Genel Sağlık Sigortası borç tahsilat süreçlerinin vatandaşın yararına olacak şekilde yeniden düzenlenerek yaşanan sorunlara yönelik kalıcı çözümlerin üretilebilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

GSS borcu olan yurttaşlar, normal koşullarda sağlık hizmetlerinden faydalanamazken, 7977 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 31 Aralık 2024 tarihine kadar sağlık hizmetlerinden yararlanma hakları tanınmıştır. Ancak bu durum, borçlu bireylerin sağlık hizmetlerine erişiminde belirsizlik yaratmaktadır. 2013 yılında ödenmeyen GSS prim borçları affedilmiş olsa da | Ocak 2014 tarihinden itibaren yaklaşık 9 milyon 400 bin yurttaşa SMS ile bilgilendirme yapılmış, bu süreçte yurttaşların işsiz oldukları dönemlerde zorla borçlandırılmaları ve sağlık hizmetlerinden yararlanamamaları gibi sorunlar ortaya çıkmıştır.

GSS prim borcunu ödemeyen yurttaşlara, gelen SMS mesajları hatırlatma niteliği taşımakta olup, ödeme emri gönderilmeden haciz işlemi yapılamamaktadır. Haciz işlemleri için, yurttaşa bir ödeme emri tebliğ edilmeli ve bu tebliğden itibaren 15 gün içinde borcun ödenmesi gerekmektedir. Aksi takdirde haciz işlemleri başlayacaktır. 6183 sayılı Yasa'nın 51. maddesi gereğince, süresi içinde ödenmeyen amme alacaklarına, yasal sürenin son gününü takip eden günden itibaren aylık yüzde 4,5 gecikme zammı uygulanmaktadır. Bu durum, yurttaşların ödemeleri gereken borç tutarının, ödeme emrinde belirtilen tutardan daha yüksek olmasına neden olmaktadır.

Yurttaşlar, kendilerine gelen ödeme emrini aldıktan sonra ya borçlarını ödemeli ya da dava açmalıdır. Borcun ödenmemesi durumunda, 15 günlük süre içerisinde mal bildiriminde bulunmaları gerekmektedir. Borcun ödenmemesi ve mal bildiriminde bulunulmaması halinde, borçlu hakkında bir defaya mahsus olmak üzere hapsen tazyik kararı uygulanabilecektir. Ancak bu ceza yalnızca mal bildiriminde bulunmayan yurttaşlara uygulanmaktadır.

SGK'nın haciz uygulamaları, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'a dayanarak gerçekleştirilmektedir. Haciz, yurttaşların bankalardaki parasına ve maaşlarının belli bir oranına kadar uygulanabilir; fakat emekli, dul ve yetim aylıklarına haciz uygulanmamaktadır. Bu durum, sosyal güvenlik sisteminin gereklilikleri ile yurttaşların hakları arasında bir çatışma yaratmaktadır.

GSS uygulamalarının sosyal adaletin sağlanmasında önemli bir rol oynaması gerekmektedir. Ancak mevcut sistem, ekonomik durumu zayıf olan yurttaşları sağlık hizmetleri için borçlandırarak sosyal eşitsizliklere yol açmaktadır. Sağlık hizmetlerine erişim, temel bir insan hakkı olarak kabul edilmektedir ve bu nedenle Türkiye'nin uluslararası sosyal güvenlik standartlarıyla uyumlu bir politika izlemesi önem arz etmektedir.

Uluslararası düzeyde, Birleşmiş Milletler (BM) ve Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) gibi kuruluşlar, sosyal güvenlik normları belirlemekte ve bu normların herkes için erişilebilir olmasını önermektedir. Örneğin, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 25. maddesi, herkesin sağlık hizmetlerine erişim hakkına sahip olduğunu vurgular. Ayrıca, Avrupa Sosyal Şartı, sosyal hakların korunmasını ve sağlık hizmetlerine erişimi güvence altına almayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, Türkiye'nin bu normlara uyum sağlaması, yurttaşların sağlık hizmetlerine erişim hakkının güvence altına alınması açısından büyük önem taşımaktadır.

Ayrıca, GSS borçlarının tahsilatı süreçleri bireyler üzerinde ciddi sosyal baskılar oluşturmaktadır. Haciz uygulamaları, GSS borcu olan yurttaşlar için ek bir psikolojik yük getirmekte ve sosyal devlet anlayışıyla bağdaşmamaktadır. Türkiye'nin sağlık sisteminin, yurttaşların insani şartlarda yaşama hakları ve sosyal güvenceleri konusunda daha insani bir yaklaşım benimsemesi gerektiği açıktır.

GSS uygulamalarının yeniden gözden geçirilmesi ve borç tahsilat süreçlerinin insani bir çerçevede düzenlenmesi, sistemin olumsuz yanlarının tespit edilmesi ve yaşanan sorunların önlenmesi amacıyla bir Araştırma Komisyonu kurulmasını ve Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederim.