Engelli kadınların yaşadıkları eşitsizliklerin tüm yönleriyle tespit edilerek gerekli çözüm önerilerinin geliştirilebilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Rapor, engelli kadınların nitelikli eğitime, istihdama ve sağlık hizmetlerine erişimde bir dizi kesişen eşitsizlikle karşılaştığını göstermektedir. Katılımcıların %44,5'i, ekonomik zorluklar, erişilebilirlik sorunları ve aile desteği eksiklikleri nedeniyle eğitimlerini tamamlayamadıklarını belirtmiştir. Eğitimdeki engeller, istihdamı da olumsuz etkilemiş, katılımcıların %62,3'ü gelir getiren bir işte çalışmadığını ifade etmiştir. Ayrıca, iş arama sürecindeki ayrımcılık ve eğitimin sağladığı becerilerle uyumsuz işler de önemli sorunlardandır. Engelli kadınlar, sağlık hizmetlerine erişimde ve sağlık kararları alma konusunda da zorluk yaşamaktadır. Kamusal alanlara, binalara ve kültürel etkinliklere erişim sorunları öne çıkmakta ve siyasi ile sivil toplum aktörlerinin bu konudaki çabaları yetersiz kalmaktadır. Birçok engelli kadın, şiddet, özellikle de psikolojik şiddet, yaşadığını bildirirken, çoğunluğu (%59,7) şiddet faillerini tanımadıklarını ifade etmiştir. Zorbalık, istismar veya şiddet yaşayan engelli kadınların yalnızca %31,3'ü yaşadıkları hak ihlalini bireylerle veya kurumlarla paylaşmıştır.

Engelli kadınların eğitim, istihdam, sağlık hizmetleri ve toplumsal yaşama katılım gibi alanlarda karşılaştıkları eşitsizliklerin çözülmesi için kapsamlı bir yaklaşımın gerekliliğini vurgulamaktayız. Engelli kadınların eğitimdeki zorlukları, özellikle erişilebilirlik sorunları, ekonomik engeller ve iktidarın bu alandaki politika eksiklikleri nedeniyle belirginleşmektedir. Bu bağlamda, eğitim kurumlarının erişilebilirlik standartlarına uyması ve engelli bireylerin ihtiyaçlarına uygun eğitim materyalleri ile yöntemlerinin geliştirilmesi, eğitime katılımı artıracağı ön görülmektedir. Ayrıca, tüm eğitim seviyelerinde engelli kadınların özel ihtiyaçları göz önünde bulundurularak, eğitimde anlamlı katılım için gerekli desteklerin sağlanması önemlidir. Bu noktada, eğitim personelinin farkındalık artırma ve kapasite geliştirme eğitimleri ile donatılması, etkili bir çözüm önerisi olarak öne çıkmaktadır.

İstihdam alanında, engelli kadınların eşit firsatlara sahip olmalarını sağlamak için iş yerlerinde kapsayıcılık ve erişilebilirliğin artırılması gerekmektedir. İş arama süreçlerinde karşılaşılan ayrımcılık ve engelli kadınların iş gücüne katılımının teşvik edilmesi için destekli iş edindirme ve geçiş istihdamı programlarının oluşturulmasını önerilmektedir. İş yerlerinde önyargıların ortadan kaldırılması için farkındalık arttırıcı ve kapasite geliştiren programların uygulanması, engelli kadınların eşit haklara sahip olmasını sağlayacaktır.

Sağlık hizmetlerine erişim konusunda ise engelli kadınların karşılaştığı zorlukların aşılması için sağlık hizmetlerinin daha kapsayıcı hale getirilmesi gerekmektedir. Engellilik türlerine göre özelleştirilmiş ve evrensel erişilebilir sağlık hizmetleri, engelli bireylerin sağlık haklarına erişimini kolaylaştıracaktır. Ayrıca, dijital teknolojilerin erişilebilirliğinin artırılması, sağlık hizmetlerine erişimi daha da kolaylaştıracaktır. Binalar, ekipman, medikal araçlar ve ilaçlar dahil olmak üzere OR kod ve Braille gibi erişilebilirliği sağlayan yazı teknolojilerinin konulması önerilmektedir. Sağlık personelinin engellilik ve engelli bireylerin hakları konusunda eğitim alması, tıp eğitiminde medikal modelden uzaklaşılarak daha kapsayıcı bir yaklaşım benimsenmesi önemlidir.

Toplumsal yaşama katılım, engelli kadınların refahı için kritik bir faktördür. Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi (CRPD) doğrultusunda, engelli kadınların kamusal alanlara, kültürel etkinliklere ve dinlenme alanlarına erişimi sağlanmalıdır. Bu alanda akran destek gruplarının oluşturulması, engelli kadınların birbirlerinin deneyimlerinden öğrenerek toplumsal mücadelede güçlenmelerini sağlayacaktır.

Son olarak, engelli kadınlara yönelik şiddetle mücadele, önleme stratejilerinin güçlendirilmesi ve şiddet faillerinin hesap verebilirliğini sağlamaya yönelik politikaların geliştirilmesi gerekmektedir. Şiddet mağdurlarına yönelik kapsamlı destek hizmetleri sunulmalı ve toplumsal düzeyde dönüştürücü tedbirler alınmalıdır.

Bu rapor göz önünde bulundurulduğunda, engelli kadınların haklarının etkin bir şekilde uygulanabilmesi için çok boyutlu, katmanlı ve kapsamlı bir eylem planının önemi açığa çıkmaktadır. Türkiye'nin Birleşmiş Milletler Kadınlara Yönelik Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (CEDAW) ve Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi (CRPD) kapsamında taahhüt ettiği hakların hayata geçirilmesi için, engelli kadınlar ve bu grupları temsil eden sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliği yapılarak veri ve bilgiye dayalı politikalar geliştirilmelidir.

Engelli kadınların yaşadığı eşitsizliklerin derinlemesine incelenmesi, hak ihlallerinin tespiti ve çözüm önerilerinin geliştirilmesi amacıyla bir Araştırma Komisyonu kurulmasını ve Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederim.

VAN 6 (Deli