Türkiye'nin finansal rekabet gücünün uluslararası alanda artırılması için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Türkiye'nin ekonomik büyümesinde karşılaşılan sorunlara bir çözüm getirmek amacıyla ilk önce 2009'da İstanbul Finans Merkezi Stratejisi ve Eylem Planı oluşturuldu. Daha sonra 22.06.2022 tarihli ve 7412 sayılı İstanbul Finans Merkezi'ni kuran yasa çıkarıldı. Gerek planın, gerekse yasanın gerekçesinde özetle, İstanbul'un, öncelikle bölgesel, nihai olarak da küresel finans merkezi ve zaman içinde ekonomideki büyümenin itici gücü olacağı, uluslararası fon girişinin artmasına ve ekonomik büyümeye kayda değer bir katkı sağlayacağı belirtilmiştir.

Ancak, İstanbul'un finans merkezi haline gelebilmesi için öncelikle Türkiye'nin hukukun üstünlüğü, yargı bağımsızlığı, insan hakları, yolsuzluklarla mücadele, demokratik hukuk devleti kurumları ve kurallarının işletilmesi ve basın özgürlüğü gibi konularda uluslararası standartlara yaklaşmış olması gerekmektedir.

Nitekim Yasanın çıktığı 2022 yılını başlangıç alırsak, Dünyada finans merkezlerinin gelişmişliği konusunda sıralama yapan genel kabul görmüş Global Financial Centres Index (GFCI)' tarafından 2022'de açıklanan sıralamaya göre İstanbul Finans Merkezi 119 merkez arasında 64. sırada, 2023'de 90. sıraya, 2024'de 110. sıraya ve 2025'de de 107. sıraya kadar gerilemiştir. Sıralamayı etkileyen faktörler arasında özellikle iş ortamı, beşerî sermaye, altyapı, finansal hizmetler sektörünün gelişmişliği, şehrin itibarının yanında siyasi istikrar ve hukukun üstünlüğü başlıklarında da ülkelerin rekabetçi olması gerekmektedir.

Bir başka örnek daha vermek gerekirse, World Justice Project (WJP) adlı bağımsız örgütün yayınladığı hukukun üstünlüğü endeksinde 2024 raporuna göre Türkiye, 142 ülke arasında 117. sırada, Uluslararası Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) örgütünün yayımladığı 2025 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi'ne göre ise Türkiye, basın özgürlüğü konusunda 180 ülke arasında 159 uncu sırada yer aldı.

O halde küresel finans merkezi olmanın en önemli bileşenlerinden biri, evrensel hukuk ilkelerini üst düzeyde uygulanmasının yanında öncelikle hukuk düzeninin yabancı yatırımcılara güven vermesi şarttır. Hukukun üstünlüğü söz konusu değilse orada ekonomi ve finans gelişmez yatırımcı gelmez. Bu tespitlerle birlikte söz konusu yasadaki aykırılıkların öncelikle hukuk sisteminden ayıklanması gerekmektedir.

' https://tspb.org.tr/?s=finans+merkezleri 3 https://worldjusticeproject.org/rule-of-law-ındex/global/2024/ GPUr

Türkiye Büyük Millet Meclisi Ilk olarak, yasayla İFM'de faaliyet gösteren katılımcı şirketlerin defter ve belgelerini Vergi Usul Kanunu ve Ticaret Kanunu'ndaki kayıtlamalara tabi olmaksızın Türk Lirası dışındaki diğer paralarla düzenleyebilmeleri konusunda Hazine ve Maliye Bakanlığa sınırsız bir düzenleme yetkisi tanınmıştır. Belge ve defterlerin TL dışındaki yabancı paralarla tutulması, bu şirketleri kayıtlarını TL ile tutmak zorunda olan şirketler karşısında çok daha avantajlı bir hale getirebilecektir. TL'deki değer kayıplarından bu şirketler etkilenmeyeceklerdir. Bu da onlar için rekabet avantajı sağlarken aynı işi yapan ve fakat İFM dışında faaliyet gösteren şirketler açısından rekabet dezavantajı haline dönüşecektir.

İkinci olarak, yasayla İFM'de faaliyet gösteren katılımcı şirketlerin defter ve belgelerini Türkçe dışındaki dillerde tutmalarına olanak tanınmıştır. Her ne kadar uluslararası işlem yapan şirketlerin bazı kayıt, defter ve sözleşmelerin Türkçe yanında yabancı bir dilde de tutulması kabul edilebilir olsa dahi, her şekilde Devletin denetimine tabi olması gereken kayıtların, defterlerin ve sözleşmelerin denetiminin mümkün olması gerekir.

Son olarak, yasa İFM'de faaliyet gösteren şirketlerin kendi aralarında yaptıkları özel hukuka tabi işlemlerde uygulanacak hukuku serbestçe tayin edebilmelerini öngörmektedir. Yani İFM'de faaliyet gösteren iki Türk uyruklu şirket, aralarındaki bir finansal işlem için yabancı bir ülkenin hukukunun uygulanmasını kararlaştırabileceklerdir. Yabancı bir ülke hukukunun uygulanmasına yönelik bir hak tanınması, öncelikle Devletin egemenlik yetkisiyle bağdaşmamaktadır. Zira bir Devletin kendi uyruklarının kendi ülkesindeki işlemlerine başka bir ülkenin hukukunun uygulanması ulusal egemenlik ilkesini zedeler. Zaten bu amaçla yabancılık unsuru taşıyan özel hukuka ilişkin işlem ve ilişkilerde uygulanacak hukukun, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisinin ve yabancı kararların tanınması ve tenfizinin düzenlenmesi amacıyla 27.11.2007 tarihli ve 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun halen yürürlüktedir.

Tüm bu nedenlerle, bugün Türkiye'de uygulanan politikalarla finans merkezinin başarılı olmasının önünde ciddi engeller varken, bunlara ilaveten iş ve yaşam koşulları nedeniyle nitelikli işgücünün ülkeden göç etmesi de Türkiye açısından bu konuda bir başka büyük sorun olarak durmaktadır.

Bu amaçla, Türkiye Cumhuriyeti'nin finansal rekabet gücünü uluslararası alanda artırmak, finansal piyasalar ile hizmetlerin gelişmesine ve derinleşmesine katkıda bulunmak, uluslararası finans ve sermaye piyasalarına entegrasyonu güçlendirmek ve bu sayede İstanbul Finans Merkezi'nin önde gelen küresel finans merkezlerinden biri olmasını sağlamak amacıyla gerekli yeni yasal, kurumsal çözümlerin araştırılması ve İFM'yi kuran Yasa'nın Anayasa'ya aykırılıklarının saptanarak uygun hale getirilmesi için Meclis Araştırması önergesi verilmiştir.

ALM PARTIS