Tekstil ve hazır giyim sektöründe yaşanan sorunların araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Dış talep tarafında, 2025 Ocak-Temmuz döneminde hazır giyim ve konfeksiyon ihracatının %6,2 gerileyerek 9,7 milyar dolara düşmesi; AB'ye ihracatta %6,8, eski Doğu Bloku ülkelerine satışlarda %16,8 düşüş yaşanması, Türkiye'nin pazar payı kaybettiğinin somut göstergesidir. Almanya, Hollanda, İspanya, İngiltere, Fransa, İtalya ve Polonya gibi ana pazarlarda görülen eşzamanlı kayıplar, fiyat rekabetinin yanında temin, sürdürülebilirlik ve ölçek gibi fiyat dışı unsurlarda da dezavantaj oluştuğuna işaret etmektedir. Tekstil ve hammaddelerinde aynı dönemde %1,2'lik düşüş ve Temmuz 2025'te %7,7'lik sert daralma, yukarıdaki tabloyu tamamlamaktadır. Nitekim sektörün dünya hazır giyim ticaretindeki payının 35 yıl sonra ilk kez %3'ün altına (2,96) ve AB pazar payının 30 yıl sonra %5'in altına (4,65) inmesi, küresel talep %6 oranında büyürken Türkiye büyüyen pazarda gerileyen tek ülke olmuştur. Bu gelişme, sektörün rekabet gücünü kaybettiğini ve yapısal bir kırılma yaşadığını göstermektedir.

Maliyet artışları kârlılığı negatife çevirmiştir. 2022'de %10,5 olan vergi öncesi kârlılık 2024'te %-5,1'e gerilemiştir. 2025 yılı için beklenti %-4,6'dır. Dolar bazlı maliyetler %25,8 artarken, satış fiyatları yalnızca %9,6 yükselmiş, istihdam ise %28,3 azalmıştır. Yani artan maliyetler karşılanamamış, şirketler zararına üretim yapmaya başlamıştır. Bu zarar, firmaları ya küçülmeye ya da üretimi yurt dışına taşımaya zorlamaktadır.

Üretimin yurt dışına kayması eğilimi hızlanmaktadır. Türk firmaları Mısır ve Fas gibi ülkelerde yatırım yapmayı tercih etmektedir. Bu eğilim devam ederse, Türkiye'nin iç kapasitesi ve istihdamı daha da düşecektir. Zincirin kopması, yalnızca üreticileri değil tedarikçileri, lojistiği ve perakendeyi de olumsuz etkilemektedir. Nitekim konkordato süreçleri yaygınlaşmakta, bir firmanın kapanması domino etkisi yaratmaktadır. Mevcut destekler etkili olmamıştır. Çalışan başına 2.500 TL'lik destek kapanışları durduramamıştır. Çünkü destekler yalnızca KOl'lerle sınırlı kalmış, büyük ölçekli firmalar bu kapsamda dışarıda bırakılmıştır. Eximbank ve reeskont kredilerinde de vadelerin kısalığı ve teminat sorunları finansmana erişimi güçleştirmektedir. Yeşil dönüşüm yatırımlarında bürokratik engeller ise AB regülasyonlarına uyumu zorlaştırmaktadır.

Sonuç olarak, sektörde yaşanan kriz konjonktürel değil, yapısal bir kırılmadır. İstihdam kaybı, ihracat performansındaki düşüş ve ithalat baskısı toplumsal refahı tehdit etmektedir. Türkiye'nin 1 milyona yakın istihdam sağlayan, 76 milyar dolar üretim ve 16,8 milyar dolar dış ticaret fazlası yaratan bu sektörden vazgeçmesi mümkün değildir. Krizin neden-sonuç ilişkileriyle ele alınması, desteklerin etki analizinin yapılması ve çözüm önerilerinin geliştirilmesi için TBMM'de Meclis Araştırması açılması elzemdir.