Mevsimlik tarım işçilerinin karşılaştığı sorunların tüm boyutlarıyla incelenerek bu sorunlara yönelik çözüm önerileri geliştirilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Türkiye'de tarımsal üretimin en önemli bileşenlerinden biri olan mevsimlik tarım işçiliği, yapısal sorunlarla boğuşan, sosyal güvenlikten uzak güvencesiz bir istihdam biçimi olarak 2025 yılı itibariyle varlığını sürdürmektedir. Yıllık 1 milyonu aşkın kişinin bu sektör içinde yer aldığı tahmin edilmektedir. Özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu illerinden gelen ailelerin her yıl uzun mesafeler kat ederek batı illerine çalışmaya gitmesi, ekonomik mecburiyetin yanı sıra nesiller arası yoksulluğun da devamına sebep olmaktadır. Bu durum, ülkemizde hem sosyal devlet ilkesi hem de eşit yurttaşlık hakları bakımından derin bir adaletsizliği gözler önüne sermektedir.

Kadın mevsimlik tarım işçileri açısından tablo çok daha vahimdir. Tarlada çalışmanın yanı sıra ev içi bakım ve çocuk yükü de kadınların omzundadır. Kadınlar çoğu zaman hijyenik olmayan, elektriksiz ve sağlıksız çadırlarda yaşamakta, doğum öncesi ve sonrası bakım hizmetlerinden yoksun kalmaktadır. Kadınların doğurganlık oranı genel nüfusun üzerindeyken, gebelik ve anne ölümleri de bu grupta dramatik düzeyde yüksektir. Bu durum temel sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan eşitsizliği ve yapısal ihmali de ortaya koymaktadır.

Çocuklar açısından mevsimlik tarım göçü eğitimi yarıda bırakmak anlamına gelmekte; çocuk işçiliği, fiziksel gelişim geriliği, sosyal dışlanma ve kronik yoksulluk gibi zincirleme sorunlara neden olmaktadır. Aileleriyle birlikte göç eden çocuklar çoğunlukla mevsimlik tarım alanlarında çalıştırılmakta, eğitim-öğretim hayatlarından kopmakta ve ciddi güvenlik riskleriyle karşı karşıya kalmaktadır.

İş kazaları da bu istihdam biçiminin bir başka acı yönünü oluşturmaktadır. Sigortasız çalışmanın yaygın olduğu mevsimlik tarım işçiliğinde kaza sonrası tedaviye erişim, hukuki destek, tazminat ve sağlık güvencesi hakları genellikle yok sayılmakta; yaralanmalar ve hatta ölümler istatistiklere dahi yansımamaktadır. Özellikle iş güvenliği önlemlerinin alınmadığı ortamlarda kadın ve çocuk işçilerin maruz kaldığı riskler insan hayatını hiçe sayan uygulamaları gözler önüne sermektedir.

Mevsimlik tarım işçiliğinin yapısal dönüşüm geçirmesi, bu alanda çalışan yurttaşlarımızın sosyal güvenceye kavuşması ve özellikle kadınların ve çocukların yaşam kalitesinin artırılması için çok yönlü bir araştırma yapılması ve gerekli önlemlerin alınarak tüm paydaşlarla bir yol haritası hazırlanması zaruridir. Ayrıca kayıt dışı ekonomiyle birleşerek işçileri hem emek sömürüsüne hem de sosyal dışlanmaya maruz bırakan bu sistemin sürdürülebilirliği mümkün değildir.

Tüm bu bilgiler ışığında mevsimlik tarım işçilerinin demografik, bölgesel ve sektörel dağılımının belirlenmesi, kadın mevsimlik işçilerin doğurganlık, anne sağlığı ve sağlık hizmetlerine erişimi konusunda yaşadığı tüm sorunların tespit edilerek gerekli önlemlerin alınması, mevsimlik göçün çocukların eğitim, gelişim ve güvenliği üzerindeki etkilerinin araştırılması, sigortasız çalışmanın yol açtığı iş kazaları, meslek hastalıkları ve sosyal güvenlik açıkları ile barınma, ulaşım, hijyen ve beslenme koşullarının ilgili tüm paydaşlarla belirlenmesi ve ihtiyaç duyulan stratejilerin hazırlanması, mevzuat eksiklikleri ve sosyal devlet yükümlülüklerinin yerine getirilmesi ve mevsimlik tarım işçilerinin yaşadığı tüm sorunlara yapısal çözümler üretmek ve sürdürülebilir politikalar geliştirmek amacıyla Anayasa'nın 98'inci, Türkiye Büyük Millet Meclisi Içtüzüğü'nün 104 ve 105'inci maddeleri uyarınca bir Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederim.18.07.2025 Tesk