Kooperatifler kanunu ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanun tasarısı (s.s.496)

MHP GRUBU ADINA KEMALETTİN NALCI (Tekirdağ)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; 496 sıra sayılı Kooperatifler Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısının 3’üncü maddesi hakkında MHP Meclis Grubu adına söz almış bulunmaktayım. Bu vesileyle hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Değerli milletvekilleri, 1990’lı yılların başlarından itibaren tüm dünyada ve ülkemizde büyük yapısal değişim ve dönüşümler yaşanmaktadır. Son yıllarda oldukça hızlanan teknolojik gelişmeler ve küreselleşme toplumların ekonomisini ve sosyal yapılarını etkilemekte ve değiştirmektedir. Bizler de, kurum ve kuruluşlarımızı bu değişikliklere göre yeniden yapılandırmalı ve gelişmelere ayak uydurmalıyız.

Ülkemizde özellikle denetim, mevzuat, eğitim, uygun örgütlenme ve finansman gibi temel sorunları olan kooperatiflerimiz için yıllardır çözüm yolunda bir türlü mesafe alamamaktayız. Kooperatifçilik sistemimizin yeniden gözden geçirilmesi, aksayan yönlerin bir an önce düzeltilmesi ihtiyacı bulunmaktadır.

Değerli milletvekilleri, kooperatifler, karşılıklı güvene dayalı demokratik organizasyon yapısıyla toplumu değiştirici unsurlardan biri olarak görülmektedir. Dolayısıyla, üstlendiği sosyal sorumluluk misyonu toplumun her alanda gelişmesi için çok önemlidir.

Kooperatiflerimiz daha hızlı değişime kolay adapte olabilen, yoğun rekabet karşısında zora düşmeyen bir yapısal değişime ihtiyaç duymaktadır.

Kooperatiflerde en önemli sorun güven sorunudur. Kooperatiflerde güvenin artırılması, kooperatifçiliği çok iyi yapan ülkelerdeki örnekleri incelememiz ve gerekli mevzuat değişikliklerini yapmamıza bağlıdır.

Özellikle yapı kooperatiflerinde parasal konulara ilişkin şikâyet ve iddialar oldukça fazladır. Bu durum güven sorununu açık bir şekilde özetlemektedir.

Değerli Meclis üyeleri, üyesi olma yolunda çaba gösterdiğimiz AB’de iş gücünün yüzde 2,3’ü kooperatifler tarafından istihdam edilmektedir. Tarımsal amaçlı kooperatiflerin pazar payları AB ülkelerinde yüzde 55 ve 90 arasında, bankacılık sektöründe paylar ise yüzde 18-50 arasında değişmektedir. Bu, ekonomiler için önemli rakamlardır. Ülkemizdeki kooperatiflerin ekonomideki ağırlığı gelişmiş ülkelerdeki rakamlar göz önünde bulundurulduğunda ihmal edilebilir boyutlarda, değerlendirilmemektedir. Bunun yanında ülkemiz nüfusunun yüzde 7’si kooperatiflerle ilişki içindedir. Gözüken rakamlar arasındaki farklar ülkemizde insanların örgütlenme bilincine yeterince sahip olmadığını göstermektedir. Bu eksikliği gidermek için kamu kurum ve kuruluşlarımız eğitim ve yayım çalışmalarına katkı sağlamalı, uluslararası ve ulusal kurum ve kuruluşlar arasında bu amaçla koordinasyon sağlanmalıdır.

Saygıdeğer milletvekilleri, özellikle yapı sektöründeki kooperatiflerimizle ilgili birkaç önemli noktanın altını çizmek istiyorum. Komisyonda ülkemizde yaklaşık 90 bin kooperatif olduğu ve bunların üye sayısının yaklaşık 8,5 milyon olduğu, bu kooperatiflerden yaklaşık 60 bininin yapı kooperatifi olduğu belirtilmiştir. Gelir seviyesi belli bir rakamın altında olan vatandaşlar bir araya gelip kooperatif kurarak mülk sahibi olmaya çalışmaktadırlar. Zaten yeterli geliri de olmayan vatandaşlarımıza devletimizin daha fazla destek çıkması gerekir. Yapı kooperatifleri için ortaklarının değerlendirilmesi yapıldıktan ve suistimaller ortadan kaldırıldıktan sonra hazineden arazi tahsisi yapılabilir. Böylece, alt gelir seviyesindeki vatandaşlarımızın kendi istedikleri gibi konut yapması sağlanabilir.

Yapı kooperatifi müteahhitlerine sözleşme, karar pulu ve sözleşme masraflarından muafiyet getirilebilir. Aynı zamanda, SSK ve diğer giderlerde belirli destekler sağlanabilir. Bu çalışmalar maliyeti düşüreceğinden, fakir fukara vatandaşın daha kolay organize olması ve mülk sahibi olması için yardımcı olacaktır.

Yapı kooperatifleri ortakları ve müteahhitler belediye harçlarından muaf veya daha düşük belediye harçları kullanabilir. Özellikle ilk kuruluşta arsa tahsisi yapıldıktan sonra kooperatifleri kuranların ayrılmasıyla işlevini yitiren birçok kooperatif bulunmaktadır. Bu konuda gerekli hukuksal düzenlemeler, denetlemeler bir an önce yapılmalıdır.

Bugün artık mortgage sisteminin işlerlik kazanması ve buna bağlı olarak finans sektörünün desteğiyle devlet desteğinin artırılması zorunlu hâle gelmiştir. Aksi takdirde hem kooperatifçiliğimizde hem de üye sayısında beklenen artış sağlanamayacaktır.

Değerli milletvekilleri, bugüne kadar, 1984 yılı ile 2002 yılı arasında TOKİ 940 bin yapı kooperatifine destek sağlamıştır, finans sağlamıştır ve aynı zamanda, 400 bin konutun da bugüne kadar yapımını sağladığı için bu konuda, yeterli şekilde teknik kadroya ve teknik bilgilere sahiptir. Bence kooperatifçilik alanındaki bu şeylerde, tip projeler ve uygulamalar konusunda TOKİ’nin elinde bulunan arşivden de faydalanılması gerekiyor.

Yapı kooperatiflerinin imar ve yapı denetim işleriyle ilgili konular zaten belediyeler ve yapı denetim firmaları tarafından kontrol edilmektedir. Sorumluluk da bu kurum ve kuruluşlara aittir. Bayındırlık ve İskân Bakanlığı da hâlihazırda kooperatiflere müdahildir. Dolayısıyla, tasarı ile hedeflenen amaca ulaşamayacağı ve ileride hukuki sorunlara yol açabileceği görülmektedir. Daha önceden yapılan devirlerde yaşanan sorunları ve aksamaları hepimiz biliyoruz.

Diğer taraftan, Bayındırlık Bakanlığına devirden sonra uzman personel sıkıntısı yaşanacağı aşikârdır. Her ne kadar sayın bakanlarımız tarafından bu konu tolere edilebilecek düzeyde gösterilse de gerçekleştiği zaman farklı tablolarla karşılaşacağımız kaçınılmazdır.

Sayın milletvekilleri, kooperatifçilik sisteminde devlet daha çok düzenleyici ve denetleyici fonksiyonlara sahip olmalıdır. Ekonomik hayatın etkin ve hızlı bir biçimde yürümesi için bürokratik engellerin kaldırılması, gereksiz ve maliyeti artırıcı bürokrasinin azaltılması gerekmektedir. Kooperatiflerdeki üst örgütlenmeleri güçlendirmeli, gerekli yetki ve görevler verilmeli ve yapılacak denetimlerde kooperatiflere de bazı yaptırımlar getirilmelidir. Kooperatiflerin başarısızlığında cezai müeyyideler uygulanmalıdır. Kooperatif ortaklarının inceleme yapma ve yaptırma hakları güçlendirilmelidir. Daha dürüst ve çağdaş denetim için bağımsız denetçiler getirilmelidir.

Ülkemizde, kurulduğu hâlde faaliyet göstermeyen, bu sebeple de tasfiye edilmeyi bekleyen çok sayıda kooperatif bulunmaktadır. Bu tür kooperatiflerin çoğu genel kurul toplantısını bile yapamamaktadır. Bu nedenle, faal olmayan kooperatiflerin bir an önce tasfiye edilmelerini sağlayan bir düzenleme yapılması gerekmektedir. Kooperatifçilikle ilgili olarak uzun vadeli genel ve sektörel politika ve çalışmalar hızlandırılmalıdır.

Yine, Komisyonda Hükûmet tarafından yapılan açıklamada kooperatiflerde kuruluştan yapıma kadar sürecin yüzde 95’inin hukuki yüzde 5’inin ise inşaat süreci olduğu belirtilmiştir. Gözüktüğü gibi yapı kooperatifinin en büyük sorunu dağınık yasal düzenlemelerdir. Maalesef kooperatiflerin çoğunun sonu mahkeme aşamalarıyla sonuçlanmaktadır.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)