Başta hastaneler ve okullar olmak üzere kamu binalarının depreme dayanıklılıklarının bilimsel yöntemlerle tespit edilmesi ve olası afetlerde can ve mal kaybını en aza indirecek politikaların belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Söz konusu yapıların bilimsel esaslara göre incelenmesi, yapı denetim süreçlerinin etkinliğinin sorgulanması ve kamu kaynaklarının afet riskini azaltacak şekilde yönlendirilmesi büyük bir zorunluluktur.

Bu nedenlerle; başta hastaneler ve okullar olmak üzere, insan yoğunluğunun yüksek olduğu ve afet anında hizmet sunmaya devam etmesi gereken kamu binalarının mevcut durumlarının kapsamlı şekilde tespit edilmesi, depreme dayanıklılıklarının bilimsel yöntemlerle saptanması, güçlendirme ve iyileştirme çalışmalarına yönelik planlamaların yapılması, yapı denetim süreçlerinin etkinliğinin değerlendirilmesi ve olası afetlerde can ve mal kaybını en aza indirecek politika önerilerinin geliştirilmesi amacıyla Anayasa'nın 98. maddesi ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 104. ve 105. maddeleri uyarınca Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz.

Ahnet Born JAZGAN Garintp ts BoluMx

Çanak kale Tite Kirkenl CHP

GEREKÇE Türkiye, aktif fay hatları üzerinde yer almakta olup, yüzölçümünün yaklaşık yüzde 92'si deprem riski altındadır; nüfusun yüzde 95'i ise 1. ve 2. derece deprem kuşağında yaşamaktadır. Bu gerçekliğe rağmen yapı stokunun önemli bir kısmı, özellikle kamu binaları açısından değerlendirildiğinde, hâlâ güncel deprem yönetmeliklerine uygun değildir. Bu durum milyonlarca yurttaşı doğrudan risk altına sokmaktadır.

6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremler, kamu binalarının depreme karşı yetersizliğini ve yapı denetimindeki ciddi eksiklikleri açık şekilde ortaya koymuştur. Resmî verilere göre, sadece beş ilde (Hatay, Kahramanmaraş, Adıyaman, Malatya, Gaziantep) 58 kamu binası tamamen yıkılmış, yüzlercesi ise ağır ya da orta derecede hasar görmüştür. Yıkılan binaların büyük bir kısmını devlet hastaneleri, okullar ve kamu hizmet binaları oluşturmuştur. AFAD verilerine göre, deprem bölgesindeki toplam 11.500'den fazla kamu binasının hasar tespiti yapılmış, bunların yaklaşık yüzde 15'inin acil yıkılması gerektiği belirlenmiştir.

Afet anlarında en güvenli ve sığınılabilir yapılar olması gereken kamu binalarının yıkılması hem can kayıplarını artırmış hem de afet sonrası hizmetlerin yürütülmesini ciddi biçimde aksatmıştır. Özellikle hastaneler ve okul binalarındaki ağır hasarlar, sağlık ve eğitim hizmetlerinde uzun süreli kesintilere neden olmuştur.

Türk Deprem Yönetmeliği'ne göre kamu binalarının "bina önem katsayısı" oranla yaklaşık yüzde 50 daha yüksektir. Kamu binalarının teknik olarak çok daha sağlam inşa edilmesi gerektiğini gösterir. Ancak yaşanan yıkımlar, bu ilkenin uygulamada yeterince karşılık bulmadığını göstermiştir.

Öte yandan, yıkılan ya da ağır hasar alan kamu binalarının inşa ve denetim süreçlerinde rol alan yüklenici firmalar, yapı denetim kuruluşları, yerel idareler ve ruhsat makamları hakkında etkin ve sonuç alıcı hukuki süreçlerin çoğu zaman işletilmediği görülmektedir. Denetim zincirinin kopukluğu, yapı denetim sisteminin çoğu kez yalnızca kağıt üzerinde kaldığını göstermektedir. Ayrıca, deprem riski sadece aktif fay hatlarının geçtiği illerle sınırlı değildir. Türkiye genelinde; hastaneler, okullar, adliyeler, belediye binaları, valilik ve kaymakamlıklar, itfaiyeler, emniyet ve jandarma binaları, toplum sağlığı ve aile sağlığı merkezleri, AFAD tesisleri ve öğrenci yurtları gibi kamuya ait yüksek yoğunluklu binaların mevcut durumu bilimsel esaslara göre incelenmeli, riskli yapılar belirlenmeli, gerekli güçlendirme ve yeniden yapım süreçleri acilen

Bu yapıların durumu yalnızca teknik bir konu değil, aynı zamanda hukuki ve yönetsel bir sorumluluk alanıdır. Kamunun yükümlülüğü yalnızca afet sonrasında müdahaleyle sınırlı kalmamalı; afet öncesinde risk azaltıcı, koruyucu ve denetleyici tedbirler etkili biçimde hayata geçirilmelidir.

PRUP PARKANLE