Fındıkta yaşanan sorunlar hakkında

SANAYİ VE TİCARET BAKANI ALİ COŞKUN (İstanbul)Sayın Başkan, çok değerli milletvekili arkadaşlarım; Giresun Milletvekili Mehmet Işık arkadaşımızın gündemdışı konuşmasındaki bazı hususları aydınlatmak üzere huzurunuza gelmiş bulunuyorum.

Değerli milletvekilleri, ülkemiz ekonomisi ve özellikle de Karadeniz Bölgesi üreticilerimiz açısından büyük önem arz eden fındık ürünü ve Fiskobirlik konusunda, özellikle de bazı hususların aydınlatılması amacıyla geçen hafta basına ve bölge milletvekillerine bu konuda kısa bir rapor sunmuştuk. Konuşmama başlamadan önce, hepinizi, Bakanlığım adına saygıyla selamlıyorum.

Fındık, çiftçilik faaliyetlerinin yanında işlenmesi ve pazarlanmasına ilişkin diğer hizmetlerin oluşturduğu istihdamla, ekonomiye katkısı yanında Karadeniz Bölgesi nüfusunun önemli bir bölümünün de geçimini sağladığı tarım ürünlerimizdendir. Dünya kabuklu fındık rekoltesinin yaklaşık yüzde 75'i ülkemizde üretilmektedir. Bu da, dünya iç fındık talebinin tamamını karşılayacak seviyeyi ifade etmektedir. Bu ürün, 2004-2005 ihracat sezonunda ülkemize 1,5 milyar dolar döviz sağlamış, 2005-2006 üretim dönemi için, kasım ayının son haftası itibariyle de 1 milyar doları geçmiş bulunmaktadır.

Genel ekonomi politikamız gereği hedefimiz, tarım satış birliklerini yeniden yapılandırarak, şimdiye kadar olduğu gibi, Hazineye yük olmaktan çıkarmak, rekabete açık serbest piyasa şartlarında müdebbir bir ticarî kuruluş gibi daha verimli ve kârlı bir yönetime kavuşturmaktır.

Fındık sektörünün piyasa mekanizmasına işlerlik kazandırarak, Birliğin, ekonomik etkinlik ve verimlilik ilkeleri çerçevesinde faaliyetlerini sürdürülebilir bir yapıya kavuşturmak, sektörün geleceği açısından önem taşımaktadır.

Değerli milletvekilleri, bilindiği üzere, tarım satış kooperatif ve birliklerine ilişkin hükümleri düzenlemek ve bu kuruluşların yeniden yapılanması için yasal bir çerçeve oluşturarak, tarım satış kooperatif ve birliklerini etkin ve sürdürülebilir bir şekilde özerk ve malî yönden bağımsız kılmak amaçlanmıştır. Nitekim, Haziran 2000 tarihinde yürürlüğe giren 4572 sayılı Kanunla kooperatif ve birliklerin yeniden yapılandırılması hedeflenmektedir. Bu amaçla, alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi konularında çalışma, inceleme ve önerilerde bulunmak üzere Bakanlık Müsteşarımızın başkanlığında, diğer ilgili bakanlık, müsteşarlık ve ticaret borsa temsilcilerinden oluşan Yeniden Yapılandırma Kurulu oluşturulmuştur. Bu çerçevede, tarım satış kooperatif ve birliklerinin yeniden yapılandırma çalışmalarında kaydettikleri gelişme dikkate alınarak programa dahil 16 birlikten Fiskobirlik ve yeniden yapılandırma şartlarını yerine getiremeyen bazı birlikler dışındaki 8 birliğin borçları, 749 trilyon lira tutarında, tamamen terkin edilmiş bulunmaktadır.

Karadeniz Bölgesinde çok geniş bir alanda faaliyet gösteren ve yaklaşık 250 000 üretici ortağı ve 50 kooperatifi bünyesinde örgütleyen ve yeniden yapılandırma sürecinde bulunan Fiskobirlik'in, sağlıklı bir malî yapıya kavuşması, fındık ürününün ticareti ve piyasaları üzerinde etkin bir aktör olarak yer alabilmesini önemli görmekteyiz. Gerçekleştirilen personel düzenlemeleri için, Birliğe, Dünya Bankası destekli -ARIP kısa ismiyle- Tarım Reformu Uygulama Projesi kaynaklarından bugüne kadar 1381 personelin kıdem ve ihbar tazminatı ödemelerinde kullanılmak üzere 18 trilyon destek sağlanmıştır. Buna karşılık, Birliğin daimî personel sayısını azaltmak suretiyle, yeniden yapılandırma döneminde yaklaşık 60 trilyon lira tasarruf sağlandığı belirlenmiştir. 2 kooperatif hariç, asgarî ücretin 2 katı olarak benimsenmiş olan yönetim kurulu, denetim kurulu aylık ücretleri, Birlik Genel Kurulunda alınan tavsiye kararı uyarınca 1 asgarî ücret seviyesine indirilmek suretiyle yüzde 95 civarında kooperatiflerde yönetim tasarrufu sağlanmıştır.

Birlik bünyesinde faaliyet gösteren ve zarar eden marketler kapatılmıştır. EFİT AŞ ismindeki kuruluşları kaynak aktarımının durdurularak buradaki personel giderlerinin şirket tarafından üstlenilmesi ve marketlerin kapatılması sonucu Birliğin üzerinden önemli ölçüdeki gider de kalkmış,bu durum da, Birliğin malî yapısını olumlu yönde etkilemiştir.

Birlik ile imzalanan yeniden yapılandırma çerçevesinde Birliğe ait atıl taşınmaz malların (arsa, bina, fabrika, depo gibi) satılması öngörülmüş, Birlik, atıl vaziyette bulunan taşınmaz malların değerlendirilmesi konusunda kararlı adımlar atmıştır. Bu çerçevede Birliğin yeniden yapılandırma döneminde atıl varlıkların satışından yaklaşık 1 000 000 Yeni Türk Lirası işletme sermayesine destek sağlandığı görülmektedir.

ŞEVKET ARZ (Trabzon)Bakanım, üreticiye gelelim, üreticiye…

SANAYİ VE TİCARET BAKANI ALİ COŞKUN (Devamla)Fiskobirlik'e, Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu (DFİF) gider hesabından yeniden yapılandırma döneminde 163 trilyon lira kredi kullandırılarak, bu miktar, bugüne kadar Birliğin zora girmemesi için tahsil edilmemiş, yağlık kararnamelerle Fiskobirlik'in yaklaşık 1,5 katrilyon lira borcu hazine tarafından üstlenilerek tasfiye edilmiştir. Böylece, Birliğin malî yapısı üzerinde olumsuz etki yaratan ve yıllara yaygın, 2000 yılından önceki dönemlere yaygın zararlar, Hükümet tarafından bu 2005 yılı eylül ayında üstlenilerek Birliğin yeniden yapılandırma süreci desteklenmiştir.

Bu itibarla, yeniden yapılandırma çalışmalarında kaydettiği aşama dikkate alınarak Fiskobirlik ile Yeniden Yapılandırma Kurulu arasında, Birliğin yeniden yapılandırma programı dışına çıkartılmasına yönelik bir protokol imzalanmıştır.

Değerli milletvekilleri, burada, bölge milletvekillerinin, borsanın, odanın ve ilgili birimlerin gösterdiği desteğe ve anlayışa huzurunuzda teşekkür etmek istiyorum.

Gelinen noktada, Fiskobirlik'in, yeniden yapılandırma çalışmalarında kaydettiği aşama da dikkate alınarak Birlik ile Yeniden Yapılandırma Kurulu arasında imzalanan protokolle Fiskobirlik'in malî yapısının kuvvetlendirilmesine yönelik nihaî tedbirler hayata geçirilmektedir. Bu çerçevede, Fiskobirlik'in DFİF gider hesabında olan borçlarının 4572 sayılı Kanun ve ilgili yılların Bakanlar Kurulu kararları uyarınca terkin ve mahsup edilmesine yönelik süreç başlatılmıştır. Bu işlem sonucunda, Birliğin, 1999, 2001 yılı ürünü fındıklarının satılması ve yağlığa ayrılması sonucunda karşılaştığı zararlar Birliğin borçlarına mahsup edilmekte ve Birliğin 94 500 000 Yeni Türk Lirası tutarındaki bakiye borcu da terkin edilmektedir. Üzülerek belirteyim ki, bunlar, yıllardır ihmal edilmiş ve 2001 yılına kadar ele alınmamış konulardır.

Birliğin özel bankalara olan bakiye borçlarının üstlenilmesine yönelik süreç de tamamlanma aşamasına gelmiştir. Bu konudaki hukukî süreç 4572 sayılı Kanun hükümlerine uygun bir biçimde ivedilikle tamamlanmak üzeredir. Bu işlemler neticesinde, Fiskobirlik, sürdürülebilir malî yapısıyla yeniden yapılandırılmasını tamamlamış bir birlik haline gelmektedir.

MEHMET IŞIK (Giresun)Sayın Bakan, ne zaman?.. Halk bekliyor...

SANAYİ VE TİCARET BAKANI ALİ COŞKUN (Devamla)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; alınan bu tedbirlerin sonucu olarak, Birliğin özsermayesi, yapısı güçlendirilerek üreticilerin ürünlerinin daha iyi şartlarda değerlendirilmesini sağlayacak şekilde yeniden yapılandırılmış, devlete yük olmadan etkinliğini sürdürmesi sağlanmıştır. Bu sayede, yeniden yapılandırma döneminde olduğu gibi, 2005-2006 ürün dönemi içinde devlet fiyatlara müdahale etmemiş ve eskiden olduğu gibi hazine adına fındık alımı yapılmamıştır.

ŞEVKET ARZ (Trabzon)Sizin dönemde başladı; sizden önce öyle değildi.

SANAYİ VE TİCARET BAKANI ALİ COŞKUN (Devamla)Tabiî, bu gelişmelere rekoltenin biraz düşük olması da destek vermiştir.

Sonuçta, birçok spekülatif söylentilere rağmen sürdürülen ciddî politikalarla yılların alışkanlıklarından uzak yeni bir anlayışla fındık piyasası oluşturulmaktadır. Birliğin ürün alım faaliyetlerini, daha çok, kendi kaynakları ve gerçekleştirme imkânları geliştirilmiştir. Alınan yeniden yapılandırma tedbirleri sonucunda, kamu kaynaklarına malî yönden bağımlılığı ortadan kaldırılarak, özsermaye yapısı güçlendirilmiş ve piyasadan kredi temin edebilecek bir malî yapıya kavuşturulmuştur. Nitekim, Birlik, 2005-2006 ürün döneminde, şu ana kadar, yaklaşık 50 000 ton kabuklu fındık alarak, üreticilere 120 trilyon ödeme yapmış, kalan 200 trilyon lira tutarındaki üretici alacağını da kendi imkânlarıyla gerçekleştirmekte taahhütte bulunmuştur. Birlik, piyasadan, istikrarın sağlanmasını temin edecek miktarda ürün satın almış, üretici ve ihraç fiyatlarının düşmesi önlenmiştir.

Sonuçta, üretici ve ihracatçı, belli bir denge içinde korunarak memnun edilmiş, ülkemiz ekonomisi kazançlı çıkmıştır. Geçmiş yılların alışkanlığıyla, bizim bu tutumumuza büyük ölçüde tepki gösterilmişse de, bugün, artık, herkes, gelişmeden memnun olduğunu ortaya koymaktadır.