14.12.2009 Tarih ve 5941 Sayılı Çek Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

14.12.2009 tarih ve 5941 sayılı Çek Kanununun 2'nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "ile adli sicil" ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.

Gerekçe: Madde ile çek ile ilgili yasaklılık kayıtlarının Risk Merkezinde tutulması öngörülmektedir. Kanun Teklifinin 3'üncü maddesiyle 5941 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin (1) numaralı fıkrasında değişiklik yapılarak üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında uygulanan adli nitelikteki yaptırım idari nitelikte bir yaptırıma dönüştürüldüğünden, teklifin kanunlaşmasından itibaren bu kişilerin kayıtlarının adli sicilde bulunması hukuken mümkün olmayacaktır. Bu kayıtlar sadece Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi tarafından tutulmaya devam edileceğinden, maddede yer alan "ile adli sicil" ibaresi madde metninden çıkarılmaktadır.

5941 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin altıncı fıkrasında yer alan "icra mahkemesine şikâyette" ibaresi "Cumhuriyet Başsavcılığına talepte" şeklinde değiştirilmiştir.

Gerekçe: Madde ile 5941 sayılı Kanunun 3'üncü maddesinin : (6) numaralı fıkrasında, karşılıksız çek fiilinin idari yaptırıma bağlanması doğrultusunda değişiklik yapılmaktadır. Teklifin 3'üncü maddesinde 5941 sayılı Kanunun 5'inci maddesinin (1) numaralı fıkrasında değişiklik yapılarak, şikâyete tâbi olarak uygulanan adli nitelikteki yaptırım, talebe bağlı idari nitelikte bir yaptırıma dönüştürüldüğünden, 5941 sayılı Kanunun 3'üncü maddesinin (6) numaralı fıkrasında yer alan "icra mahkemesine şikâyette" ibaresi "Cumhuriyet Başsavcılığına talepte" şeklinde değiştirilmiştir.

5941 sayılı Kanunun 5'inci maddesinin başlığı "Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı" şeklinde, (3) numaralı fıkrasında yer alan "hukuki ve cezai sorumluluk" ibaresi "hukuki sorumluluk ve idari yaptırım sorumluluğu" şeklinde, (1) ve (9) numaralı fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, (2), (10) ve (11) numaralı fıkraları yürürlükten kaldırılmıştır.

"(1) Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak "karşılıksızdır" işlemi yapılması hâlinde, altı ay içinde hamilin talepte bulunması üzerine, çek hesabı sahibi gerçek veya tüzel kişi hakkında, çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği veya çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer ya da çek hesabı sahibinin yahut talepte bulunanın yerleşim yeri Cumhuriyet Savcısı tarafından karşılıksız çikan her bir çekle ilgili çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına; bu yasağın bulunması halinde, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının devamı kararı verilir. Bu fıkra hükmüne göre çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı, karşılıksızdır işlemine tabi tutulan çekin düzenlenmesi suretiyle dolandırıcılık, belgede sahtecilik veya başka bir suçun işlenmesi hâlinde de verilir."

""9) Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararına karşı yapılacak başvuru ve itirazlar hakkında, 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun kanun yoluna ilişkin hükümleri uygulanır. Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararına karşı yapılan başvurunun kabulü hâlinde, bu kararlar da MERSİS ile Risk Merkezine sekizinci fıkradaki hükümlere göre bildirilir ve ilan olunur."

Gerekçe: Madde ile 5941 sayılı Kanunun 5'inci maddesinin (1) numaralı fıkrasında yapılan değişiklikle, üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında uygulanan adli nitelikteki yaptırım, Cumhuriyet savcısı tarafından uygulanacak idari nitelikte bir yaptırıma dönüştürülmektedir. 5941 sayılı Kanunun 5'inci maddesinin (1) numaralı fıkrasında yapılan değişiklikte, adli nitelikte bir cezaya yer verilmediğinden, Kanunun 5'inci maddesinin başlığı "Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı" şeklinde, (3) numaralı fıkrasında yer alan "hukuki ve cezai sorumluluk" ibaresi "hukuki sorumluluk ve idari yaptırım sorumluluğu" şeklinde değiştirilmesi öngörülmüştür. İdari nitelikte bir yaptırım olan çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararına karşı, kanun yolu olarak 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümlerinin uygulanması, bu başvurunun kabulü hâlinde, bu kararla ilgili olarak da 5 inci maddenin (8) numaralı fıkrasındaki bildirim ve yayımlanma usulünün izlenmesi öngörülmüştür. 5941 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasında yapılan değişiklikle, karşılıksızdır. işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında uygulanan adli nitelikteki yaptırım idari nitelikte bir yaptırıma dönüştürüldüğünden, bu değişikliğin zorunlu sonucu olarak Kanunun 5'inci maddesinin (2), (10) ve (11) numaralı fıkraları yürürlükten kaldırılmıştır.

5941 sayılı Kanunun 6'ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. "Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırılması

MADDE 6- (1) Karşılıksız kalan çek bedelinin, çekin üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı Kanuna göre ticari işlerde temerrüt faiz oranı üzerinden hesaplanacak faizi ile birlikte tamamen ödenmesi hâlinde, çek düzenleme Merkezine 5'inci maddenin sekizinci fıkrasındaki usullere göre bildirilir ve ilân olunur.

(2) Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararının verildiği yer Cumhuriyet başsavcılığına başvurularak talebin geri alınması hâlinde de birinci fıkra hükmü uygulanır.

(3) Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına ilişkin kayıt, kaydın girildiği tarihten itibaren her hâlde on yıl geçmesiyle MERSİS ve Risk Merkezi kayıtlarından resen silinir ve bu işlem ilân olunur."

Gerekçe: Madde ile 5941 sayılı Kanunun 6'ncı maddesinin birinci fıkrasında adii nitelikteki bir yaptırım için öngörülen etkin pişmanlık hükmü, idari nitelikte bir yaptırıma dönüştürülen çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı bakımından uygulanacak şekilde yeniden düzenlenmiştir. Madde uyarınca karşılıksız kalan çek bedelinin, faizi ile birlikte tamamen ödenmesi durumunda çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kaldırılacak ve bu durum Risk Merkezine bildirilecektir. Kararın verildiği Cumhuriyet başsavcılığına başvurularak talebin geri alınması hâlinde de çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kaldırılacak ve Risk Merkezine bildirilecektir. Buna göre, karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında uygulanacak olan idari tedbir, aynı zamanda bu kişiyi çek borcunu ödemeye zorlamak amacı da taşıyan bir yaptırım niteliğindedir. Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı bakımından azami .bir süre kabul edilmiştir. Buna göre, kaydın girildiği tarihten itibaren on yıl geçmesi üzerine, yasağa ilişkin kayıtlar Risk Merkezince re'sen silinecektir.

5941 sayılı Kanunun 7'nci maddesinin başlığı "Ceza Hükümleri" şeklinde değiştirilmiştir.

Gerekçe: Karşılıksız çek keşide etme fili suç olmaktan çıkarıldığı için düzenlemeden önce 5941 sayılı Kanunda diğer suçları tanımlayan 7'nci maddenin "Diğer ceza hükümleri" olan başlığı "Ceza hükümleri" olarak değiştirilmektedir.

5941 sayılı Kanuna aşağıdaki Geçici Madde eklenmiştir.

"GEÇİCİ MADDE 5- (1) Bankalar, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca bu maddenin yayımı tarihinden itibaren bir ay içinde 2'nci maddeye göre yayımlanacak tebliğde belirlenen esaslara uygun olarak yeni çek defterleri bastırırlar.

(2) Bankalar, 30.06.2020 tarihine kadar müşterilerine yeni çek defterlerini verir ve ellerindeki eski çek defterlerini imha ederler.

(3) Bu Kanunun bu maddenin yayımı tarihinden önce yürürlükte bulunan hükümleri ile mülga 3167 sayılı Kanun hükümleri gereğince düzenlenmiş olan eski çeklerin hukuki geçerliliği devam eder.

ZN Bankaların müşterilerine verdikleri eski çek defterleriyle ilgili olarak, muhatap bankanın 3 üncü maddenin üçüncü fıkrasına göre ödemekle yükümlü olduğu tutara ilişkin sorumluluğu 31.12.2024 tarihinde sona erer.

(5) Bu maddenin yayımı tarihinden önce verilen çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararlarına ilişkin kayıtlar, 6'ncı maddede düzenlenen yasağın kaldırılmasına ilişkin şartlar oluşuncaya kadar MERSİS ve Risk Merkezinde tutulmaya devam olunur.

(6) Bu Kanun hükümlerine göre suç karşılığı uygulanan yaptırımı, idari yaptırıma dönüştürülen fiiller nedeniyle,

a) Soruşturma evresinde bulunan dosyalar hakkında Cumhuriyet başsavcılığınca,

b) Kovuşturma evresinde bulunan dosyalar hakkında mahkemece, yapılmak üzere dava dosyası hükmü veren mahkemeye gönderilir ve bu mahkeme tarafından duruşma yapılmaksızın karar verilir."

Gerekçe: Madde ile 5941 sayılı Kanuna bir geçici madde eklenmesi öngörülmüştür. Maddenin (1) ve (2) numaralı fıkralarında, yeni çek defterlerinin bastırılıp dağıtılmasına ve eski çek defterlerinin imhasına ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir. Türkiye Gumhuriyet Merkez Bankasınca bu Kanunun yayımını izleyen bir ay içinde 2'nci madde hükmünce çıkarılıp yayımlanacak tebliğde belirlenen. esaslara uygun olarak, bankalar yeni çek defterleri bastıracaklardır. Bankaların öngörülen tarihe kadar müşterilerine yeni çek defterleri vermesi ve ellerindeki eski çek defterlerini imha etmesi öngörülmüştür. (3). numaralı fıkrada, 3167 sayılı Kanun ile 5941 sayılı Kanunun, Teklitle değiştirilmeden önce yürürlükte bulunan hükümleri gereğince düzenlenmiş olan eski çeklerin:hukuki geçerliliğinin devam edeceği düzenlenmiştir. (4) numaralı fıkrada, üzerinde basıldığı tarih yer almayan çeklerin 31.12.2024 tarihine kadar bankaya ibraz edilmemesi halinde, muhatap bankanın bu çeklere ilişkin olarak Kanunun 3'üncü maddesinin (3) numaralı fıkrasına göre ödemekle yükümlü olduğu tutara ilişkin sorumluluğunun sona ereceği düzenlenmiştir. (5) numaralı fıkrada, maddenin yayımı tarihinden önce verilen çek düzenleme ve çek hesabı açma. yasağı kararlarına ilişkin kayıtların, Kanunun 6'ncı maddesinde düzenlenen yasağın kaldırılmasına ilişkin şartlar oluşuncaya kadar MERSİS ve Risk Merkezinde tutulmaya devam olunacağı hüküm altına alınmıştır. (6) numaralı fıkrada, Kanunun mevcut uygulamasında da, üzerinde yazılı bulârran X. düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgi defa karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, suça bağ HAZ ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verilmektedir. Bu nedenle, mevcut çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararlarının akıbetinin ne olacağı konusunda bir düzenleme yapılmıştır.

Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer

Gerekçe: Yürürlük maddesidir.

Bu kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.

Gerekçe: Yürütme maddesidir.