Sosyal sigortalar ve genel sağlık sigortası kanunu ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılması hakkında (s.s.119)

FEHMİ MURAT SÖNMEZ (Eskişehir)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; görüşülmekte olan 119 sıra sayılı Yasa Tasarısı’nın 84’üncü maddesi hakkında vermiş olduğumuz önerge nedeniyle söz almış bulunmaktayım. Bu vesileyle yüce heyetinizi saygıyla selamlıyorum.

Tasarı ile çalışanların her türlü ücret, prim, ikramiye ve diğer hak edişlerinin banka üzerinden ödenmesi kuralı getirilmektedir. 84’üncü madde bu kurala uymayanlar yani çalışanların ücretlerini banka üzerinden ödemeyen işverenler için yapılacak, uygulanacak yaptırımları düzenlemektedir. 84’üncü madde hükümlerine göre banka kanalıyla ödenmeyen ücretler gider kabul edilmeyecek, işletme bu amaçla gider indiriminden yararlanmayacaktır. Madde kayıt dışını azaltmayı amaçlamaktadır. Bize göre bu düzenleme kayıt dışının önlenmesine ya da azaltılmasına hizmet etmekten uzaktır.

Sosyal güvenlik sistemi açısından kayıt dışı üç şekilde ortaya çıkıyor: Bu işverenler işçileri ya kuruma hiç bildirmiyor ya çalışılan gün sayısını eksik bildiriyor ya da sigorta primine esas kazançlarını eksik bildiriyor. Bu açıdan baktığımızda tasarı aslında kayıt içinde olan ancak prime esas kazanç tutarının eksik gösterildiği durumlarda cezalandırmayı amaçlıyor. Elbette kayıt dışı istihdamın bu boyutu ile de mücadele edilmesi gerekir. Ancak bu mücadele, zaten sisteme kayıtlı çalışanların kayıt dışına itilmesini sağlayacak bir etki yapmamalıdır.

Değerli milletvekilleri, kayıt dışı ekonomi ve kayıt dışı istihdam ülkemizde kronik hâle gelmiş sorunların başında gelmektedir. Yapılan çalışmalar göstermektedir ki kayıtlı istihdam kadar kayıt dışı istihdam da bulunmaktadır yani oran yüzde 50’yi bulmaktadır.

Kuşkusuz, kayıt dışı istihdamdan en büyük zararı çalışanlar ve sosyal güvenlik sistemi görmektedir. Kayıt dışı çalışanlar kayıtlı çalışanlara oranla pek çok haktan ve korumadan mahrum kalmaktadırlar. Kayıt dışı çalışan işçi hastalandığında bakımını yaptıramamakta, yakınları hastalandığında sağlık hizmetlerinden yararlanamamaktadır. Sakatlanırsa malullük aylığı alamamaktadır. Yaşlandığında emeklilik aylığı alamamaktadır. Bu saydıklarım sadece kayıt dışı istihdamın çalışan açısından yarattığı olumsuzlukların bir bölümüdür.

Kayıt dışı istihdam aynı zamanda sendikal örgütlenmenin de önüne büyük bir engel olarak çıkmaktadır. Kayıt içine giremeyince sendikaya da üye olmaları imkânsız hâle gelmekte, böylece sendikalar da maalesef güçlü bir görüntü verememektedirler.

Kayıt dışı istihdamdan, haksız rekabet nedeniyle, kayıtlı faaliyet gösteren, vergi ve sigorta primlerini düzenli ödeyen işletmeler de zarar görmektedir. Örneğin Eskişehir’de sırf bu yüzden on-on beş tane tuğla ve kiremit fabrikası kapatılmıştır. Çünkü, Eskişehir genellikle pilot bölge ilan edilmekte ve bu yüzden de Eskişehir’de maalesef kayıt dışı istihdam hiçbir zaman olmamaktadır, bütün çalışanlar kayıt içinde gösterilmektedir. Buna karşılık Eskişehir’in hemen yakın çevresindeki benzer işletmelerde kayıt dışılık çok rahatlıkla sağlandığı için, maalesef ürün aynı fiyata mal olmamakta, bu yüzden de rekabet şansı kalmamaktadır. Böyle olunca da Eskişehir’de son on yıl içinde belki beş-on tane kiremit fabrikası kapanmıştır.

Kayıt dışı istihdamla mücadele her boyutuyla olmalıdır. Sosyal güvenlik sisteminin sorunları ve sıkıntıları olduğu gerekçesiyle emekliliği imkânsız hâle getirecek düzenlemeler yapmak yerine daha etkili önlemler alınmalıdır. Sistem normalde 4 çalışana 1 emekliyi öngörmekte, ideali bu şekilde olmasına rağmen, ülkemizde maalesef 2 çalışana 1 emekli şeklindedir.

Kayıt dışı istihdamı teşvik eden unsurların başında da işsizlik gelmektedir. TÜİK’in nisan ayı verilerine göre işsizlik oranı yüzde 11,3 olmuştur. Genç nüfustaki işsizlik ise daha vahim bir durumdadır, yüzde 21’dir ve aslında gerçek işsizlik oranı da bundan daha fazladır. Çünkü, TÜİK bu araştırmayı yaparken bazı kesimleri ve iş aramayan fakat işsiz olanları bu oranın içine katmamaktadır. Bu oran katıldığı zaman işsizlik oranı yüzde 17’yi bulmaktadır. AKP iktidarı döneminde ekonominin hep, büyüdüğünden söz edilmektedir. Maalesef, bu büyüme sadece sanaldır.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)