Tüketicinin korunması hakkında kanunda değişiklik yapılmasına dair kanun tasarısı hk (s.s. 61)

AK PARTİ GRUBU ADINA SONER AKSOY (Kütahya) -Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı üzerinde Adalet ve Kalkınma Partisi Grubum adına görüş ve düşüncelerimi arz etmek üzere huzurunuzdayım; sözlerime başlarken, Genel Kurulun muhterem üyelerine sevgi ve saygılarımı arz ederim.

Bildiğiniz gibi, gelişen ve değişen piyasa ekonomisi şartları nedeniyle, tüketicilerin talep ve ihtiyaçlarında gelişmeler olmuş ve yaşanan sorunların çözümü için yeni düzenlemelere ihtiyaç duyulmuştur. Bu çerçevede hazırlanan ve genel manada tüketici çıkarlarını korumayı amaçlayan 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, 1995 yılından beri, geçen sekiz yıl içerisinde, ihtiyaçlara cevap veremez hale gelmiş ve tüketicilerin aleyhine pek çok olayların yaşandığı görülmüştür.

Bilindiği gibi, Anayasanın 172 nci maddesinde, devletin, tüketicileri koruyucu ve aydınlatıcı tedbirleri alacağı hükmü yer almaktadır. Bu hükmün içeriği doğrultusunda, iktisadî hayatta ortaya çıkan yeni durumların 4077 sayılı Yasaya kazandırılması düşünülmüştür. Söz konusu Kanunun, kalkınma planında belirtilen gelişme hedefleri uyarınca ve AB ülkelerince tüketicilerin korunması ve dünyada kabul gören temel tüketici hakları dikkate alınarak yeniden düzenlenmesi cihetine gidilmiştir.

Tasarı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından ele alınmış, sekiz yıllık süre içerisinde ortaya çıkan sorunlar ve birikimler dikkate alınarak yapılan çalışmalar önümüze gelmiştir.

Tasarı, Meclisimizin Sanayi ve Ticaret, Adalet ve Plan ve Bütçe Komisyonlarında, bildiğiniz gibi, ayrı ayrı ele alınmış ve uzun müzakere ve tartışmaların sonunda huzurunuza gelmiştir. Komisyonlarda, sivil toplum örgütleri dahil, kanunun tüm tarafları davet edilmiş ve özgürce fikirlerini ifade etme imkânı sağlanmıştır.

Yasa tasarısı üzerinde yapılan çalışma ve tartışmalarda, taraflar ve sayın komisyon üyeleri, aynı zamanda tüketici de oldukları için yasaya büyük alaka göstermişler ve titizlikle çalışmaları yürütmüşlerdir. Bu bakımdan, ilgili bakanlıklara, Sanayi ve Ticaret Bakanlığımıza, sanayi ve ticaret odalarına, sivil toplum örgütlerine, ilgiyle tasarıyı takip eden kıymetli basın mensuplarına ve her üç komisyonun tüm saygıdeğer üyelerine, gösterdikleri üstün gayret ve ilgi dolayısıyla, huzurunuzda tek tek teşekkür etmeyi bir borç bilirim.

Huzurunuza gelen tasarının maddeleri arasında Avrupa Birliğinin tüketiciyi koruma hukukuyla ilgili geliştirdiği tüketiciyi koruma politikasının temel umdelerinin ve onunla ilgili 13 adet yönergesinin de dikkate alındığını ve onlarla uyumlu olmasına özen gösterildiğini de bilgilerinize sunmak isterim. Bu ve benzer yaklaşımların, Dünya Ticaret Örgütünün aldığı kararlar doğrultusunda, 2005 yılında, gümrük duvarlarının kalkmasıyla tamamen ortaya çıkacak olan serbest rekabet şartlarına, firmalarımızın daha kolay hazırlanmasına da, bu yasanın katkıda bulunacağı aşikârdır.

Tüketiciyi koruma adına, kamu kurumlarının sunduğu mal ve hizmetlerin de bu tasarı kapsamı içerisine girdiğini belirtmek isterim.

Bu yaklaşım ve yapılan ilavelerle, 4077 sayılı mezkûr Yasada meydana gelen değişmeleri, tüketici adına ortaya çıkan kazanımları özet olarak sizlere arz etmek istiyorum:

1- Son yıllarda karşılaşılan sorunlar göz önünde bulundurularak, mal tanımına ilave yapılmıştır. Konut, tatil amaçlı taşınmazlar ve elektronik ortamda kullanılmak üzere hazırlanan yazılım, ses, görüntü ve benzeri gayri maddî mallar, bu tasarının kapsamı içerisine alınmıştır.

2- 4077 sayılı Yasanın, mal ve hizmet piyasalarında tüketici ile satıcı arasında yapılan her türlü hukukî işlemin tüketici işlemi sayılması suretiyle kapsamı genişletilmiştir.

3- Özürlü, ayıplı mal tanımına tüketiciyi koruma adına eklemeler yapılarak, genişletilmesine, malın ayıplı olmasının anlaşılması halinde, tüketicinin, ayıbı satıcıya herhangi bir yolla bildirmesinin yeterli olacağına, malın ayıplı olduğunun sonradan anlaşılması veya baştan bilinmemesi halinde, sorumluluğun ortadan kalkmayacağı kavramı getirilmiştir.

Ayrıca, yasada bulunan dört seçimli mevcut imkâna ilaveler olmuştur. Bu dört seçimli imkânla:

Birinci olarak, özürlü malı iade etme ve parasını geri alma,

İkinci olarak, ayıbın bedeli kadar fiyatta indirim yaptırma,

Üçüncü olarak, ayıbın tamirini bedelsiz isteme,

Dördüncü olarak, veya misliyle değiştirme,

Bunlara ilave, beşinci olarak, ayıplı malın ölüm ve/veya yaralanmaya yol açması ve/veya kullanımındaki diğer mallarda zarara neden olması halinde tazminat talep etme,

Hakkı tüketiciye kazandırılmıştır.

Ayrıca, tüketicinin, açık ayıbı satıcıya bildirme süresi 15 günden 30 güne çıkarılmıştır.

4.- Yasaya "ayıplı hizmet" kavramı da ilave edilmiştir. Böylece "ayıplı hizmet"le karşılaşan tüketiciler, yukarıda bahsedilen istemleri "ayıplı hizmet" kavramı içerisinde isteme hakkına sahip olmuşlardır.

5.- Yasada getirilen bir diğer yenilik de, haksız şartlara ilişkin düzenlemelerdir. Satıcı veya sağlayıcının, tüketiciyle müzakere etmeden, tek taraflı olarak sözleşmeye koyduğu ve iyiniyet kurallarına aykırı düşecek biçimde, tüketici aleyhine dengesizliğe neden olan sözleşme koşulları, haksız şartlar olarak kabul edilmiştir. Yapılan bu düzenlemeyle, tüketicinin önemli sorunlarından biri olan ve içeriğine nüfuz edemediği standart sözleşmelerin açtığı problemlere çözüm bulunması amaçlanmıştır. Böylece, bu tür sözleşmelerde bulunan tüketici aleyhine olan hükümlerin geçersiz olması sağlanmıştır.

6.- Tasarıyla, Tüketiciyi Koruma Kanununa ilave edilen bir diğer husus da, devre tatil ve paket tur sözleşmeleri hakkındaki düzenlemelerdir. Buna göre, paket tur ve devre tatil tanımlarına yer verilmiş ve bu konuda, Sanayi ve Ticaret Bakanlığına, uygulamaya yön verici düzenleme yapma yetkisi tanınmıştır.

7.- Tasarıda, taksitle satışlar konusunda tüketicinin temerrüde düşmesi konusu da, tüketici lehine tekrar düzenlenmiştir. Buna göre, taksitle satışta düzenlenen kıymetli evrakla ilgili tüketici mağduriyetlerini önlemek amacıyla hükümler eklenmiştir.

8- Bilindiği gibi, son yıllarda, tüketici sorunlarının önemli bir bölümünü kampanyalı satışlar oluşturmaktadır. Tasarıda, kampanyalı satışların denetim altına alınabilmesi amacıyla, bu tür satışlar bakanlık iznine tabi tutulmuştur. Ayrıca, kampanyadan ayrılmak isteyen tüketicilerin haklarını korumak amacıyla, satıcının yükümlülükleri yeniden düzenlenmiştir. Buna göre, satıcı, kampanyadan ayrılan tüketicinin o tarihe kadar ödediği tüm bedeli geri ödemekle yükümlü kılınmıştır. Kampanyalı satışlarda, ödemenin bitimini takiben, ürün veya hizmeti en geç bir ay içerisinde teslim veya ifa zorunluluğu getirilmiştir.

9- Kapıdan satış yöntemiyle yapılan satışlar sonucunda, çok sayıda tüketicinin mağdur olduğu bilinmektedir. Sayın Sanayi Bakanlığının üç aylık dönem içerisinde tespit ettiği rakamlar; ayıplı mallar için Bakanlığa gelmiş olan şikâyetler 1 367 adet, kapıdan satışlarda meydana gelen ihtilaflarla ilgili şikâyetler için de bu rakam 2 033 adettir.

"Bakanlık, kapıdan satış yapacaklarda aranılacak hizmetleri, bu kanuna tabi olan ve olmayan mal satışları ve kapıdan satışlara ilişkin uygulama usul ve esaslarını belirler" hükmüyle, kapıdan satış sonucunda ortaya çıkan tüketici mağduriyetlerinin giderilmesi, çıkarılacak yönetmeliklerde ayrıntılı olarak ele alınarak sağlanmıştır.

Bunun dışında, tasarıda hizmetlerin ayrı bir şekilde düzenlenmesi nedeniyle, hizmete ilişkin 7 günlük cayma süresinin, sözleşmenin imzalandığı ve cayma bildiriminin tüketiciye ulaştığı tarihten itibaren başlaması hükmü getirilmiştir. Tasarıda getirilen düzenlemeye göre, 7 günlük cayma süresi dolmadan, satıcı, kapıdan satış işlemine konu mal ve hizmet karşılığında, tüketiciden, herhangi bir isim altında ödeme yapmasını veya borç altına sokan herhangi bir belge almasını istemeyecektir.

10- Elektronik ticarette meydana gelen son gelişmeler dikkate alınarak, tasarıya "Mesafeli Sözleşmeler" başlığı altında, yine, yeni bir kavram ilave edilmiştir. Buna göre, mesafeli sözleşmeler, yazılı, görsel, telefon ve elektronik ortamda veya diğer iletim araçları kullanılarak ve tüketicilerle karşı karşıya gelinmeksizin yapılan, malın veya hizmetin tüketiciye anında veya sonradan teslimi veya ifası kararlaştırılan sözleşmelerdir. Mesafeli satış sözleşmesinin akdinden önce, ayrıntıları Bakanlıkça çıkarılacak tebliğle belirlenecek bilgilerin tüketiciye verilmesi zorunludur. Tüketici, bu bilgileri edindiğini yazılı olarak teyit etmedikçe sözleşme akdedilemez.

Elektronik ortamda yapılan sözleşmelerde teyit işlemi, yine, elektronik ortamda yapılır. Maddenin uygulamasını göstermek üzere, mesafeli sözleşmeler uygulamaları usul ve esaslarına dair tebliğ taslağı hazırlanmıştır ve Resmî Gazetede yayımlanarak tasarının çıkışından sonra yürürlüğe girecektir.

11- Tüketici kredisine ilişkin mevcut kanunun hükümlerine, uygulamada, tüketici mağduriyetlerine yol açan hususları önlemeye yönelik bazı düzenlemeler yapılmıştır. Buna göre, sözleşmede, akdî faiz oranının daha önce nokta nokta olarak belirtilen faiz, akdî faiz miktarının belirtilmesi ve yüzde 30 fazlasını geçmemek üzere gecikme faiz oranının tespit edildiği, kredinin yabancı para birimi cinsinden kullandırılması durumunda geri ödemeye ilişkin taksitlerin ve toplam kredi tutarının hesaplanmasında, hangi tarihteki kurun dikkate alınacağına ilişkin şartlar getirilmiştir.

Diğer bir husus da şudur: Kredi verenin ödemelerini bir kıymetli evraka bağlaması ya da krediyi kıymetli evrak kabul etmek suretiyle teminat altına alması da yasaklanmıştır. Bu yasağa rağmen tüketiciden bir kıymetli evrak alınması halinde, tüketicinin bu kıymetli evrakı kredi verenden geri isteme hakkı kazanılmıştır. Kıymetli evrakın, kredi veren tarafından ciro edilmesi halinde, tüketicinin uğrayacağı zararların tazmini yükümlülüğü getirilmiştir.

12- Tüketici kredisiyle ilgili mevcut düzenlemeye ilave olarak 4077 sayılı Yasaya "kredi kartları" başlığı altında yeni bir madde getirilmiştir. Buna göre, kredi kartıyla mal veya hizmet alımı sonucu nakdî krediye dönüşen veya kredi kartıyla nakit çekim suretiyle kullanılan kredilerin de, bazı istisnalar dışında, yukarıdaki akit hükümlerine tabi olduğu belirtilmiştir.

Kredi veren tarafından tüketiciye gönderilen dönemsel hesap özetleri, ödeme planı hükmündedir.

Kredi kartında faiz artırımını otuz gün önceden kredi kullanıcısına bildirme mecburiyeti getirilmiştir. Eğer, bu faiz artımına razı olmazsa, bu süre içerisinde kredisinin iptalini istemek suretiyle bundan kurtulabilir.

13- Tasarıdaki bir diğer husus da şudur: Gazete promosyon kampanyalarının kültür ürünleriyle sınırlı olması şartı muhafaza edilmiş; ancak, hangi ürünlerin kültür ürünü olduğuyla ilgili hususta, ilgili bakanlıktan belge ve onay alınması şartı getirilmiştir; çünkü, bu noktada da ihtilaflar söz konusudur.

14- Tasarı metnine "abonelik sözleşmeleri" başlığı altında bir madde eklenerek, tüketicilerin, isteklerini yazılı olarak bildirmek şartıyla, taraf oldukları her türlü abonelik sözleşmelerine tek taraflı olarak son verebilme imkânı getirilmiştir.

15- "Fiyat etiketi" başlıklı 12 nci maddede de -bazen etiket, fiyat ve tarife listelerinde belirtilen fiyat ile kasa fiyatı arasında fark meydana gelmektedir- raftaki fiyat ile kasadaki fiyat farklı olduğu zaman bu yasanın getirdiği kazanım, tüketici lehine olan fiyatın uygulanacağı istikamettedir.

Bir diğer bölüm, garanti belgelerini düzenleyen 13 üncü maddeyle, imalatçı ve ithalatçılara garanti belgesi düzenleme şartı getirilmiş olmasıdır.

Bir diğer önemli husus da; sanayi mallarında asgarî garanti süresi, 1 yıldan 2 yıla çıkarılmıştır.

Diğer taraftan "özelliği nedeniyle bazı malların garanti şartları, Bakanlıkça başka bir ölçü birimiyle belirlenebilir" hükmü de metne ilave edilmiştir. Mesela, oto lastiklerinin kilometreyle, fotokopi makinelerinin çekim sayılarıyla ölçülmesi gibi.

Ayrıca, bir önemli husus da; yurtiçinde üretilen veya ithal edilen sanayi mallarının tanıtımı, kullanımı, bakımı ve basit onarımıyla ilgili Türkçe kullanım kılavuzu hazırlama şartı getirilmiştir. Bu da önemli bir kazanımdır.

Reklam ve ilanlarla alakalı, doğru, dürüst, kamu düzenine, kişilik haklarına uygun reklamların verilmesi istikametinde, yine tüketicinin lehine hükümler getirilmiştir.

Ayrıca, kanunla ortaya çıkan ihtilafları çözme adına, tüketici sorunları hakem heyeti kurulması, yine bu tasarıda yer almaktadır. İl ve ilçelerde, bu tüketici sorunları hakem heyeti kurulma hakkı söz konusudur. Buna göre, değeri 500 000 000 TL'nin altında olan uyuşmazlıklarda bu heyetlerin vereceği kararlar bağlayıcı olacaktır.

"Tüketici mahkemeleri" başlığına ilaveler yapılmıştır. Bu ilaveler de tüketicinin lehine hükümler içermektedir.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)