MESEM uygulamalarının ve denetimlerinin gözden geçirilerek çocuk iş kazalarının önlenebilmesi için yapılması gerekenlerin belirlenebilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

ASAN

GEREKÇE

Türkiye'de çocuk işçiliği, yoksulluk, eğitimsizlik ve işsizlik gibi sosyal ve ekonomik sorunların bir yansıması olarak büyüyen ve çözüm bekleyen ciddi bir sorun haline gelmiştir. Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) uygulaması, çocuk işçiliğinin yaygınlaştığı ve yasallaştırıldığı bir alan olarak dikkat çekmektedir. MESEM*'in devlet desteği ile çocukların bir iş sahibi olacağı algısı yaratılarak aileler ve işverenler açısından cazip hale getirilmesi, çocuk emeğinin sömürülmesine zemin hazırlamaktadır. Bugün itibarıyla Türkiye genelinde 81 ilde sanayi bölgelerinde MESEM merkezleri açılmış olup; programa kayıtlı yaklaşık 1,5 milyon öğrenci , denetim ve takipten yoksun şekilde, uygun olmayan koşullarda çalıştırılmakta ve ciddi iş kazaları riskiyle karşı karşıya kalmaktadır.

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi'nin 2023 yılı raporuna göre, sadece 2023 yılında en az 54 çocuk iş kazalarında hayatını kaybetmiştir. 2013-2023 yılları arasında bu sayı 671'e ulaşmıştır. İçinde bulunduğumuz 2024 yılında, MESEM uygulaması altında yaşları 14- 17 arasında değişen 9 çocuk iş cinayetlerinde yaşamını yitirmiştir. Daha geniş bir bakış açısıyla değerlendirildiğinde, AKP iktidarı boyunca en az 907 çocuk işçi hayatını kaybetmiştir. Bu

veriler, çocuk işçiliğinin Türkiye'de hala çözüme kavuşturulmayı bekleyen y ÖR m i bir toplumsal sorun olarak varlığını sürdürdüğünü açıkça ortaya koymaktadır. çe HALE a up

MESEM uygulaması, çocukların bir yandan eğitim alırken aynı zamanda iş hayatına çok erken yaşta atılmalarına ve iş gücü piyasasında sömürülmelerine yol açmaktadır. Çocuklar dört gün boyunca fabrikalarda çalıştırılmakta, iş deneyimi adı altında ağır çalışma koşullarına maruz kalmaktadır. Özellikle küçük işletmelere yönlendirilen bu çocuklar, yetersiz iş sağlığı ve güvenliği önlemleri nedeniyle ciddi risklerle karşı karşıyadır. Sanayi, tarım, inşaat ve hizmet sektörlerinde çalışan çocukların iş kazalarına karşı korunmasız olması, iş güvenliği ve denetim eksikliklerinin ne denli ciddi olduğunu ortaya koymaktadır.

MESEM, çocukları eğitim ve iş hayatı arasında sıkışmaya zorlayan bir model yaratmış, bu durum çocukların fiziksel ve zihinsel gelişimlerini olumsuz yönde etkilemiştir. Çocuk işçiliği, yalnızca ekonomik bir sorun olarak değil, çocukların eğitim haklarının gasp edilmesi ve psikososyal gelişimlerinin engellenmesi açısından da ele alınmalıdır. Türkiye'nin ucuz iş gücü sağlama politikalarının bir parçası olan bu sistem, uluslararası standartlarla da çelişmektedir.

Çocuk işçiliği ile mücadelede en büyük sorunlardan biri, iş sağlığı ve güvenliği denetimlerinin yetersizliği ve küçük işletmelere yönelik kontrol mekanizmalarının zayıflığıdır. MESEM kapsamında çalışan çocuklar, bu işletmelerde yeterli denetim yapılmadığı için iş kazalarına maruz kalmaktadır. İş Sağlığı ve İş Güvenliği Kanunu'nda çocuk işçiler için daha sıki denetimlerin getirilmesi ve MESEM gibi uygulamalarda çocuk emeğinin sömürüsünün önlenmesi gerekmektedir. Denetimlerin artırılması, iş kazalarına karşı alınacak önlemlerin güçlendirilmesi ve çocukların korunmasına yönelik daha etkin düzenlemelerin yapılması elzemdir.

Sonuç olarak, çocuk işçiliği ile mücadele kapsamında gerekli sosyal politikaların hayata geçirilmesi, çocukların örgün eğitimden koparılma riskine karşı ekonomik destek sağlanması ve iş kazalarına karşı denetimlerin sıkılaştırılması acil bir gereklilik olarak karşımızda durmaktadır. Bu nedenlerle, çocuk işçiliği sorununun tüm boyutlarıyla incelenmesi, MESEM uygulamasının etkilerinin araştırılması ve çocuk iş cinayetlerinin önlenmesine yönelik kapsamlı bir çalışma yapılması için Meclis araştırması açılması elzemdir.

Yaa Özak AN 1 akan Sar) Ak. İN