5682 Sayılı Pasaport Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Her çocuğun eşit, nitelikli, anadilinde ve parasız eğitim alması, bir toplumun en temel demokratik taleplerinden biridir. Bu taleple yola çıkan eğitim emekçileri; kamu okulunda da, özel okulda da aynı müfredatı uygular, aynı sınıf düzeyindeki çocuklara aynı kamusal sorumlulukla ders verir, Milli Eğitim Bakanlığı'nın denetimi altında aynı mevzuatı yürütür. Ancak özel öğretim kurumlarında çalışan öğretmenler, yaptıkları işin kamusal niteliğine rağmen, birçok hak ve imkândan yoksun bırakılmaktadır.

Özel okul öğretmenleri; sözleşmelerin her dönem sonunda yenilenmeme riski, okulların kapanması ya da devredilmesiyle işsiz kalma tehdidi, emsal kamu görevlilerine kıyasla düşük ücret, fazla mesai baskısı ve sendikal örgütlenmenin önündeki fiili engellerle karşı karşıyadır. Yıllarını bu mesleğe vermiş, binlerce çocuğun hayatına dokunmuş bu emekçiler, kamusal hizmetin görünmeyen ama vazgeçilmez omurgasını oluşturmaktadır.

5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14 üncü maddesi uyarınca verilen hususi damgalı (yeşil) pasaport; devlet adına görev yapan bazı kamu görevlilerine ve toplumsal hizmet üstlenmiş çeşitli meslek mensuplarına tanınmış bir imkândır. Kanun koyucu, son yıllarda belirli bir kıdemi tamamlamış bazı serbest meslek mensuplarına da bu hakkı tanıyarak, hususi damgalı pasaportu yalnızca kadrolu kamu görevlisi olmakla sınırlı bir ayrıcalık olmaktan çıkarmış; kamusal bir sorumluluk taşıyan ve uzun yıllar emek vermiş meslek gruplarını da kapsayan bir düzenleme anlayışını benimsemiştir.

Öğretmenlik mesleği, yalnızca bir iş değil, toplumun geleceğini kuran kamusal bir görevdir. Bu görev, çalışılan kurumun kamu ya da özel olmasıyla değişmez. Bir öğretmenin dünyayı tanıması, farklı eğitim sistemlerini yerinde görmesi, uluslararası eğitim projelerine, çalıştaylara ve değişim programlarına katılabilmesi doğrudan sınıfa, dolayısıyla çocuklara yansıyan bir kazanımdır. Vize ve pasaport maliyetleri ise düşük ücretle çalışan eğitim emekçileri için çoğu zaman aşılması güç bir yük oluşturmaktadır.

Anayasa'nın 10 uncu maddesi, herkesin kanun önünde eşit olduğunu ve devlet organları ile idare makamlarının bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun hareket etmek zorunda olduğunu hükme bağlamıştır. Anayasa'nın 49 uncu maddesi, devletin çalışanların yaşam düzeyini yükseltmek ve çalışma hayatını geliştirmek için gerekli tedbirleri alma görevini; 55 inci maddesi ise ücretin emeğin karşılığı olması ve çalışanların adil bir yaşam düzeyi sağlaması ilkesini düzenlemektedir. Bu hükümler bir arada değerlendirildiğinde, eğitim hizmetinin yükünü omuzlayan özel okul öğretmenlerinin emeğinin karşılıksız ve görünmez bırakılmaması, kamu görevlisi emsallerine tanınan benzer imkânlardan keyfi biçimde dışlanmaması gerekmektedir.

Bu teklifle, özel öğretim kurumlarında en az on yıl öğretmenlik yapmış emekçilere hususi damgalı pasaport verilmesi öngörülmektedir. On yıllık süre şartı, rastgele bir ayrıcalık değil, uzun yıllara yayılan mesleki emeğin karşılığıdır. Sürenin tek bir kurumda kesintisiz çalışmaya değil, bir veya birden fazla özel öğretim kurumunda geçen toplam hizmete bağlanması ise okulların kapanması, devredilmesi veya sözleşmelerin yenilenmemesi nedeniyle iş değiştirmek zorunda kalan öğretmenlerin mağdur edilmemesini amaçlamaktadır.

Bu düzenleme ile eğitim emekçilerinin, çalıştıkları kurumun statüsü ne olursa olsun, emeğine saygı gösteren, eşitlikçi ve adil bir anlayışın gereği olarak mesleki ve kültürel olarak dünyaya açılmaları desteklenecektir.