Arıtma tesisi yetersizliğinden kaynaklanan sorunların araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Ülkemiz, coğrafi konumu ve iklim koşulları itibarıyla su kaynaklarının sınırlı olduğu bir yapıya sahiptir. 2025 yılı verilerine göre, kişi başına düşen kullanılabilir su miktarı yaklaşık 1.330 metreküp seviyesine gerilemiş olup, bu durum Türkiye'yi "su stresi yaşayan ülkeler" kategorisine taşımıştır. Birleşmiş Milletler raporlarına göre, 2030 yılına kadar bu değerin 1.000 metreküpün altına düşmesiyle birlikte "su fakiri ülke" statüsüne girme riski bulunmaktadır.

Son iki yılda, uzun yıllar ortalamasının %26 altında gerçekleşen yağışlar sebebiyle ülkemiz, son 52 yılın en yüksek seviyesinde meteorolojik kuraklık yaşamış; bu durum tarımsal verim kaybına, baraj doluluk oranlarının %5'in altına düşmesine ve zorunlu su kesintilerine yol açmıştır. Büyük şehirlerde yaşanan su kesintileri vatandaşlarımızı doğrudan etkilerken, tarım sektöründe ve bitkisel üretimde ciddi azalmalar ortaya çıkmaktadır.

Bu tablo karşısında su arıtma tesisleri hayati öneme sahiptir. Ham suyun içilebilir hale getirilmesi, atık suların çevreye zarar vermeden deşarjı ve yeniden kullanım imkânı arıtma tesisleri sayesinde mümkün olmaktadır. İleri biyolojik arıtma yöntemleri ekosistem krizlerini önleyebilmekte, ozon ve membran teknolojileri ise içme suyundaki kirliliği %99'a kadar azaltabilmektedir.

Ne var ki, 2025 yılı itibarıyla mevcut tesisler yetersizdir. Atık su arıtma tesisi sayısı 1.213'e ulaşmış olsa da ülke nüfusunun yalnızca %90,6'sına hizmet vermekte; 6 ilde halen inşaat veya proje aşamasındadır. İçme ve kullanma suyu arıtma tesisleri için belirlenen hedefe yaklaşılmış olmakla birlikte, kayıp-kaçak oranları %25-36 arasında seyretmekte; yeniden kullanım oranı %5,3 düzeyinde kalmaktadır. 2028 hedefi olan %11'e ulaşmak için ise acil yatırımlar gerekmektedir.

Bu yıl yaşanan kuraklık sebebiyle baraj dolulukları %5'in altına düşmüş, tesislerin verimliliği %15-20 azalmıştır. Yeniden kullanım potansiyeli yıllık 287 milyon metreküp olmasına rağmen yalnızca %5'i değerlendirilmektedir. Kuraklık dönemlerinde bu oranın %20 ye çıkarılamaması hâlinde tarım ve sanayi ağır bir su krizi ile karşılaşacaktır.

Avrupa Birliği uyum süreçlerinin yavaş ilerlemesi, yaptırımların uygulanmaması ve denetimlerin yetersizliği; iklim değişikliği yönetim planlarının tamamlanmamış, sulak alanların ise %50'sinin yok olmuş olması tabloyu daha da ağırlaştırmaktadır. Bu sorunlar, 2050 yılına kadar ülkemizin su fakiri olma ihtimalini ciddi şekilde artırmaktadır.

Bu nedenlerle, arıtma tesislerindeki yetersizliklerin sebeplerinin ve sonuçlarının araştırılması, mevcut durumun tespit edilmesi ve çözüm önerilerinin geliştirilmesi amacıyla Anayasa'nın 98'inci, İçtüzüğü'nün 104'üncü ve 105'inci maddeleri uyarınca bir Meclis Araştırması açılmasını saygıyla arz ve teklif ederiz.