Zeytin ve zeytinyağı üretiminde ve ticaretinde yaşanan sorunlar ile TARİŞ'in alım politikasının etkilerinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi
Meclis araştırması önergesi, bir konuda bilgi edinmek için TBMM’nin araştırma komisyonu kurmasını ister. Önerge Genel Kurul’da öngörüşmeyle oylanır; kabul edilirse araştırma komisyonu kurulur.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Zeytin ağacı, Akdeniz uygarlığının sembolüdür. Yeryüzündeki 900 milyon ağaçtan 9098'i Akdeniz çanağında yer almaktadır. TÜİK verilerine göre, zeytin ağacı varlığımız 2000*li yılların başında 100 milyon iken, günümüzde yaklaşık 190 milyona yükselmiştir. Önemli zeytinyağı üretici ülkeleri İspanya, İtalya, Yunanistan, Türkiye, Tunus ve Fas'tır.
Zeytincilik, Cumhuriyet sonrası ülkemizde tarımının en önemli faaliyet alanlarından biri olmuştur. Atatürk'ün 1929 yılında zeytinciliğe gereken önemin verilmesine yönelik direktifleri ile ülkemizde zeytincilik seferberliği başlatılmış ve 1937 yılında Bornova Zeytincilik Araştırma Enstitüsü kurulmuştur.
Türkiye'de toplam zeytin üretimi 2021 yılında 1 milyon 738 bin 680 ton iken 2022'de yüzde 71 artış ile 2 milyon 976 bin 654 tona ulaşmıştır. Sofralık zeytin üretimi 2021'de 555 bin 853 ton iken 2022'de yüzde 32 artış ile 735 bin 678 bin ton, zeytinyağı üretimi 2021'de 235 bin 727 ton iken 2022'de yüzde 79 artış ile 421 bin 717 ton, yine 2023 yılında 420 milyon ton olarak gerçekleşti. Türkiye, sofralık zeytin üretiminde dünya lideri, zeytinyağı üretiminde İspanya'dan sonra dünya ikincisi konumuna yükselmiştir.
Metnin tamamını göster (8 paragraf daha)Metni kısalt
Çanakkale'de 2004 yılında 233 bin 261 olan sofralık zeytin ağacı sayısı, 2020 yılında 356 bine, yağlık zeytin ağacı varlığı da 3,8 milyondan 4,7 milyona çıkmıştır. Çanakkale'de 2004 yılında toplam 4 milyon 78 bin meyve veren zeytin ağacı varken, 2020 yılında sayı 5 milyon 50 bin seviyelerine çıkmıştır.
Dünya genelinde zeytinyağı fiyatları yükselme eğilimindeyken, ülkemizde fiyatların üretici aleyhine belirlenmesi, sektörde ciddi soru işaretleri yaratmaktadır. Örneğin, 2023 yılında İspanya'da zeytinyağı fiyatları ortalama 7,5-8 Euro/kg seviyelerindeyken, 2024"te bu rakam 9-10 Euro/kg bandına çıkmıştır. Yunanistan ve İtalya*da da benzer bir fiyat artışı görülmesine rağmen, Türkiye'de fiyatların düşüş eğiliminde olması düşündürücüdür. Türkiye'de zeytincilik ile faaliyeti yürüten yaklaşık 320 bin aile işletmesi bulunmaktadır.
TARİŞ, ülkemiz kooperatifçiliğinde köklü bir marka olarak 1913 yılında Ege Bölgesi'ndeki üreticilerin yabancı tüccarlar ve tefeciler karşısında korunması amacıyla örgütlenmiştir. Ancak, son dönemde izlediği alım politikaları üreticileri ciddi anlamda hayal kırıklığına uğratmıştır. Özellikle 2024 ürünü zeytinyağı alımlarında TARİŞ'in Kasım ve Aralık aylarını pas geçerek Ocak ayının ortasında alıma başlaması, üreticilerin mali açıdan zorlanmasına neden olmuştur. Önceki yıllarda TARİŞ'in genellikle Kasım ayında alımlara başladığı görülmektedir. 2023 yılında Kasım ayında alımlara başlayan TARİŞ, ortalama 190 TI/kg fiyat açıklarken, 2024"te alımlara geç başlamış ve fiyatları %20-25 oranında düşürerek yaklaşık 150 TL/kg seviyelerine çekmiştir.
Üretici maliyetleri rekor seviyelere ulaşmışken, girdi maliyetleri son bir yılda %100'ün üzerinde artmışken fiyatların önceki yıla göre daha düşük açıklanması üreticileri zor durumda bırakmıştır. TARİŞ, fiyatları belirlerken hangi kriterleri esas almaktadır?
Ülkemiz dünyanın ikinci büyük zeytinyağı üreticisi olmasına rağmen iç piyasada üreticisinin lehine bir fiyat politikası oluşturamamaktadır. Piyasa yapıcı olması gereken TARİŞ, piyasayı regüle edemiyorsa, kamunun inisiyatif alarak üreticinin zor durumda kalmasını önlemesi gerekmektedir. Aksi halde Türkiye, uluslararası pazarda etkin bir oyuncu olmak yerine, ucuz yağ pazarı olmanın ötesine geçemeyecektir.
Bu nedenlerle, piyasa dinamiklerinin üreticiler lehine düzenlenmesi ve sektörde sürdürülebilirliğin sağlanabilmesi için zeytin ve zeytinyağı üretimi ile ticaretinde yaşanan sorunların ve TARİŞ'in alım politikalarının üreticiler üzerindeki etkilerinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla Anayasa'nın 98 ve TBMM İç Tüzüğü'nün 104 ve 105inci maddeleri gereğince Meclis Araştırması açılmasını arz ve talep ederiz. ... NOLU Araştırma önergesi imza listesidir. Nİ Sarkan Şan DanesiY o "| Sie gö 2s ST KE 3. N : Al OETMVS. İl maaş | LE)
TAŞLA) ÇENG
MUT vaya beni Dzuü/
ÖNERGEYİ İMZALAYANLAR
İmzacılar
İmzacıların partisi, imza tarihindeki partisidir.