Hakkari'nin Cilo ve Sat Dağları Milli Parkı'ndaki doğal ve kültürel varlıkların korunması için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Bilimsel çalışmalar, Cilo buzullarının yaklaşık 2.5 milyon yıllık bir geçmişe sahip olduğunu ortaya koyarken, son otuz yılda bu buzulların yüzey alanlarının %55'inden fazlasını kaybettiğini, kalınlıklarının 200 metreden 50 metrenin altına düştüğünü göstermektedir. Bu süreçte sadece küresel ısınma değil, bölgede uzun yıllardır sürdürülen güvenlik odaklı uygulamalar, madencilik faaliyetleri, ormansızlaşma ve rant temelli politikalar da belirleyici olmuştur. Özellikle "doğa turizmi" adı altında son yıllarda düzenlenen kitlesel festivaller, bu hassas ekosistemi derinlemesine tahrip etmektedir. 25 bin kişilik kitlelerin yüksek irtifadaki buzul göllerine taşındığı bu etkinliklerde ağır araçlar, yol genişletmeleri ve altyapı faaliyetleri doğanın dengesini alt üst etmekte, binlerce yıllık buzul oluşumları ve nadir bitki türleri zarar görmektedir.

Bölgedeki bu yıkım yalnızca doğal çevreyle sınırlı kalmamaktadır. 1990'lı yıllarda yoğunlaşan askeri operasyonlarla birlikte Cilo-Sat Dağları ve çevresi "özel güvenlik bölgesi" ilan edilerek sivillere kapatılmış, çok sayıda köy zorla boşaltılmış, bölge halkı yaylalardan, otlaklardan ve geçim kaynaklarından koparılmıştır. Günümüzde dahi halkın bu bölgelere ulaşması engellenmekte, kendi atalarının yaşadığı topraklara gitmek isteyen yurttaşlar valilikten özel izin almak zorunda bırakılmaktadır. Buna karşın bölgeye turistik amaçlarla gelen kitlesel organizasyonlara izin verilmekte ve teşvik edilmektedir. Halk için yasak olan doğa, sermaye için erişilebilir ve sömürülebilir bir varlık olarak kullanılmaktadır.

2020 yılında Cilo-Sat Dağları'nın "Milli Park" ilan edilmesi, koruma iddiasıyla sunulmuş olsa da pratikte bu statü halkın doğayla bağını daha da zayıflatan, merkezi otoritenin alan üzerindeki hâkimiyetini pekiştiren bir araca dönüşmüştür. Milli park anlayışı, doğayı yaşayan bir varlık değil, sınırları çizilmiş ve yukarıdan kontrol edilen bir mülk gibi değerlendirmektedir. Bu nedenle söz konusu milli park statüsü, doğayı korumak bir yana, askeri yapılaşmaların, altyapı projelerinin ve rant odaklı planlamaların önünü açmaktadır.

Cilo-Sat Dağları aynı zamanda maden ve enerji şirketlerinin iştahını kabartan stratejik bir bölge olarak görülmektedir. 2020'den bu yana Hakkari genelinde yürütülen madencilik faaliyetleri, yerli ve yabancı sermaye gruplarına tahsis edilen ruhsatlarla hız kazanmış, birçok alanda Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) süreci işletilmeden projeler hayata geçirilmiştir. Özellikle Zap Suyu üzerinde kurulan HES'ler, nehir ekosistemini tahrip etmekte, bölgedeki tarım arazilerini ve mikroklima koşullarını geri dönülmez biçimde değiştirmektedir. Maden arama faaliyetleri ise toprak ve su kaynaklarını kirletmekte, canlı yaşamını tehdit etmektedir. Bu projeler halkın geçimlik ekonomisini, sağlığını ve yaşam alanlarını doğrudan tehdit etmektedir. Tüm bu gelişmeler, Cilo-Sat Dağları'nın yalnızca fiziksel değil, toplumsal ve kültürel anlamda ‚da büyük bir dönüşüme zorlandığını göstermektedir. Yıllardır güvenlik gerekçesiyle halkın erişimine kapalı tutulan bu alanlar, bugün sermayeye açılmakta, kitlesel turizm organizasyonlarıyla meşrulaştırılmakta ve doğa üzerinde kurulan tahakküm politikalarıyla kontrol altına alınmaktadır.

Bu nedenle, Hakkâri'deki Cilo ve Sat Dağları başta olmak üzere Kürtlerin yaşadığı coğrafyada uygulanan ekolojik, ekonomik ve askeri politikaların bütüncül biçimde incelenmesi; buzulların durumu, bölge halkının yaşadığı mağduriyetler, doğaya ve kültürel mirasa verilen zararların boyutlarının tespit edilmesi; halkın doğayla uyumlu yaşam biçimlerinin önünün açılması ve doğayı tahakküm altına almayan yeni bir koruma politikasının inşa edilmesi amacıyla Meclis'in bir araştırma komisyonu kurması zaruridir.