Kamu İktisadi Teşebbüsleri Komisyonu toplantısındaki konuşma

MAHMUT DİNDAR (Van)Teşekkür ediyorum Sayın Başkan.

Sayın Genel Müdüre ve değerli ekibine hoş geldiniz diyorum, saygılar sunuyorum, çalışmalarınızda başarılar diliyoruz.

Sayın Başkan, değerli üyeler, Türkiye Denizcilik İşletmelerinin değerli yöneticileri; dış ticaretimizin neredeyse tamamı denizden yapılıyor, hatta bütün dünya ticaret hacmi bağlamında denizciliğin payı oldukça yüksektir. Dolayısıyla önemli bir alandır denizler. KİT Komisyonunda denizcilikle ilgili bir kurumun görüşmesini yaparken bunu Ulaştırma Bakanlığına bağlı bir şirket olarak değil Özelleştirme İdaresine bağlı bir şirket olarak görüşüyoruz. Bu durum dahi iktidarın denize bakışını anlatıyor. Limanlar, kıyılar, deniz bir kamu hizmeti olarak görülmüyor, satılacak bir portföy olarak düşünülüyor. 1843'ten bu yana şehir hatları vapurlarını, deniz yolu gemilerini, tersaneleri, limanları kuran bu kurum 1993'te satış listesine alındı; gemiler satıldı, şehir hatları devredildi, 19 liman şirketlere bırakıldı, 2010'da 1.432 olan çalışan sayısı -bugün sizlerin de belirttiği gibi, sunumuzda dile getirdiniz- 42'ye düşmüştür. Sayın Genel Müdür, konuşmasında personel giderlerini önemli ölçüde azalttık diye bir başarı olarak sunuyor oysa Sayıştay raporuna göre personel harcaması bir yılda 89 milyondan 110 milyon liraya çıkmış, yönetim kurulu ödemesi 2 katına çıkmış. Dolayısıyla azalan giderler değil azalan emekçinin kendisidir.

Limanlar her gün özelleştirme tehdidi altında. Bu yıl Tekirdağ'ın Marmaraereğlisi ilçesindeki Çeşmeli Limanı kırk beş yıllığına devredildi, burada denize dolgu ve kimyasal depolama planlanıyor; yöre halkı buna ciddi şekilde itiraz ediyor.

Kurumun otuz yıl uğraşarak geri aldığı İzmir Konak'taki rıhtım birkaç ay sonra otuz altı yıllığına yeniden satışa çıkarıldı. İhale kimsenin teklifini artırmadığı için düştü, süresi 2027'de bitecek. Hopa Limanı kamuya dönmüyor, yeniden ihaleye hazırlanılıyor. Kurumun elinde kalan son limanlardan Gökçeada Kuzulimanı da satılmak üzere.

Sayın Genel Müdür, konuşmanızda bunların hiçbiri yok. Komisyona söyleyin, kamunun elinde kaç liman kalacak? Uzun vadede planınız nedir? Liman sözleşmelerini kırk dokuz yıla uzatan düzenlemeyi Anayasa Mahkemesi iptal etti, beş ay sonra bir elektrik kanunun içine konularak yeniden çıkarıldı ve 8 liman kırk dokuz yıla uzatıldı. Bu limanlarda şirketler hizmetleri kendi taşeronlarına devredip gelirlerini saklamış, kamunun payını eksik ödemiş, bir limandaki alacak 3 milyon dolara yaklaşmış; devlet sözleşmeyi feshetmedi, süreyi uzattı.

Sayın Genel Müdürün konuşmasında kurumun görevlerinden biri şöyle yazıyor "Özelleşen limanları işleten şirketlere kamu kurumları nezdinde gerekli desteği sağlamak." Türkiye Denizcilik İşletmeleri AŞ'nin görevi kamunun payını saklayan şirketlerin destekçisi olmak mı?

Özelleştirilen limanlarda kamunun tek gözü şirket yönetim kurullarındaki temsilcileridir. Sayıştay diyor ki "11 limandan 6'sında temsilci raporunu vermemiş." Verilenler de matbu tablolardan ibaret. Ben bunu soru önergesiyle sordum "Bakanlık tüm raporlar sunulmuş." dedi. Kurum da bugün bize aynı cümleyi yazmış. Sayıştay "6 limanda rapor yok." diyor, siz "Komisyona eksizsiz sunuldu." diyorsunuz. Şimdi, hangisi doğru?

Özelleştirilmiş limanların gerçek yüzünü liman işçileri anlatıyor, Mersin Limanı'nda 185 işçi sendikaya üye oldukları için yılbaşı gecesi işten atıldı Sayın Genel Müdürüm. Aylardır liman kapısındalar, mahkeme işe iade etti, hâlâ işbaşı yaptırılmadılar. Bu işçiler yirmi dört saat, kırk sekiz saat aralıksız çalıştırıldıklarını, kimyasal yük taşırken maske bile verilmediğini anlatıyor. Temmuz ayında, İskenderun'da 1 liman işçisi üzerine düşen konteynerin altında can verdi. Yalnızca geçen ay gemi, tersane ve liman iş kollarında 17 işçi yaşamını yitirdi. Denizcilerin yıpranma payı ise kaldırıldı. Liman özelleştirilmesi, sendikasızlaştırma ve güvencesizliği de beraberinde getiriyor. Bu yıl Mersin Limanı'ndan çıkan bir gemide Atlantik'te 10 ton kokain yakalandı. 6 ilde operasyon yapıldı, aralarında Hatay ve Mersin de var. Aynı yıl Mersin Limanı'nda 2 ayrı kokain sevkiyatı daha ele geçirildi. Liman işletmesiyle birlikte liman güvenliği de şirketlere bırakıldı. Kamunun limandan çekilmesi toplumun güvenliği için de bir tehdit değil midir? Her gün sizin mülkiyetinizdeki Taşucu Limanı'na yolcu taşıyan bir gemi 30 Ağustos'ta Girne Liman'ı açıklarında battı. En az 24 insan hayatını kaybetti, kayıplar hâlâ aranıyor. Gemi denetimi ücretini armatörün ödediği kuruluşlara liman işletmesi şirkete, liman güvenliği işletmeciye bırakılmış. Kamu yalnızca tapu kaydında kalmış Sayın Genel Müdürüm. Taşucu'nda kamunun temsilcisi var mı, ne raporladı? Yıllardır kusurlu olduğu bilinen bu gemi denetimden geçmiş, sefere uygun bulunmuş mu? Bu denetimleri kamu yapsa bu gemi, daha önce sorunlu olduğu tespit edilmiş gemi uygun bulunur muydu? Zannetmem ama ücretini armatürün ödediği kuruluşlara bırakılırsa uygun bulunur. Denetimin ticari bir ilişkiye dönüştüğü yerde gemilere olur vermek denizcilerin ve yolcuların canını tehlikeye atmak demektir. Bu denetimleri kim yapıyor? Türk Loydu. Türk Loydu, bugün Uluslararası Klaslama Kuruluşları Birliği üyesi. Bu birliğe üye olan diğer ülkeler Amerika ve Almanya gibi gelişmiş ülkeler. Bu keyfî denetim şeklinin ve insan canının bu kadar ucuz olması Türk Loydunun bu birlikten çıkarılmasına bile neden olur Denizde can güvenliği kâr hesabına bırakılmaması gerekiyor ve denetimin kamu eliyle yapılması gerekiyor. Bu kurumun 7 kişilik yönetim kurulunda tek bir kaptan, gemi mühendisi ya da liman işletmecisi yok; başkan vekili ve bir üye kurumu satmakla görevli, idarenin bürokratı, satıcı ile yönetici aynı, diğerleri maliyeciler, iktisatçılar, başka kurumlarda asıl görevi olan bürokratlar. Bu ülkenin köklü denizcilik fakülteleri, her yıl yetişen binlerce denizcisi var ama Denizcilik Kurumu denizcilere değil ek ödeme bekleyen bürokratlara emanet edilmiş. 43 çalışanı 7 kişilik bir yönetim kurulu yönetiyor. Sayın Genel Müdür konuşmasında 2023 kârını "30 milyon 574 bin lira" diye yazmış, kârı bin kat büyütmüş, yatırımda yalnızca başarılı iki kalemi anlatmış, oysa yatırım ödeneğinin yüzde 97,6'sı kullanılmamış ve harcamanın büyük bir kısmi bir binek otomobiline gitmiş. 30 Ekimde, 5 kıtada, 113 limanda liman işçileri savaşa ve silah sevkiyatına karşı eylem yaptı, Haydarpaşa'da "Soykırıma liman yok." denildi. Limanlar silaha değil barışa, halkların ticaretine hizmet etmelidir. Tamam, şirketler kurulmuş, kamu tarafından yönetim kurulları oluşturulmuş, kaâr ve zarar tabloları hazırlanmış fakat bu şu anlama da gelmemeli: İnsanı görmeyen topluma fayda sağlamayan. Kamu bu şirketleri sadece sermayesi büyüsün diye değil halkada faydalı olsun diye kurdu. Bu KİT komisyonunda 100 tane kurum ve kuruluşun denetimlerini şirketler daha da büyüsün diye yapmıyoruz. Özelleştirmeye karşıyız. Satışlar durdurulmalı, süresi dolan limanlar kamuya dönmelidir. Limanlar, kıyı kentlerinin, liman emekçilerinin ve sendikaların katıldığı toplumsal denetime açık bir kamu kuruluşu eliyle işletilmelidir. Limanlar halkın ortak malıdır.

Son olarak bazı sorular sormak istiyorum Sayın Genel Müdürüm.

Bir: Sayıştay 2024'te 11 limanının 6'sında temsilci raporu sunulmadığını tespit etmişken, Kurumunuz ve Bakanlık neden eksiksiz sunulmuştur? Cevabını verdi. Bu raporları sunar mısınız?

İki: Önümüzdeki üç yılda Türkiye Denizcilik İşletmeleri mülkiyetindeki hangi limanların ve taşınmazların özelleştirilmesi planlanıyor? Gökçeada, Kozlu ve Hopa için takvim nedir? Süresi dolan limanların kamuya dönmesi seçeneği neden değerlendirilmiyor?

Üç: Kırk dokuz yıla uzatılan 8 liman için ek sözleşmelerde hangi bedeller alındı? Şirketler hangi davalardan feragat etti?

Dört: 11 limandaki Türkiye Denizcilik İşletmeleri kimlerdir? Hangi gerekçeyle atandılar? Ne kadar ücret alıyorlar? 2021'de Türkiye Denizcilik İşletmeleri personelinden olma şartı neden kaldırıldı?

Beş: Taşucu Limanı işletici şirketin yönetim kurulunda Türkiye Denizcilik İşletmeleri temsilcisi var mı? Filo Jet faciasından sonra limanda hangi inceleme yapıldı?

Altı: Türkiye denizcilik işletmeleri mülkiyetindeki özelleştirilmiş limanlarda son beş yılda kaç iş cinayeti yaşandı? Bu limanlarda sendikalı işçi oranı nedir?

Yedi: Türkiye Denizcilik İşletmeleri mülkiyetindeki limanlarda son beş yılda kaç uyuşturucu ve kaçakçılık vakası tespit edildi? Liman tesisi güvenliğinden kim sorumlu?

Sekiz: Kıbrıs Türk Denizcilik Gazimağusa Mersin feribotu hâlâ hizmette mi, kaç yaşında, son klas ve denetim kayıtları nedir?

Dokuz: Kurumun son on yılı kâr-zarar tablosu nedir? diyor, konuşmamı bitiriyor, teşekkür ediyorum.