Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısındaki konuşma

KAMURAN TANHAN (Mardin)Teşekkürler Sayın Başkan.

Sayın Bakan, Bakan Yardımcıları, yüksek yargı mensupları, değerli milletvekilleri, basın emekçileri; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Açıkçası, biz de Sayın Bakanın sunumundan sonra, Türkiye'de gerçekten hukuk devletinin ilerlediği, geliştiği, varmak istediğimiz noktaya vardığı yani o fotoğrafı görmek isterdik ama o karneyi ama bakın, 2025 yılında ne denmiş... Türkiye'nin bazı alt başlıklardaki sıralaması -143 ülke arasında söylüyorum bunu- yürütmenin gücünün sınırlandırılması 143 ülke arasında 136'ncı sıradayız, temel haklarda 134'üncü sıradayız, hukuk yargısında 127'nci sıradayız, ceza yargısında 106'ncı sıradaymışız, yolsuzluğun önlenmesinde de 79'uncu sıradayız. Dolayısıyla, sayın bakanım, bu bahsettiğiniz kriterlere ulaşmak elbette ki hepimizin temennisi çünkü ülkede adalet olmaması, her şeyi sakatlayan, her durumu, her bakanlığı sakatlayan bir durumdur. Adalet Bakanlığının bütçesi yalnızca harcama kalemleriyle değil, adaletin niteliğini ölçen performans göstergeleriyle hazırlanmalı esasında. Örneğin, Anayasa Mahkemesinin, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin uygulanma oranı nedir ya da uygulanmama oranı nedir ya da neden uygulanmıyor? Uzun tutukluluk oranı nedir? Adli yardım hizmetlerinden yararlanan kişi sayısı kaçtır mesela? Kadınlara yönelik şiddet dosyalarında koruma kararlarının etkinliği nedir? İşte, yargının etkinliği, bütçesi buna hazırlanmalı ve buraya da dikkat çekmeli.

Faili Meçhul Suçları Araştırma Daire Başkanlığından bahsettiniz. Elbetteki önemsediğimiz, önemli bir husus. Bu bir itirafı da beraberinde getiriyor; bugüne kadar aslında bu tür dosyalarda demek ki yeterince bir soruşturma yapılmamış. Eğer soruşturmalar yapılmış olsaydı, o günün koşullarındaki tamamında... HTS, kamera kayıtları -sizin veriler üzerinden gidiyorum- bunlar DNA analizleri üzerinden sonuca gidiyorsunuz ve şüphelileri ya da kişileri tutuklayıp cezaevine gönderebiliyorsunuz. O tarihlerde o zaman neden yapılmadı? Demek ki bu önceden yapılabilen bir durummuş, yeterince incelememiş, etkin bir soruşturma yapılmadığını gösteriyor. Bu nedenle, sorulması gereken soru basittir Sayın Bakan: Cumhuriyet başsavcılıkları görevlerini yerine getirseydi böyle bir daireye ihtiyaç duyulur muydu? Şimdi, dosyalar neye göre seçiliyor? O da sıkça sorulan ve eleştirilen bir durum. Kime göre, neye göre, hangi dosyayı niye seçiyorsunuz? Mesela, JİTEM dosyalarını seçiyor musunuz? Silopi'de Ebubekir Deniz ve Serdar Tanış; HADEP'in ilçe başkanları iken gözaltına alınıp kayboldu 2004 yılında. Failleri az çok kamuoyunda biliniyor ve basında da çokça ifade edildi. Hiçbir işlem yürütmediniz bu dosyalarda Sayın Bakan. Kızıltepe JİTEM dosyası, Dargeçit JİTEM dosyası, Musa Anter dosyası; bunları çeşitlendirebilirim. Dolayısıyla, aslında kamuoyunda dokunmadığınız bir alan varmış algısı oluşturuyor. Eğer gerçekten -ki biz inanıyoruz- bu dosyaları çözmek için çaba sarf ediyorsanız -ki dediğim gibi, inanıyoruz- o zaman JİTEM dosyalarına da eğilmeniz, bölgede yaşanan faili meçhul cinayetleri açığa çıkarmanız lazım. Bakın, Dargeçit dosyasından size bir örnek vereceğim: Bilal Batırır, Uzman çavuş. Dönemin jandarma komutanı, Dargeçit'in ya da Mardin'in jandarma komutanı tarafından diri diri elleri kelepçelenerek kazan dairesinde yakıldı. Ben o dosyanın avukatıydım ve emin olun o dosyalara, o dosyadaki delillere ulaşmak için çok yoğun mesai harcadık cumhuriyet başsavcılığıyla ama ne oldu? Beraatle sonuçlandı. Dosya zaman aşımıyla yüz yüze. Bir subay kendi uzman çavuşunun gerçekleri söyleyeme ihtimaline binaen kazan dairesinde kelepçeleyip diri diri yaktı. Eşi yaşıyor, soruşturabilirsiniz. Bu dosyanın üzerine de gidebilirsiniz. En azından Dargeçit JİTEM dosyasında neler yaşandı, bunu gün yüzüne çıkarabilirsiniz.

Yine, ifade ve basın hürriyeti... Aslında bu ülkede olması gereken iki temel kriter ki Anayasa da bunu öngörüyor. Dicle Fırat Gazeteciler Derneğinin 2025 yılı raporunda ki istatistiklere göre, 2025'te 127 gazeteci gözaltına alındı, 45'i tutuklandı, 134 gazeteci hakkında soruşturma ve 96 gazeteci hakkında dava açıldı, toplam yüz bir yıl dokuz ay üç gün hapis cezası verildi. Yıl sonunda 364 dosyada 720 gazetecinin yargılanması sürüyor. Aynı yıl 125 internet sitesi kapatıldı, 519 habere ve 5.148 sosyal medya erişimine engel getirildi. İşte, bunlardan bir tanesi de benim sosyal medyamdı. Ben "Nusaybin'de grup toplantımız yapılacak." dediğimde, Mersin Cumhuriyet Başsavcılığı Emniyetin talebi üzerine erişim engeli getirdi; Anayasa Mahkemesinin önünde duruyor dosyam. Hiçbir somut kriter sunmadan, kim olduğum tespit edilmediği gerekçesiyle üstelik bu erişim engeli getirildi. Dolayısıyla, üstünkörü bir değerlendirme ve sayın savcı ve sayın hâkime hanım bu dosyada bu kararı verirken -yaklaşık 100'e yakın sayfadan bahsediyorum- aynı gün, aynı saatte, aynı dakikada onama yapmış. Dolayısıyla, dosyaları inceleme durumu yok; hâkim ve savcılarımız ne yazık ki dosyaları incelemeden karar veriyor, sonra da eleştiri konusu oluyor.

217/A, bu, âdeta bir giyotine dönüşmüş, önüne geleni doğruyorsunuz bununla özellikle hâkim ve savcılar. Bakın, siz de hâkimlik yaptınız, savcılık da yaptınız, Cumhuriyet Başsavcılığı da yaptınız; temel bir kural vardır ceza yargılamasında, hâkime çok takdir yetkisi verirsen sonuçlarına katlanırsın. İşte, burada takdir yetkisi çok geniş tutulmuş. Evet, yasanın öngördüğü somut deliller gerekiyor mu? Gerekiyor. Bunu uygulayan var mı? Hayır. Peki, bunu uygulayamayan hâkim ve savcıya ne yapıyoruz? HSK'ye şikâyet ettiğimizde incelemeksizin reddediliyor; işte, bir denetim mekanizması yok. Bu da sizin Bakanlığınızın eksik olan bir durumu.

Yine, çifte standart, kimilerini bir söz için yargılıyorsunuz, kimininkini yargılamıyorsunuz yani aslında mağdurun veya failin kimliğine bakarak dosyalar oluşturuluyor bu ülkede ne yazık ki. DGM'lerde de öyleydi, özel yetkili mahkemelerde de öyleydi, bugünün sulh ceza hâkimlikleri de bu durumda. Haberlere hızlı ve sert davranılıyor ancak nefret söylemi ve halkı kin ve düşmanlığa tahrik eden, insanları hedef gösteren içerikler karşısında aynı refleks gösterilmiyor. Örneğin, kadın cinayetlerinde, örneğin muhaliflerde. Bir Jandarma subayının ev baskınında işkence yaptığını haberleştiren JINNEWS Genel Müdürü Öznur Değer'e bir yıl altı ay hapis cezası verildi, haber yaptı diye ve bu bir gerçek.

AYYÜCE TÜRKEŞ TAŞ (Adana)Yine, Jandarma, JİTEM, hep aynı, maşallah...

SEVDA KARACA DEMİR (Gaziantep)Jandarmayı sormasın mı yani?

KAMURAN TANHAN (Mardin)Aynı gazeteci Midyat'ta karşılaştığı bir olayla ilgili suç duyurusunda bulundu, takipsizlik kararı verildi. Dolayısıyla, kişinin kimliği, siyasi görüşü ne yazık ki yargıda karar aşamasında veya soruşturma aşamasında etkili oluyor.

Özellikle idare ve gözlem kurullarında "iyi hâl" adı altında neredeyse etkin pişmanlık hükümleri, bir paralel yargılama başlatıyorsunuz. Bakın, cezaevinden bir mektup aldım 2023 yılında, ilk vekil olduğum dönemde; olduğu gibi size okuyacağım ve üç yıldan fazladır cezaevinde, hâlen tutulmadır infazını tanımlamasına göre. "1980 darbe anayasasının tartışıldığı bugünlerde karşı karşıya olduğumuz hukuksuzluk adalet konusudur. Darbe anayasası ve buna bağlı yasaların günümüz Türkiyesinde aşılması gerektiğini, yerine daha insani ve demokratik yasaların yer alması gerektiğini ilk elden dile getiren yasama ve yürütmenin söylemi bilgim dâhilindedir. Ancak ben ve benim gibi 11 kişinin Sincan Kadın Cezaevinde yaşamış olduğu hukuksuzluk, 1980 darbe sürecini ve TCK'sini aratır düzeydedir. Ben 1993 yılında tutuklandım, o zaman DGM'lerde yargılandım, yargılama yapılmaksızın hüküm verildi; 3713 sayılı Yasa'nın 17'nci maddesi gereğince cezanın infazı düzenlendi. Buna göre şartlı tahliye tarihim 1 Nisan 2023'tü, otuz günü aşan işkence görmek, yargılanmaksızın hüküm giymek, kesintisiz otuz yıl yedi ay cezaevinde bulunduktan sonra -o zaman için söylüyorum- DGM'nin vermiş olduğu kararı arayacağım ancak kötü bir rüya olabilirdi. 5275 sayılı Yasa'nın 89'uncu maddesi 1980 darbe anayasasını ve TCK'yi katbekat aşan antidemokratik bir insani yasadır. Cezaevi savcısına, müdürüne, doktoruna, öğretmenine, gardiyanına ve teknisyenlerine verilen sınırsız yetki insana zulüm yetkisidir. Hukuki kanunilik ilkesi bu yasayla paramparça edilmektedir. Cezaevi gözlem kurulları, infaz hâkimliği ve ağır ceza mahkemesi biri diğerini denetlemeksizin onay mercisi gibi hareket etmektedir." Sayın Bakan, gerçekten, cezaevlerindeki durum bu. 2023 yılında yazılmış ve o zaman infazını tamamlamasına rağmen hâlen Sincan Cezaevinde kalan Nedime Yaklav'dan bahsediyorum.

Bir diğer husus da milletvekili arkadaşlarımız ifade etti, ben somut olay üzerinden gideceğim, Adil Başaran. Sekiz yıl ceza aldı, altı buçuk yıldır cezaevinde, dosyası Yargıtayda diye tahliye edilmiyor. Dolayısıyla, bu, bir önceden infaz durumuna geliyor.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)