19-22 Aralık 2000 döneminde gerçekleştirilen Hayata Dönüş Operasyonu'nun tüm yönleriyle araştırılması amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Kamuoyunda "Hayata Dönüş Operasyonu" olarak duyurulan ve '*Tufan' "Bora "Atmaca? gibi kod adlarıyla planlanan 19-22 Aralık 2000 Hapishaneler Katliamının 24. yılında tüm yönleriyle araştırılması, katliamda sorumlu olanların kamuoyu önüne çıkarılması ve etkili bir soruşturma-yargılama süreci başlatılması amacıyla Anayasanın 98'inci, TBMM İç Tüzüğünün 104/[okunamadı]'üncü ve 10'inci maddeleri uyarınca Meclis Araştırması açılmasını arz ederiz.

GEREKÇE

24 yıl önce, 19 Aralık 2000 tarihinde başlayan ve üç gün süren Türkiye'nin cezaevi tarihine kara bir leke olarak geçen kanlı bir operasyon gerçekleştirildi. Kamuoyunda "Hayata dönüş operasyonu" adı ile açıklanan ancak dönemin iktidarı tarafından "Tufan? "Bora" "Atmaca? gibi kod adlarıyla planlanan bu katliam 20 cezaevinde eş zamanlı olarak yürütüldü. Operasyona 8 jandarma komando taburu, 37 bölük asker, binlerce çevik kuvvet ve ceza infaz memuru katıldı. 30 mahpus yanıcı maddeler, kimyasal gazlar ve jandarmanın ateş açmasıyla yaşamını yitirdi. Operasyonda yaşamını yitiren 2 askerin de yine jandarmanın açtığı ateşten kaynaklı hayatlarını kaybettikleri adli tıp kurumu tarafından yapılan incelemeler sonrasında açığa çıktı. Bu operasyonun sözde "gerekçesi" F tipi tecride ve cezaevlerindeki hak ihlallerine karşı süren ölüm orucu eylemlerini durdurmaktı. Operasyon sonrası ölüm orucu eylemleri yaygınlaştı. Katliamın ardından 41 hapishanede ölüm orucu eylemi sürdüren 122 kişi hayatını kaybetti; 600'ün üzerinde mahpus kalıcı vücut fonksiyonu kaybı yaşadı.

İnsanlık dışı muameleleri reddeden tutsakların vahşice katledildiği bu katliam, emir eri olan 39 asker hakkında yürütülen soruşturma ve göstermelik yargılamalarla örtbas edildi. Bu katliamı planlayan ve katliam talimatını veren hiç kimse yargılanmadı. Faili belli olmayacak şekilde kasten öldürme suçlamalarından yargıları çeşitli rütbedeki askerler hakkında beraat ve zaman aşımından davanın düşürülmesine karar verilmiştir. Cezasızlık politikası sonucu o günden siyasi tutsaklara dönük geliştirilen katliam politikası, yakın zamanda tüm hastalıkları ve ağır durumu bilinmesine rağmen bırakılmayan Abdulkadir Kuday gibi 2024 yılının ilk 11 ayında cezaevinde 709 kişinin yaşamını yitirmesi örneklerinde de görüldüğü üzere günümüze değin kesintisiz olarak devam ettirilmektedir. 19-22 Aralık 2000 tarihlerinde birçok hapishanede katliama katılanların ve planlayanların açığa çıkarılması, mahpusların yakılması gibi canice duygularla işlenen cinayetlerin tüm yönleriyle aydınlatılması, gerçek faillerinin şeffaf bir şekilde açığa çıkarılması ve adil bir yargılama sürecinin işletilmesi için meclis bünyesinde araştırılması elzemdir.