Açıklanan kamuda tasarruf tedbirlerinin yerel basın üzerindeki olası olumsuz etkilerinin tespit edilerek gerekli tedbirlerin alınabilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Medeni dünyada basın, devlet organlarının hizasında, toplumun menfaatlerini gözetmekle görevli bir güç olarak kabul edilmektedir. Bu anlayışın gereği olarak basın kuruluşları toplumun, yaşanan gelişmelerden haberdar olması ve kanaat edinmesi için önemli bir görev ve sorumluluk yüklenmişlerdir. Basının kamuoyunu aydınlatma görevi gereği özgür olması da temel bir ilkedir. Basın özgürlüğü kamuoyunu ilgilendiren haberler başta olmak üzere, yorum, fikir ve kanaatleri topluma aktarmak amacıyla çoğaltıcı araçlarla, serbestçe açıklayabilme özgürlüğüdür. Bu sayede kamuyu ilgilendiren gerçekler ortaya çıkabilmekte ve dolayısıyla yanlış uygulamalar, yolsuzluklar, hukuk dışılıklar açık edilerek düzeltilebilmektedir. Buna bağlı olarak Anayasanın 28'nci maddesinde basının hür olduğu yanı sıra "Devlet, basın ve haber alma hürriyetlerini sağlayacak tedbirleri alır." ifadesi yer almaktadır. Basın kuruluşlarının kamuya yönelik bu görevlerini yerine getirebilmelerinin bir koşulu ekonomik yönden bağımsız olmasıdır ve bu konuda kamuya düşen bir görev de çeşitli resmi ilan ve duyurulara aracılık edilmesi hususunda basına müracaat etmektir.

Pandemi döneminde yerel basının yaşadığı ekonomik sorunların henüz aşılması mümkün olmamışken 13 Mayıs 2024 tarihinde Hazine ve Maliye Bakanlığınca açıklanan "Kamuda Tasarruf ve Verimlilik Paketi"nin bazı maddeleri söz konusu sorunları bir kat daha artırmaktır. "Kamuda Tasarruf ve Verimlilik Paketi"nde yer alan "Basın ve yayın organlarına ilan ve reklam verilmeyecek, kamu kurum ve kuruluşlarınca hiçbir şekilde günlük gazete alımı yapılmayacak, görev alanı ile ilgili olmayan yayınlara abone olunmayacak" şeklindeki düzenlemeleri, ziyadesiyle temel gelir kaynaklarından mahrum bırakılan yerel basın açısından büyük ekonomik sorunlar ortaya çıkarmaktır. Diğer taraftan Sosyal Güvenlik Kurumu, basın kuruluşlarının ilan kaybına neden olacak bir düzenlemeye gitmiş ve bugüne kadar piyasa değeri 500 bin TL ile üzerinde olan satışlarını bir veya daha fazla süreli yayında ilan yoluyla kamuya duyuran kurum, alt sınırı 2 milyon 500 bin liraya çıkararak yerel gazetelerin adeta ilan alamamasının yolunu açmıştır. Yerel basının tek gelirinin, abone satışları, reklamlar ve Basın İlan Kurumu aracılığıyla alınan resmi ilanlar olduğu dikkate alındığında kamu eliyle vahim bir tablo oluşturulmakta, yerel medya adeta iflasa zorlanmaktadır. Gazetenin temel maliyetlerini oluşturan kâğıt, kalıp ve mürekkep başta olmak üzere tüm malzemelerin döviz cinsinden fiyatlarında artışlar yaşanmıştır. Baskı girdilerinin son bir yılda Amerikan doları bazında yüzde 50'ye varan oranlarda yükselişi, asgari ücretlerin artışı ve enflasyonist ortama bağlı olarak genel giderlerdeki artış yerel medya kuruluşlarının kapanma noktasına gelmesine yol açmıştır. Son birkaç yıl içinde yerel medya organları varlıklarını sürdürebilmek için birleşmeye ve bu yolla tek isim altında yayın yapmaya başlamışlardır.

Mevcut ekonomik koşullar altında yerel basın hizmetlerinin aksaması vatandaşımızın haber alma özgürlüğünün kısıtlanmasına sebep olmak bakımından dolaylı yoldan bir sansür uygulamasıdır. Özellikle ulusal medyanın iktidar tarafından büyük ölçüde zapturapt altında tutulduğu bu dönemde, finansal yönden bağımlılıkları nedeniyle hakiki işlevini yerine getirmekte zorlanan medyanın tasarruf tedbirleri adı altında bütünüyle tasfiye edilişine tanık olunmaktadır. Söz konusu süreç, ülkemizdeki büyük oranda yitirdiğimiz çok sesliliğin tamamen silinmesi gibi olumsuz sonuçlar doğurma riski itibariyle önem arz etmekte, Anayasada tanımlı basın özgürlüğü hukukun arka kapısından dolaşılarak ortadan kaldırılmaktadır.

Bu çerçevede dolaylı olarak hukuk devleti için gereklilik ifade eden basın özgürlüğü ilkesiyle çelişen bu uygulamanın ortaya çıkardığı ve uzun vadede ortaya çıkaracağı sorunları araştırmak amacıyla Anayasanın 98'nci ve TBMM İçtüzüğünün 104"ncü ve 105'nci maddeleri gereğince Yerel Basının Sorunlarına İlişkin Meclis Araştırması açılması hususunda gereğini arz ederiz.