13 Temmuz 1930 tarihinde Van'da gerçekleşen olayların tüm yönleriyle araştırılması, bölgede yapılan projelerin çevreye etkilerinin tespiti ve gerekli tedbirlerin alınması amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

GEREKÇE

Açık kaynaklar, tanık anlatımları ve bölge halkının hafızasında Zilan Katliamı; 15 bini aşkın sivilin — çocuk, kadın, yaşlı demeden — katledildiği, 44 köyün yakıldığı, toplu mezarların oluşturulduğu, halkın göçe zorlandığı ve bölgenin demografik yapısının değiştirildiği trajik bir kırılma noktasıdır. Bu katliamdan sonra çıkarılan af yasaları ile sorumlular cezalandırılmamış; aksine failler koruma altına alınarak ödüllendirilmiş, cezasızlık kültürü derinleştirilmiştir. Zilan Katliamı, yüz yılı aşkın Türkiye tarihinde yüzleşilmemiş sayısız katliamdan biridir. Zilan'nın çığlığı hâlâ Zilan Vadisinde yankılanmaktadır. Bu sesle yüzleşmek, barışı mümkün kılmanın ilk adımlarındandır. Zilan, başta olmak üzere siyasi iktidar tarihsel sorumluluğunu yerine getirmelidir. Yargılanma yolu açılmayan ve yargılanmak yerine ödüllendirilen failler tekrar yargılanmalıdır. Ülkede tesis edilecek demokratik toplum ve barış inşası toplumsal adaletle sağlanacaktır. Sağlanacak toplumsal adalet tesisi sadece geçmişin değil, bugünün suçlarının örtbas etme zeminini ortadan kaldıracaktır.

Çünkü 12 Aralık 2022 tarihinde, Zilan Vadisi'nde inşa edilen Koçköprü Barajı'nda su seviyesinin düşmesiyle çok sayıda insan kemiğinin ortaya çıkması Zilan Katliamı'nın fiziki ve hukuki izlerinin hâlâ canlı olduğunu bir kez daha göstermektedir.

2025 yılında, Türkiye'de yeni bir toplumsal barış ikliminin inşa edilmesine yönelik beklentilerin arttığı; halklar arası eşitliğe dayalı yeni bir demokratik uzlaşma sürecinin konuşulduğu bir dönemdeyiz. Bu sürecin sağlıklı bir şekilde gelişebilmesi için geçmişle yüzleşilmesi, tarihsel adaletin sağlanması ve mağdur ailelerin haklarının tanınması gerekmektedir. Zilan Katliamı gibi katliamların üzerinin örtülmesi, sadece geçmişe değil geleceği de karanlıkta bırakmaktadır. Kürt halkının hafızasında derin yaralar açan bu tür katliamlarla yüzleşerek gerçek ve kalıcı barış inşa edebilir.

Zilan Vadisi, sadece tarihsel bir katliamın mekânı değil; aynı zamanda bölgenin doğal yaşamı açısından da yüksek ekolojik değere sahip bir alandır. Zilan Vadisi, doğal zenginlikleriyle dikkat çekmekte, inci kefali balığının üreme ve geçiş güzergâhlarından biri olmasının yanı sıra birçok endemik canlıya ve zengin bir bitki örtüsüne ev sahipliği yapmaktadır. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nin araştırmasına göre Vadi 'de 4.300 bitki örneği bulunmaktadır. Ancak Vadide son yıllarda yoğunlaştırılan HES projeleri, taş ve mermer ocakları ile bölge halkının yaşam alanları gasp edilmekte; doğal ve kültürel miras telafisi mümkün olmayan bir şekilde yok edilmektedir. Yüzlerce ağaç kesilmiş, mezarlıklar zarar görmüş, tarım arazileri yok olmuştur. Akarsuların debisi azalmış, balık ölümleri görülmüş ve su samuru sayısı ciddi şekilde düşmüştür. Koçköprü Barajı da vadinin ekolojik dengesini olumsuz etkilemiştir. Uzmanlar, bu projelerin aynı zamanda katliam hafızasını silmeye yönelik bir araç olarak kullanıldığını ifade etmektedir. Hafıza mekânları tahrip edilmekte, mezarlar su altında bırakılmakta ve bir halkın geçmişiyle bağı koparılmaktadır. Kürt halkının geçmişle bağının koparılması, doğasının talan edilmesi, kültürel değerlerinin yok sayılması var olan sorunları derinleştirmektedir.

Bu kapsamda;

• Zilan Katliamı'na ilişkin devlet arşivlerinin açılması,

• Ortaya çıkan insan kemiklerine ilişkin adli ve bağımsız bir soruşturma başlatılması,

• Vadide yürütülen HES ve maden projelerinin doğaya, hafızaya ve halkın yaşamına etkilerinin araştırılması,

• Katliam mağdurlarının ve varislerinin haklarının tanınması,

• Bölgenin toplumsal hafızaya saygılı şekilde korunması ve anıtsal nitelik kazanması,

• Zilan Vadisi'nin kültürel, tarihsel ve ekolojik bir miras alanı olarak tanınması,

• Barış sürecine katkı sunacak şekilde adalet ve hakikatle yüzleşme mekanizmalarının kurulması amacıyla bir Meclis Araştırma Komisyonu kurulması elzemdir.