Yap işlet devret modeliyle yapılan projelerin kamuya maliyetinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

2024 yılında başlangıç olarak şirketlere ödenmesi öngörülen tutar, sadece otoyol, köprü ve tünel projeleri için 78,7 milyar #dir. Projelerin yapım maliyetleri oldukça yüksek ve garantiler döviz üzerinden verilmektedir. Kurdaki değişimler ile enflasyona bağlı olarak yıl içindeki artışlarda göz önüne alındığında, Yap-İşlet-Devret (YİD) modeliyle Türkiye, borç batağına osürüklenmekte, gelecek nesillerin hayatı ipotek altına alınmaktadır. Cumhurbaşkanının "Milletin, devletin cebinden beş kuruş çıkmıyor" söylemi yerini, geçiş ücretlerinin yüksek olduğuna ilişkin eleştirilere karşı "Haklısınız ama her hizmetin de bir bedeli var. İnsanlar hem hizmet almak istiyor hem de "Köprüler, tüneller bedava olsun? diyor. Böyle bir şey olmaz" a bırakmıştır.

18 Mart 2022'de hizmete giren 1915 Çanakkale Köprüsü, açılışının ilk haftasına özel, geçişlerde ücret alınmayarak bir nevi köprüdeki geçişler test edilmiştir. Dönemin Ulaştırma ve Altyapı Bakanı, günlük ücretsiz araç geçiş sayısının hafta içi 20 bine ulaşırken hafta sonu 40 bine yaklaştığını, günlük ise 6 bin araç geçtiğini duyurmuştur. Sözleşme hükümlerince, belirlenen köprü ve otoyolun işletmeye açıldığı tarihten başlayarak işin bitim süresi olan 2034 yılına kadar günlük garanti edilen araç sayısı 45 bin olarak uygulanmaktadır. 2023-2024 döneminde garanti edilen araç geçiş sayısı 16 milyon 425 bin olarak belirlenmiştir. Ancak gerçekleşen araç geçiş sayısı bu sayının ancak 9'te birine tekabül etmektedir. Feribotla geçiş ücretinin, köprü geçiş ücretinden daha düşük olduğu gerçeği de hesaba katıldığında günlük 45 bin araç geçiş garantisinin çok yüksek olduğu rahatlıkla anlaşılmaktadır. %80'lik bir hata payıyla bütçeye mal olan devasa zarar tutarı 281 milyon 695 bin 569 €dur.

Milli Eğitim, Kültür, Gençlik ve.Spor Komisyonu Üyesi

Hazine tarafından garanti edilen geçiş sayısına ulaşılamadığı için 281,7 milyon €, anlaşmalı şirketlere ödenmek zorunda kalınmıştır.

Osmangazi Köprüsü için araç geçiş garantisi 40 bin, Yavuz Sultan Selim Köprüsü içinse 135 binken bu köprülerde de garanti verilen araç geçiş sayılarına ulaşılamamıştır. İ Ekim 2024 itibarıyla köprü ve tünel geçiş ücretlerinde garantili ödemelere kur ayarlaması yapılmıştır. Hazinenin şirkete, geçmeyen her araç için ödeme yapacağı tutarlar, Osmangazi Köprüsü için 1.315 farkla 1.870 5, Çanakkale Köprüsü için 1758 farkla 760b, Avrasya Tüneli için 82b farkla 238b ve Yavuz Sultan Selim Köprüsü içinse 1348 farkla 204f"dir. Döviz üzerinden araç ve yolcu garantisi verilmiş olan Osmangazi Köprüsü'nün bulunduğu İzmir-İstanbul Otoyolu, Kuzey Marmara Otoyolu, Avrasya Tüneli, Menemen-Çandarlı-Aliağa projesi, Ankara-Niğde Otoyolu ve Çanakkale Köprüsü gibi yap-işlet-devret (YİD) projeleri yüzünden hazinenin yükü her geçen gün ağırlaşmaktadır. Vergi toplandığı halde hala vatandaşlardan kamu hizmetleri için ücret talep edilmektedir. Garanti ödemeleri için geçiş ücretlerine zam yapmak soygundur, adaletsizliktir. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı'nın ifadesiyle "Ülkemize Dev Eserler Kazandırıyoruz" söylemi her ne kadar kulağa hoş gelse de bütçede dev açıklar yaratmaktan ve vatandaşın cebini boşaltmaktan öteye geçmemektedir. Rasyonellikten çok uzak YİD projeleri durumun vahamiyetini açıkça göstermektedir

Kamu-özel-işbirliğiyle (KÖİ) yapılan aşırı pahalı projelerin ülkeye zararı şirketlerle yapılacak müzakerelerle hafifletilmelidir. Devletin ödediği işletme ücretleri düşürülmeli, şirket ortaklarının kârları azaltılmalıdır. Bütçede öngörülebilirliği ortadan kaldıran garanti ödemelerinde yabancı para uygulamasına son verilmelidir. Geçiş ücretleri Türk Lirası olarak yeniden düzenlenmelidir. Mali sürdürülebilirlik açısından riskli olan KÖİ projelerinden kaçınılmalıdır. Yatırım tutarları için gerçek verilerin açıklanması gerekmektedir. Bu projelerde en büyük sorunlardan biri, şeffaflıktan ve denetimden uzak kalınmasıdır. Devasa yap işlet devret modelleriyle yapılan yatırımların kamuya getirdiği yükün araştırılması, sözleşmeden kaynaklanan haksız kazancın ortaya çıkarılması ve sorumluların tespit edilerek gereken tedbirlerin alınması maksadıyla Meclis Araştırmasının açılmasını önemli görmekteyiz.

Neyse. i