Kamu İktisadi Teşebbüsleri Komisyonu toplantısındaki konuşma

MEHMET TAHTASIZ (Çorum)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri, Makine Kimyanın değerli yöneticileri, Sayıştayın kıymetli temsilcileri; konuşmama başlamadan önce, 2023 yılında Makine Kimya Elmadağ Fabrikası patlamasında hayatını kaybeden işçilerimiz Mehmet Kutlu'yu, İbrahim Özdemir'i, İhsan Küçükerdem'i, Ahmet Ünal'ı, Fırat Elverir'i ve 27 Eylül 2026 tarihinde Gazi Fişek Fabrikasında meydana gelen kazada yaşamını yitiren Ferhat Öz'ü ve iş kazalarında bugüne kadar hayatını kaybeden tüm işçilerimizi rahmetle anıyor, ailelerine sabır ve başsağlığı diliyorum. Temennimiz bir daha böyle kazaların hiçbir şekilde yaşanmaması, en ufak bir ihtimalden kaynaklı işçilerimizin burnunun dahi kanamamasıdır.

Cumhuriyetimizin köklü sanayi kuruluşlarından, ülkemizin savunma sanayisinin önemli kurumlarından olan Makine Kimya Endüstrisi Anonim Şirketini önemsiyoruz ve hem dikkatle hem de gururla takip ediyoruz. Ülkemiz bugün savunma sanayisi konusunda çok önemli bir ivme kazandıysa, dünyada hatırı sayılır bir yere geldiyse bu konuda bayrak taşıyıcımız Makine Kimyadır; bu nedenle kurum işçilerinden idari personeline, üst düzey yöneticilere kadar tüm yönetim kuruluna, emeği geçen herkese teşekkür ediyorum. Çorumlu hemşehrim, Sayın Genel Müdürümüz İlhami Keleş'e de ayrıca teşekkür ediyorum. Çorum'daki, savunma sanayi konusundaki yatırımları da ülkemizi bu alanda liderliğe taşıyacak olan şirketler olarak görüyoruz, buradaki yatırımları da önemsiyoruz ve destekliyoruz.

1900'lü yıllarda İmalat-ı Harbiye olarak kurulan ve günümüze kadar büyüyerek, gelişerek gelen Makine Kimyanın daha dikkatle ele alınması gerektiğine inanıyoruz; bu nedenle, kurumun mali yönetimini, harcamalarını ve uygulamalarını burada hep birlikte sorgulamak zorundayız. Doğruyu takdir etmeli, yanlışı "Yanlış." diyerek söylemek zorundayız. Sayıştayın 2024 yılı denetim raporunda dikkat çekici tespitler var. Makine Kimyanın 2024 net satışları 39,7 milyar liraya yükselirken net kârı 2,46 milyar liradan 1,42 milyar liraya gerilemiş. Aynı dönemde olağan dışı gider ve zararlar 342 milyon liradan 4 milyar 93 milyon liraya çıkmış, daha da önemlisi 2024 yılı için 11,65 milyar liralık yatırım ödeneği ayrılmasına rağmen yalnızca 4,19 milyar liralık yatırım harcaması gerçekleşmiş. Savunma sanayimiz açısından kritik öneme sahip bazı üretim ve kapasite artırımı projelerinde ciddi gecikmeler yaşandığı görülüyor. Sayıştay raporunda, Makine Kimyanın, 2024 yılı sonu itibarıyla sözleşme yükümlülüklerini zamanında yerine getirmemesi nedeniyle toplam 366 milyon 309 bin lira gecikme cezası ödediği vurgulanıyor. Üstelik rapor, tedarikçilere kesilen bazı gecikme cezalarının sonradan iade edildiğini, Makine Kimyanın ödediği bazı cezaların sorumlu firmalara rücu edilmediğini ve kimi satın alma işlemlerinde sözleşme hükümlerine uyulmadığını ortaya koyuyor. Bir kamu şirketinde sözleşmelere uymayan, tedarikçilerden alınması gereken cezalar neden iade ediliyor, bunu sorgulamak gerekiyor. Kurumun uğradığı zararlar neden sorumlularına yansıtılmıyor? Diğer taraftan, şirketten ayrılan bazı personelin rekabet yasağı yükümlülüklerinin takip edilmemesinin ticari sırların ve kurumsal bilgilerin korunması bakımından önemli sorunlara neden olduğuna, örneğin, ASSAN Group soruşturması kapsamında henüz anlatılmayan bazı gerçekler olduğuna inanıyoruz ama bugün burada bulgular üzerinde sorduğum sorular doğrultusunda bazı gerçeklerin de ortaya çıkacağına inanıyorum. Makine Kimyanın başarılarını takdir etmekle birlikte kamu kaynaklarının korunmasını, yatırımlarının zamanında tamamlanmasını, denetim mekanizmalarının güçlendirilmesini ve çalışanlarının güvenliğini sorgulamak zorundayız; bu çerçevede bazı sorularım olacak. Sayıştay raporuna göre Makine Kimya 2024 yılı sonu itibarıyla toplam 366 milyon 309 bin 629 TL gecikme cezası ödemiş, bu cezalar hangi sözleşmeler ve hangi gecikmeler nedeniyle ödenmiştir? Bunların ne kadarı Kurumun kendi faaliyetlerinden, ne kadarı tedarikçilerden kaynaklanmıştır? Sorumlu tedarikçilere rücu edilen ve fiilen tahsil edilen tutar ne kadardır? Sayıştay tarafından tedarikçilerden kesilen bazı gecikme cezalarının işler tamamlandıktan sonra süre uzatımı verilerek iade edildiği tespit edilmiş; bu kapsamda, hangi firmalara toplam ne kadar gecikme cezası iadesi yapılmıştır? Söz konusu iadeler kimlerin onayıyla yapılmış, bu işlemler hakkında idari inceleme başlatılmış mıdır? Kırıkkale Çelik ve Pirinç Fabrikası için satın alınan 70 ton kapasiteli tav ocağında geçici kabul yapılmadan ödeme gerçekleştirildiği, sözleşmeye aykırı alt yüklenici çalıştırıldığı ve gecikme cezası alınmadığı Sayıştay tarafından tespit edilmiş. Sözleşme bedeli ne kadardır? Ödemeleri kim onaylamıştır? Söz konusu tesis bugün faaliyette midir? Sorumlular hakkında hangi işlemler yapılmıştır?

Makine Kimyanın net satışları 2024 yılında yaklaşık yüzde 90 artarken net kârı neden yüzde 42 oranında gerilemiştir? Kârlılıktaki düşüşün temel nedenleri nelerdir? 2025 ve 2026 yıllarında durum nedir? Makine Kimyanın 2026 yılı kâr veya zarar beklentisi nedir? 2024 yılında 4 milyar 93 milyon TL'ye yükselen olağan dışı gider ve zararların ayrıntılı dağılımı nelerdir? Özellikle 2 milyar 423 milyon TL tutarındaki diğer gider ve zararlar hangi işlemlerden kaynaklanmıştır? Bu tutarlarda sözleşme cezaları, tazminatlar veya tahsil edilmeyen alacaklar bulunmakta mıdır? 2024 yılında 11,65 milyar TL'lik yatırım bütçesine karşılık yalnızca 4,19 milyar TL yatırım harcaması yapılmasının nedenleri nelerdir? Kullanılmayan yaklaşık 7,46 milyar TL'lik ödenek hangi projelerle ilişkilidir? 2025 ve 2026 yıllarında ayrılan ve harcanan yatırım bütçeleri ne kadar olmuştur? Sayıştay raporuna göre 2024 yılda yaklaşık 18,58 milyar TL'lik yurt dışı ticari mal satışından yalnızca 29,8 milyon TL faaliyet kârı elde edilmiş, bu işlemlerde faaliyet kâr marjının yaklaşık binde 1,6 düzeyinde kalmasının gerekçesi nedir? Bu satışların ticari ve stratejik geliri nelerdir, 2025 ve 2026 yıllarında durum ne olmuştur? Makine Kimyanın mal ve hizmet alımlarında Kamu İhale Kanunu'nun genel ihale usullerine tabi olmaması nedeniyle 2022-2026 yılları arasında toplam kaç doğrudan alım yapılmış, bu alımların toplam tutarı nedir, en yüksek tutarlı alımlar hangi firmalardan gerçekleşmiştir? Türkiye Büyük Millet Meclisi KİT Komisyonunda daha önce gündeme getirilen, üretim izni bulunmadığı ileri sürülen bir firmaya 7,1 milyon dolarlık iş verildiği iddiasıyla ilgili hangi incelemeler yapıldı? Sözleşmeye ilişkin tespit edilen mevzuata aykırılık veya kamu zararı bulunmakta mıdır? 10 Haziran 2023 tarihinde, Elmadağ Roket ve Patlayıcı Fabrikasında meydana gelen ve 5 işçimizin, canımızın yaşamını yitirdiği patlamanın ardından hangi güvenlik yatırımları gerçekleştirilmiş, mahkemenin kusur tespitleri doğrultusunda kurum tarafından hangi idari ve teknik tedbirler alınmıştır? Gene, 27 Eylül 2026 tarihinde Gazi Fişek Fabrikasında meydana gelen ve işçimiz Ferhat Öz'ün yaşamını yitirdiği kazayla ilgili başlatılan teknik ve idari incelemelerde hangi aşamaya gelindi? Kazanın nedenlerine ilişkin kesinleşen bir tespit var mı? Benzer kazaların önlenmesi için hangi tedbirleri aldınız? 2021-2026 yılları arasında Makine Kimyanın fabrikalarında ve işletmelerinde toplam kaç iş kazası meydana gelmiştir; kaç çalışan hayatını kaybetmiş, kaç çalışanımız yaralanmıştır? İş sağlığı ve güvenliğine yıllar itibarıyla ne kadar kaynak aktarıldı? Kazalarda yaşamını yitiren işçilerin ailelerine hangi yardımlar yapılmıştır? Kadrolu ve yüklenici işçiler arasında ücret ve sosyal hak farklılıklarını azaltma çalışmanız var mı? Yüklenici işçiler açısından kadrolu istihdama geçiş yönünde bir planlama var mı?

Sayın Genel Müdürüm, son olarak personel sayılarındaki artışa yönelik bir sorum olacak. Ekim ayı itibarıyla 1.907 teknik ve idari personel, 3.394 işçi olmak üzere toplam 5.301 çalışanınız olduğunu söylediniz. Sizin göreve geldiğiniz 2023 yılında toplamda 3.637 olan personel sayısı iki yılda 1.664 kişi artmış. Merak ediyorum, iki yılda Makine Kimya tarafından kaç yeni tesis açıldı ve bunun için personel sayısı yaklaşık yüzde 50 arttı? Bu kadar çok alım yapılmasının sebebi nedir? Bir de günümüz itibarıyla Makine Kimya Yönetim Kurulu üyelerinin aldığı maaş, huzur hakkı ve "diğer kalemler" adı altında aldığı aylık ücretleri açıklarsanız sevinirim.

Yönelttiğimiz soruları somut verilerle ve belgelerle yanıtlanmasını beklediğimizi vurguluyoruz.

Emeği geçen herkese teşekkür ediyorum, sağ olun.