; Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada"da devlet okullarında eğitim gören tüm öğrencilerin ev ve okul arasındaki ulaşımı, okul bölgeleri tarafından finanse edilen sarı okul otobüsleri (School Bus) vasıtasıyla tamamen ücretsiz olarak karşılanmaktadır. Benzer şekilde pek çok Avrupa Birliği ülkesinde, ev ile okul arasındaki mesafe kriterine göre veya dar gelirli aileler gözetilerek okul servisleri ya tamamen ücretsiz ya da sembolik ücretlerle devlet eliyle işletilmektedir. Dahası; Berlin, Lüksemburg, Lizbon gibi gelişmiş Avrupa şehirlerinde tüm çocukların ve gençlerin şehir içi toplu taşıma araçlarından tamamen ücretsiz yararlanması sağlanarak eğitime erişimin önündeki tüm coğrafi ve mali engeller kaldırılmıştır.

Dünya genelindeki bu çağdaş ve sosyal uygulamalara karşın, Türkiye'de çocuklarımızın sabahın erken saatlerinde, kış şartlarında veya güvensiz sokaklarda yürümek zorunda kalması ya da ailelerin bütçelerini zorlayarak fahiş servis ücretleri ödemeye mahkum edilmesi kabul edilemez bir gerçeklik olarak önümüzde durmaktadır.

Bu kanun teklifi ile devlet okullarında öğrenim gören tüm çocukların ev ve okul arasındaki ulaşımlarının tamamen ücretsiz karşılanması amaçlanmaktadır. Böylelikle, ailelerin ekonomik yükünün hafifletilmesi, trafik yoğunluğunun azaltılması ve en önemlisi çocukların okula erişim güvenliğinin en üst düzeye çıkarılması önerilmektedir.