İçeriğe atla

28. DÖNEM · 592 VEKİL · SON GÜNCELLEME

Ara
KOMİSYON · PERŞEMBE

Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısındaki konuşma

Son güncelleme: Kaynak: TBMM

Kamuran Tanhan

Mardin Milletvekili · DEM Parti

Plan ve Bütçe Komisyonu · 5. yasama yılı · 19 Kasım 2026 · 1.130 kelime · yaklaşık 6 dakikalık okuma

Kaynak göster

Kamuran Tanhan (DEM Parti), 19 Kasım 2026 tarihinde TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu oturumunda konuştu (gündem: Tutanak Metni); konuşma 1.130 kelime.

Düz metin
Kamuran Tanhan (DEM Parti, Mardin). “Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısındaki konuşma”. TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu tutanağı, 19 Kasım 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/kamuran-tanhan-2026-11-19-ham-tutanak-1 (erişim: 20 Kasım 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/milletvekili/UyeKomisyonKonusmaTutanakDetay?tutanakId=92887
Markdown
[Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısındaki konuşma](https://vekilpedia.com/konusma/kamuran-tanhan-2026-11-19-ham-tutanak-1) — Vekilpedia, TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/milletvekili/UyeKomisyonKonusmaTutanakDetay?tutanakId=92887, erişim: 20 Kasım 2026
BibTeX
@misc{vekilpedia_konusma_kamuran_tanhan_2026_11_19_ham_tutanak_1,
  title = {Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısındaki konuşma},
  author = {{Vekilpedia}},
  year = {2026},
  howpublished = {\url{https://vekilpedia.com/konusma/kamuran-tanhan-2026-11-19-ham-tutanak-1}},
  note = {TBMM kaydı: \url{https://www.tbmm.gov.tr/milletvekili/UyeKomisyonKonusmaTutanakDetay?tutanakId=92887}; erişim: 2026-11-20}
}
Sade metin sürümü →

Konuşmanın tam metni

TBMM tutanağından · Kaynak ↗ (yeni sekmede açılır)

KAMURAN TANHAN (Mardin)Teşekkür ederim Sayın Başkan.

Plan ve Bütçenin değerli üyeleri, Sayın Bakan, Bakanlık bürokratları; hepiniz hoş geldiniz.

Dış politikayı büyük zirvelere ev sahipliği yapmak ya da imzalanan protokollerden ibaret görmek elbette ki bir haksızlık olacak, bir eksiklik olacak. Bir ülkenin uluslararası alandaki saygınlığı ve güvenilirliği her şeyden önce kendi yurttaşlarının hak ve özgürlüklerine gösterdiği saygı ve altına imza attığı uluslararası sözleşmelere bağlılığıyla ölçülür. Ne yazık ki bugün 2027 bütçesini tartışıyorken önümüzde duran tablo Türkiye'nin Avrupa Konseyi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerinden hızla uzaklaştığını ve uzaklaşmanın da hem demokratik hem de mali faturasının doğrudan halka kesildiğini göstermektedir. Bakınız, iktidar temsilcileri kürsülerden sık sık hukuk reformlarından, insan hakları eylem planlarından bahsediyorlar ancak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kendi resmî istatistiklerine baktığımızda, bu söylemlerin sahadaki gerçeklikle hiçbir ilgisi olmadığını bütün açıklığıyla ortaya koymaktadır. 30 Haziran 2026 tarihi itibarıyla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde sonuçlanmayı bekleyen toplam 56.500 başvurunun 22.600'ü tek başına Türkiye hakkındadır. Yani Strazburg'daki mahkemenin önündeki her 100 dosyadan 40'ı Türkiye'ye gitmektedir. Bu sayı Türkiye'nin en yakın takipçisi olan ülkelerde dahi yaklaşık 3,5 katına ulaşmış durumda. Üstelik bu dosya yoğunluğu geçici bir durum da değil yani durum vahim. Türkiye'nin 2020 yılından bu yana açıklanan tüm yıllık verileri de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine en çok başvuru yapılan ve en fazla derdest dosyası bulunan ülke konumunu korumaya devam ediyor. Üstelik Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru hakkına getirilmesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine erişimin bir nebze de olsa ertelendiği hususunu dikkatten kaçırmamak gerekiyor. Sadece 2025 yılında mahkeme tarafından incelemeye alınan 6.743 yeni başvuruyla Türkiye yine açık ara önde; ilk sırada yer alıyor. Peki, bu başvuruların içeriği ne? Bakanlık yetkilileri her yıl çıkıp "İhlaller azalıyor." diyor. İstatistikleri eğiyorlar, büküyorlar ama gerçekler -dediğimiz gibi- ortada. Bekleyen dosyaların yaklaşık yüzde 85'i adil yargılanma hakkının ihlali iddiasındadır. Kişi güvenliği, ifade özgürlüğü, örgütlenme özgürlüğü, kanunilik ilkesi ve mülkiyet hakkı gibi temel demokratik hakların askıya alınmasından kaynaklanan başvurulardır. 2025 yılında Türkiye hakkında verilen 66 ihlal kararının dağılımına baktığımızda bile ilk sırada 24 kararla adil yargılama hakkının engellendiği, yine 21 kararla kişi özgürlüğü ve güvenliğinin ihlal edildiğini görmekteyiz. Daha çarpıcı olan ise şu: 2002 ile 2025 yılı arasında Türkiye sırf ifade özgürlüğünü ihlal ettiği gerekçesiyle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından tam 432 kez mahkûm edilmiş, 432 kez. Siyasetçilerin, gazetecilerin, akademisyenlerin, belediye başkanlarının, yurttaşların düşüncelerini ifade ettikleri için, barışçıl siyaset yaptıkları için yargı kıskacına alınması Türkiye'nin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi karnesini kırıklarla doldurmuş bulunmaktadır. Siz de iki gün önce Anayasa Mahkemesi Başkanıyla bir görüşme yaptınız Sayın Bakan, umarım uluslararası arenada karşılaştığınız bu zorlukları Anayasa Mahkemesi Başkanına iletmişsinizdir. Yetmiyor, sizin asıl muhatabınız bu konuda Adalet Bakanlığı. Sadece sizin dönemizde değil, önceki Bakanların döneminde de Adalet Bakanlığının Dışişleriyle bir senkronize olmama durumu var, özellikle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kararların uygulanmaması noktasında. Dolayısıyla bizim önerimiz bu konuda uluslararası arenada çektiğiniz zorlukları Adalet Bakanlığına iletmenizdir. Zira Adalet Bakanlığının bu kararlara uymama gerekçesi hiç hukuki olmadığı gibi sizi, ülkeyi dış politika anlamında zor durumda bırakmaktadır.

Elbette bu kötü karnenin sadece siyasi ve diplomatik olmadığını biliyoruz. Aynı zamanda yoksul halka da yüklenen çok ağır bir bütçe maliyeti var, tazminatlardan bahsediyorum. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi hak ihlali tespit ettiği her dosyada hükmettiği maddi ve manevi tazminatlar ile yargılama giderlerini hukuku askıya alan yargı mensuplarının ya da talimatı veren siyasi iradenin cebinden ödemiyor, bu ülkenin hazinesinden, maliyesinden karşılanıyor. Dolayısıyla, burada da bir eksiklik olduğunu ifade edebiliriz. Doğrudan bu ülkenin emekçisinin, işçisinin, yoksulun, garibanın ödediği vergilerden karşılanıyor bu tazminatlar. Resmî verilere göre ve soru önergelerine verilen yanıtlara göre 2004 ile 2017 yılları arasında ödenen 278 milyon liralık bir tazminat hükmünden bahsediliyor. Son yıllarda artan döviz kurları ve toplu ihlal kararlarıyla birlikte milyonlarca liraya ulaşılan bir meblağdan bahsediyoruz. 15 Temmuz sonrasındaki süreçle ilgili olarak 2026 yılının başı itibarıyla 6.884 başvuruyu kapsayan 94 ayrı ihlal kararında milyonlarca euro tazminat ödenmesi kararı verilmiştir. Örneğin, sadece Ekim 2025'te açıklanan iki toplu dosyada Türkiye 881 bin euro yani yaklaşık 44 milyon lira tazminata mahkûm edilmiş. Haziran ve Ağustos 2026'da açıklanan yeni kararlarla birlikte yüzlerce başvuru için yeniden yargılama ve yeni tazminat kapıları aralanmış bulunuyor ve elbette mahkemenin önünde bekleyen 22.600 dosya dikkate alındığında hukuk tanımamanın kamu maliyesine yükleyeceği tazminat stoku her geçen gün çok daha fazla büyümektedir. İçeride kurulan Anayasa Mahkemesinin tazminat komisyonları, Anayasa Mahkemesi üzerinden ödenen tazminatlar da eklendiğinde iktidarın yargıyı siyasallaştırılmasının faturası milyarlarca lirayı bulmaktadır. Ancak mesele yalnızca ödenen tazminatlarla sınırlı değil, Türkiye tazminatını ödediği ya da ödemediği birçok kritik dosyada Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının gereğini yerine getirmeyerek Avrupa Konseyi sistemini doğrudan kilitlemektedir. Başta önceki dönem Eş Genel Başkanlarımız Figen Yüksekdağ ve Selahattin Demirtaş olmak üzere, Osman Kavala, halkın iradesiyle seçilmiş temsilciler hakkında verilen Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Büyük Daire kararları Anayasa’nın 90'ıncı maddesinin açık ve tartışmasız hükümlerine rağmen keyfî bir biçimde uygulanmadığını gösteriyor ve üstelik 18'inci madde ihlali sanırım Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin tarihinde 5 defa olmuş, 4'ü Türkiye'yle ilgili, bu da uluslararası arenada ne kadar gülünç bir duruma düştüğümüzü ya da adalet sisteminizin ne kadar keyfî uygulamalarla hareket ettiğini açıkça ortaya koymaktadır.

Yine, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi Türkiye hakkında tarihinde ender görülen bir ihlal prosedürü başlatmış, aslında nota çekiyor, uluslararası anlamda Türkiye'ye bir nota veriyor. O derece bir hukuk tanımazlıkla karşı karşıyayız. Bugün Türkiye'nin kurucu üyesi olduğu Avrupa Konseyinde oy hakkının askıya alınması ve üyelikten çıkarılma yaptırımları tartışılıyorsa bunun sorumlusu o meşhur tespit ve deyimle dış güçler değil yargıyı muhalefeti tasfiye aracına dönüştüren iktidar pratiğinden başka bir durum değildir. Aynı çelişki, Parlamentolar Arası Birlik kayıtlarında da karşımıza çıkıyor. İstanbul'da Genel Kuruluna ev sahipliği yaptığınız Birliğin İnsan Hakları Komitesinde Türkiye'den 108 mevcut ve eski milletvekiline ilişkin hak ihlali dosyasının beklemeye devam ettiğini biliyoruz.

Sayın Bakan, buradan haklı olarak şu soruyu sormak istiyoruz: Dışişleri Bakanlığının 2027 bütçesinden, Avrupa Birliğiyle ilişkilerin canlanmasından, Gümrük Birliğinin güncellenmesinden ve yurttaşlarımızın konsolosluk kapılarında büyük bir mağduriyet yaşadığı vize serbestliği diyaloğundan söz ediyorsunuz. Ancak kendi imzaladığınız uluslararası sözleşmeleri ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarını uygulamazken Avrupa kurumlarıyla nasıl bir güven ilişkisi kuracaksınız? Bu sorunun cevabını sizden bekliyorum. Elbette ki muhtemelen verilecek cevap "Biz Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kararlarına yüzde şu kadar oranda uyuyoruz." diyeceksiniz ama bu yetmiyor, uyduğunuz kararlar daha çok dostane çözüm ve pilot kararlar; dolayısıyla bu da bir cevap değildir, şimdiden onu ifade edeyim.

Yine, hukukun üstünlüğünün rafa kaldırıldığı, yerel demokrasinin kayyum politikalarıyla gasbedildiği, seçilmiş milletvekilleri ve belediye başkanlarının cezaevinde tutulduğu bir ülkede diplomasiyi yalnızca güvenlik, ticaret ve göçmen pazarlığına indirgemeyecek kalıcı bir dış politika başarısı elbette elde edilebilir. Dikkatinizi çekerim, Avrupa Konseyinin denetim mekanizmaları ve raporları karşısında savunmacı ve inkârcı bir dil kullanmak Türkiye'yi uluslararası alanda daha fazla yalnızlaştırmaktadır. Dışişleri Bakanlığının görevi içerideki hukuksuzluklara uluslararası platformlarda gerekçe bulmak olmamalı, demokratik standartların, insan haklarının ve hukukun üstünlüğünün dış politikanın ayrılmaz bir parçası olduğunu savunmak ve ilgili kurumlarla eşgüdüm içinde bu kararların uygulanmasını sağlamaktır.

Bu vesileyle, umuyor ve diliyorum ki bir an önce Adalet Bakanlığıyla bir görüşmeniz olur ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına, yargı kararlarına uymamanın bu ülkeye ne kadar kötülük ettiğini görürsünüz.

Teşekkür ediyorum.

Metin TBMM tutanağından alındı; ara sözler ve başkanın uyarıları tutanaktaki gibidir. Hata bildir

AYNI TOPLANTIDA

Aynı gün bu komisyonda konuşanlar

81 konuşma daha · 19 Kasım 2026

Tümü →
81 konuşmanın tamamı →

Bu sayfayı paylaş

X WhatsApp Telegram Facebook