Engelliler Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Birleşmiş Milletler?e bağlı olan ve toplum sağlığıyla ilgili uluslararası çalışmalar yapan Dünya Sağlık Örgütü'ne göre dünya nüfusunun yüzde on beşini engelli bireyler oluşmaktadır. Ülkemizde ise Ulusal Engelli Veri Tabanının Mart 2022 verilerine göre yaklaşık 2,5 milyon engelli birey bulunmaktadır.

Erişilebilirlik, engellilerin toplumdaki diğer bireyler gibi bağımsız ve aktif yaşayabilmelerini ve yaşamın tüm alanlarına sınırlandırılmaksızın tam ve etkin katılımını sağlamak aynı zamanda fiziki çevreye, ulaşıma, eşit koşullarda sahip olmasını ifade etmektedir. Toplumun özünde bulunan engelli bireyler, birçok sosyal ve kültürel faaliyete erişim sağlayamamakta; toplumsal yaşama katılım konusunda fiziksel erişim engelleriyle karşılaşmaktadır. Fiziksel erişimin sağlanamadığı bir ortamda, engelli bireylerin başta adalete, eğitime, sağlığa olmak üzere genel olarak temel hak ve özgürlüklere erişim haklarının varlığından söz edilemez.

Engelli bireylerin erişilebilirlik düzeyinin arttırılması, haklarının garanti altına alınması için bir mevzuat altyapısı oluşturulmuştur. Nitekim söz konusu alt yapının uygulanması noktasında yaşanan eksiklikler ve tedbirlerin alınmasına ilişkin yaşanan gecikmeler; engelli bireylerin erişilebilirlik hakkının kısıtlanmasına, onların toplum yaşamına tam ve etkin düzeyde katılımının sağlanamamasına yol açmaktadır. Toplumsal yaşamın her alanında engellilerin de yer alması; üretime katılması, sportif faaliyetlerinde, eğitim ve öğretim faaliyetlerinde, sosyal ve kültürel faaliyetlerde yer alabilmesi gerekmektedir.

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 13 Aralık 2006 tarihli ve A/RES/61/106 tarihli kararıyla kabul edilen; Türkiye'nin de 30.03.2007 tarihinde imzaladığı Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme'nin Erişilebilirlik başlıklı 9. maddesi şu şekildedir:

"Engelli kişilerin bağımsız olarak yaşayabilmeleri ve yaşamın bütün yönlerine tam olarak katılabilmeleri için Taraf Devletler, engelli kişilerin başkaları ile eşit olarak kentsel ve kırsal alanlarda kamuya açık olan veya sağlanan fiziksel ortama, ulaşıma, bilgi ve iletişim teknolojileri ve sistemleri dahil olmak üzere bilgi ve iletişime ve öteki tesislere ve hizmetlere erişimini sağlamak için gerekli önlemleri alacaklardır"

Engellilerin hakları Anayasal olarak da koruma altına alınmıştır. Anayasanın 10. maddesinin 3. fıkrası, "Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz." şeklinde hükmolunmuştur. Bu kapsamda engelli bireylerin toplumsal yaşama aktif katılımını sağlama amacıyla alınan tedbirlerin, anayasa tarafından koruma altına alınmış olduğu ve bu tedbirlerin alınması eşitlik ilkesine aykırı sayılmadığı ifade edilmektedir. Yine Anayasanın 42. maddesinin 7. fıkrasının ikinci cümlesi, engelli bireylerin eğitim hakkına erişimi konusunda, "Devlet, durumları sebebiyle özel eğitime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak m üm - şeklinde hükmolunarak devletin bu konudaki sorumluluğunu ortaya koym vi Enpelli bireylerin çalışma hakkına erişimi bakımından ise Anayasanın 50. maddesinjfı 2 fikTası "Küçükler ve kadınlar ile bedeni ve ruhi yetersizliği olanlar çalışma şartları bakımından özel olarak korunurlar." şeklindedir.

Uluslararası sözleşmelerde, Anayasada ve Kanunlarda öngörülen engellilere yönelik hakların yaşama geçirilmesi, idarenin aktif faaliyetleri ile söz konusu olacaktır. Bu kapsamda yerinden yönetim kuruluşları, görevli oldukları coğrafi bölge veya hizmetle ilgili oldukları alanda gereken tedbirleri ivedi olarak alırken; merkezi idare de kurum ve kuruluşları aracılığıyla gecikmeksizin hizmetlerin bütün bireylere ulaşmasını sağlayacaktır. Aksi halde bu haklar, topluma ulaştırılmadığı sürece etkisiz kalacaktır.

Engelli bireylerin ve aile fertlerinin karşılaştıkları zorluklar ayrımcılığa sebep olmakta, bu durum psikolojik olarak yeni sorunlar meydana getirmekte; engelli kişinin gerçekte sahip olduğu kapasitesinin altında performans göstermesine ve yaşam kalitelerinin de düşmesine sebebiyet vermektedir. Engelli kişiler arasında eğitim, öğretim oranı düşük seviyelerde seyretmektedir. Bu durum erişilebilirlik hakkının etkin olarak sunulmasıyla orantılı olarak iyileşecektir.

5378 sayılı Kanun ile erişilebilirlik hususunda kurumlara gerekli tedbirlerin alınması için verilen sürenin sınırlandırılması sağlanarak, fiziki erişimin sağlanması konusunda yasal sorumluluklarını yerine getirmeyenler hakkında yasal yollara başvuru hakkı kullanılabilecektir. Bu sayede engellilere yönelik tedbirlerin alınması açısından sorunların çözümünün ötelenmesi engellenecek olup; süre tanımaksızın kanunda fiziksel erişimin sağlanmasına yönelik çalışmaların makul sürede başlatılacağı yönünde bir düzenleme yapılmış olması engelli haklarının ihlalini önleyecektir.

Yukarıda açıklananlar ışığında işbu kanun teklifimiz ile engelli bireylerin erişilebilirlik haklarının ihlalinin önlenmesi, gerekli tedbirlerin alınması noktasında idarenin derhal harekete geçirilmesi amaçlanmaktadır.