Çocuk işçiliğinin tüm boyutlarıyla kapsamlı şekilde araştırılarak önlenmesine yönelik tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi
Meclis araştırması önergesi, bir konuda bilgi edinmek için TBMM’nin araştırma komisyonu kurmasını ister. Önerge Genel Kurul’da öngörüşmeyle oylanır; kabul edilirse araştırma komisyonu kurulur.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Çocuk işçiliği, mevcut sistemin yarattığı toplumsal, ekonomik ve sosyal bir sorundur. Sosyal adalet, çocuk hakları ve insan onuruna yaraşır bir yaşam açısından ülkemizin en önemli ve kalıcı problemlerinden biridir. Anayasa'nın 17. ve 50. maddeleriyle güvence altına alınan yaşama, gelişme ve korunma haklarına rağmen binlerce çocuk, eğitim hakkından mahrum bırakılmakta ve ağır, tehlikeli işlerde çalıştırılmaktadır. Oysa bu çocuklar, nitelikli ve eğitimli bireyler olarak geleceği inşa etmek üzere topluma kazandırılmalıdır.
Ülkemizde çocuk işçiliği yaygınlaşmakta, iş cinayetlerinde çocuklar hayatını kaybetmekte ya da engelli kalmaktadır. Çocuk işçiliğinin tüm boyutlarıyla ve temel nedenleriyle kapsamlı bir şekilde araştırılması, mevcut sosyal ve hukuki mekanizmaların yetersizlerinin ortaya konulması ve çocuk işçiliğinin önlenmesine yönelik kalıcı, bütüncül ve bilimsel temelli politika önerilerinin geliştirilmesi amacıyla, Anayasa'nın 98. maddesi ile Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 104. ve 105. maddeleri uyarınca bir Meclis Araştırma Komisyonu kurulmasını arz ve teklif ederiz.
GEREKÇE Çocuk işçiliği, yalnızca ekonomik değil; sosyal adalet, çocuk hakları ve insan onuruna yakışır çalışma ilkeleri açısından da ülkemizin en yakıcı sorunlarından biridir. Anayasa'nın 17. ve 50. maddelerinde güvence altına alınan yaşama, gelişme ve korunma hakkına rağmen binlerce çocuk, eğitim hakkından mahrum bırakılarak ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılmaktadır.
Metnin tamamını göster (5 paragraf daha)Metni kısalt
Konuya ilişkin ilgili meslek kuruluşları ve sendikaların raporları, çocuk işçiliğinin kayıtdışı, güvencesiz ve düşük ücretli sektörlerde her geçen yıl yaygınlaştığını göstermektedir. İşçi Sağlığı ve Iş Güvenliği Meclisi (İSİG) verilerine göre, 2013-2025 yılları arasında en az 770 çocuk işçi iş cinayetlerinde yaşamını yitirmiştir. Yalnızca 2024 yılında en az 71 çocuk işçi; 2025 yılının ilk beş ayında ise en az 28 çocuk işçi hayatını kaybetmiştir. Bu ölümlerin çoğunluğu tarım, inşaat, sanayi ve hizmet sektörlerinde meydana gelmekte; yaş grubu bazında bakıldığında ölümlerin %34'ü 5-14 yaş aralığında, %66'sı 15-17 yaş aralığında gerçekleşmektedir. Özellikle 5-14 yaş grubunun tamamen çalıştırılması yasaktır ancak bu çocuklar kayıt dışı mevsimlik tarımda, atölyelerde, sokakta veya aile işçiliği kapsamında çalıştırılmaktadır.
Çocuk işçiliğin temel nedenleri arasında derinleşen yoksulluk, tarımsal gelirlerin yetersizliği, ailelerin sosyal desteklerden mahrum kalması ve eğitime erişimdeki bölgesel eşitsizlikler öne çıkmaktadır. Öte yandan MESEM benzeri uygulamalarla mesleki eğitim sistemi, çocukların erken yaşta işgücüne katılımını meşrulaştırmakta; Organize Sanayi Bölgeleri'nin yaygınlaştırılmasıyla sanayi ve hizmet alanlarında ucuz çocuk emeği önemli bir paya sahip olmaktadır. Bu yapı, Türkiye ekonomisinin dünya pazarlarına ucuz işgücü ihracı üzerinden konumlanmasının bir sonucudur.
Çocuk işçiliği sadece iş cinayetleriyle sınırlı kalmamakta; uzun çalışma saatleri, düşük ücret, iş kazaları, kalıcı sakatlanmalar, psikolojik ve fiziksel gelişimde gerilik, eğitim hakkının gaspı gibi pek çok ciddi sorunu da beraberinde getirmektedir. Özellikle tarımda çocuk işçiliği yaygınlaşmakta; mevsimlik tarım göçüyle birlikte çocuklar aileleriyle beraber il il dolaşmakta, okul devamlılığı sekteye uğramaktadır.
Çocuk işçiliğinin önlenmesi, ülkemizin taraf olduğu Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) sözleşmeleri, Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerinin bir gereğidir. Ancak resmi verilerin eksikliği, kayıt dışı alanlarda yapılan denetimlerin yetersizliği ve çocuk işçiliğin görünmez kılınması, toplumsal vicdanı derinden yaralamaktadır.
Bu nedenlerle; çocuk işçiliğinin yapısal boyutlarının tam anlamıyla ortaya konulması, verilerin güncel ve şeffaf biçimde paylaşılması, yerel ve ulusal düzeyde önleyici sosyal politikaların geliştirilmesi, çocukların eğitim, barınma ve beslenme hakkının güçlendirilmesi için kapsamlı bir Meclis Araştırma Komisyonu kurulması acil bir ihtiyaçtır.
ÖNERGEYİ İMZALAYANLAR
İmzacılar
İmzacıların partisi, imza tarihindeki partisidir.