Rektör atama usulüne ilişkin bazı hususların araştırılması amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Üniversitelerin demokratik işleyişi demokratik bir toplumun en önemli yapıtaşlarından biridir. Demokratik işleyişin en temel şartı ise üniversitelerin bilimsel ve kurumsal özerkliğe sahip olmalarıdır. Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) 22 yıllık iktidar sürecinde üniversitelerin kurumsal ve bilimsel özerkliğinin altını boşaltan bir dizi uygulamaya imza atmıştır.

AKP'nin rektör belirleme süreçlerini siyasal kontrolü altına alma çabaları, üniversitelerin bilimsel ve kurumsal özerkliğine yönelik müdahalelerinin en bariz örneklerinden biridir. Bu müdahalelerin tepe noktası 10/05/2018 tarihli 703 Sayılı "Anayasada Yapılan' Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname"nin 135. Maddesi ile, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nda yapılan değişikliklerdir. Bu değişikliklerle, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) üyelerinin bir kısmının Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) tarafından doğrudan seçilmesi usulüne son verilerek üyelerin tamamının Cumhurbaşkanı tarafından atanması; ÜAK tarafından YÖK'e seçilen üyelerden bir ay içinde Cumhurbaşkanı tarafından atanmayanların yerine yeni adayların seçimlerinin iki hafta içinde yapılmadığı takdirde, Cumhurbaşkanınca doğrudan atama yapılacağı; rektörün devlet üniversitelerinde doğrudan, vakıf üniversitelerinde ise mütevelli heyetinin teklifi üzerine, Cumhurbaşkanı tarafından atanması ve atanma şartları, görev süresi gibi rektör atanmasına ilişkin hükümlerin madde metninden çıkarılması düzenlenmiştir. Bu değişiklikler, üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü tüzel kişiliğini temsil eden rektörlerin, bir siyasal partinin başkanı olan Cumhurbaşkanınca doğrudan atanması anlamına gelmektedir. Hatta bu doğrudan atamalarda Cumhurbaşkanının siyasal tercihi dışında bir şart aranmadığının en vahim örneği 13/09/2018 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 17 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesidir. Bu kararnamenin 3 üncü maddesinin b bendiyle, rektörlük için en az üç yıl profesör olma şartı arayan 3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 3'üncü maddesinin beşinci fıkrası değiştirilerek, 3 yıl profesörlük şartı kaldırılmıştır. Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin örneğinde olduğu gibi, 3 yıl dahi profesörlük yapmayanların rektör olmaları için önü siyasal tercihlerle açılmıştır. Böylece, rektör temsilcisi olduğu kuruma değil bir parti aidiyeti olan Cumhurbaşkanına karşı sorumludur. Bu niteliği ile, bu düzenlemeler üniversitenin bilimsel ve kurumsal özerkliğine vurulan bir darbedir.

Bütün bu süreç sonucunda üniversitenin kurumsal ve bilimsel özerkliğine gölge düşüren uygulamalar oçoğalmıştı. Köklü ve dünyaca saygın üniversitelerimizden Boğaziçi Üniversitesi'nde bazı hocalarımızın üniversiteye girişinin hukuksuzca idari kararlarla yasaklanmıştır. Yine Boğaziçi Üniversitesi'nde dekanlıkların belirlenmesinde eski demokratik usul terk edilmiştir. Bir diğer köklü ve dünyaca saygın üniversitemiz Ortadoğu Teknik Üniversitesi'nde öğrenci şenliğinin tarihi Devrim Stadyumu'nda yapılması rektörlük eliyle engellenmiştir. Çoğu üniversitede akademik yaşamın önemli parçası öğrenci kulüplerinin etkinliklerine anti demokratik müdahaleler yapılmıştır. Bunlara ek olarak, ÖK. dekanlık atamalarında, rektörün önerdiği kişileri siyasi gerekçelerle bekletmektedir. Di # Anayasa Mahkemesi'nin 04/06/2024 tarihinde Resmi Gazete'de yayınlanan 2023/212 sayılı kararıyla, 703 Sayılı KHK ile 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nda yapılan değişiklikler, rektör atama düzenlemesi kamu hizmetine girme hakkıyla ilgili olup Anayasa'nın mülga 91. maddesi uyarınca KHK ile düzenlenemeyecek yasak alanda kalmakta olduğundan iptal edilmiştir. Karara göre, rektör belirleme süreçleri konusunda düzenleme yapmaya Türkiye Büyük Millet Meclisi yetkilidir. 12 ay içerisinde TBMM rektör belirleme süreçleri hakkında bir kanun yapacaktır.

Metnin tamamını göster (5 paragraf daha)Metni kısalt

Üniversitenin kurumsal ve bilimsel özerkliğinin bir anayasal ilke olduğundan hareketle, rektör belirleme süreçlerini siyasal kontrolü altına alma çabalarının üniversitelerin bilimsel ve kurumsal özerkliğinde yarattığı tahribatın tespit edilmesi, rektörlerin üniversite bileşenlerinin ortak iradesiyle seçilmesini sağlayacak yöntemlerin oluşturulması, rektör belirleme usulleri açısından dünyadaki demokratik, katılımcı ve çoğulcu modellerin incelenmesi, mevzuatta üniversitelerin bilimsel ve kurumsal özerkliğini güçlendirmek için yapılması gereken çok boyutlu değişikliklerin tespit edilmesi amacıyla, Anayasa'nın 98. ve Türkiye Büyük Millet Meclisi tüzüğünün 104, ve 105. Maddeleri gereğince meclis araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz.11.06.2024

ERİ

Duam LAN LAN |

Ka Durma

Derler!"