Zorla kaybetme suçlarının araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis Araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Zorla kaybetme suçu, uluslararası hukukta tanımlandığı üzere, devlet adına görev yapan kişiler veya devletin yetkilendirmesiyle hareket eden kişiler tarafından gerçekleştirilen ve kişinin hukukun koruması dışında bırakıldığı bir durumu ifade eder. Bu suç, bireylerin yaşam hakkını, özgürlük ve güvenlik hakkını ihlal etmekte ve ailelerinin hakikati bilme hakkını gasp etmektedir. Zorla kaybetme, insanlığa karşı işlenen suçlar kapsamında değerlendirilmekte ve bu tür suçlar zamanaşımına tabi olmamaktadır.

Devletin, vatandaşlarının yaşam hakkını koruma, özgürlükten yoksun bırakma ve hukukun koruması dışında bırakma eylemlerine karşı etkili soruşturma yapma yükümlülüğü bulunmaktadır. Devlet, gözaltı sürecini ve yerini kaydetmek, gözaltında tutulan kişilerin güvenliğini sağlamak ve kaybolan kişilerin akıbetini araştırmak zorundadır. Ancak, Türkiye'de bu yükümlülüklerin yeterince yerine getirilmediği ve zorla kaybetme suçlarının çoğunlukla cezasız kaldığı gözlemlenmektedir.

İnsan hakları kuruluşlarının tespitlerine göre, Türkiye'de 1980-2006 yılları arasında 1352 kişi gözaltına alındıktan sonra zorla kaybedilmiş ve 15 binden fazla kişi keyfi infaza maruz kalmıştır. Bu dönemde yaşanan ağır insan hakları ihlalleri, ulusal ve uluslararası hukuk normlarına aykırıdır. İnsan hakları kuruluşları, bu suçların cezasız kalmaması ve faillerinin yargılanması için mücadele etmektedir.

Zorla kaybetme suçlarına ilişkin yargı süreçlerinde genellikle etkin soruşturma yapılmamakta, deliller toplanmamakta ve failler cezasız kalmaktadır. TBMM'nin konu ile ilgili raporlarında ve insan hakları kuruluşlarının araştırmalarında, soruşturmaların sürüncemede bırakıldığı ve mağdur ailelerinin hak arama süreçlerinde zorluklarla karşılaştığı belirtilmektedir. Yargının siyasi amaçlarla araçsallaştırılması ve usuli güvencelerin bertaraf edilmesi gibi uygulamalar hak savunucularını zor duruma sokmaktadır.

Zorla kaybetme suçları, insanlığa karşı suçlar kapsamında değerlendirilmektedir ve bu suçlarda zamanaşımı işlememektedir. Latin Amerika deneyimlerinden hareketle, bu tür suçların devam eden (kesintisiz) suçlar olarak kabul edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Mağdurlar ve ailelerinin hakikati bilme hakkı, uluslararası hukukta tanınan bir haktır ve bu hakkın ihlali, devletin sorumluluğunu artırmaktadır.

Zorla kaybetme suçlarının cezasız kalmaması için etkin ve bağımsız soruşturmalar yapılmalı, failler yargılanmalı ve mağdurların hakikati bilme hakkı korunmalıdır. Ulusal ve uluslararası hukuk normlarına uygun olarak, zorla kaybetme suçlarının zaman aşımına uğramaması sağlanmalı ve bu suçlarla mücadelede hukuki ve kurumsal mekanizmalar güçlendirilmelidir. Hak savunucularının korunması ve desteklenmesi için uluslararası insan hakları standartlarına uygun politikalar geliştirilmelidir.

Bu nedenlerle, Türkiye'de zorla kaybetme suçlarının detaylı bir şekilde araştırılarak, çözüm yollarının belirlenmesi ve uygulanabilir önerilerin sunulması amacıyla bir Meclis Araştırma Komisyonu'nun kurulması önem arz etmektedir. Bu sebeple, zorla kaybetme suçlarının tespiti ve çözüm önerilerinin sunulması amacıyla bir Meclis Araştırma Komisyonu kurulması hususunda gereğini arz ve teklif ederim.