Kumar bağımlılığının önlenmesi, sanal kumar ile mücadele edilmesi ve kumar reklamlarının sınırlandırılması için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Kumar reklamlarının ve pazarlama stratejilerinin artışı da endişe verici boyuttadır. Televizyon, radyo, internet, sosyal medya ve doğrudan mesajlaşma yoluyla yapılan kumar reklamları, kumarı eğlenceli ve güvenli bir aktivite olarak sunmakta, özellikle gençler üzerinde kumar oynama niyetini artırmaktadır. Bilimsel araştırmalar, kumar reklamlarına maruz kalmanın kumar oynama davranışını anlamlı ölçüde artırdığını, kumara karşı olumlu tutumlar geliştirdiğini ve özellikle ergenler arasında kumar oynama olasılığını %37, kumara başlama ihtimalini ise %84 oranında yükselttiğini ortaya koymaktadır. Spor müsabakaları sırasında yayınlanan bahis reklamları ise takım sadakati ve heyecan duygularını kullanarak bireyleri kumara yönlendirmektedir. Bu kapsamda, kumar bağımlılığının önlenmesi, dijital kumar platformlarının denetlenmesi, video oyunlarında kumar benzeri unsurların düzenlenmesi, kumar reklamlarının kapsamlı şekilde sınırlandırılması, tedavi hizmetlerinin yaygınlaştırılması ve özellikle çocukların ve gençlerin korunmasına yönelik etkin tedbirlerin alınması amacıyla Anayasa'nın 98'inci, İçtüzüğün 102'nci ve 103'üncüi maddeleri gereğince Genel Görüşme açılmasını arz ve teklif ederim.

GEREKÇE:

Türkiye'de kumar bağımlılığı, ekonomik, psikolojik ve toplumsal düzeyde ciddi zararlara yol açan, giderek yaygınlaşan bir halk sağlığı sorunudur. Günümüzde kumar faaliyetleri artık geleneksel oyun salonlarıyla sınırlı kalmamakta, çevrim içi platformlar, mobil uygulamalar ve oyun içi öğelerle daha geniş kitlelere ulaşmaktadır. The Lancet Kumar Konulu Halk Sağlığı Komisyonu tarafından gerçekleştirilen kapsamlı meta-analiz çalışması, dünya genelinde yaklaşık 2,3 milyar yetişkinin ve 160 milyon ergenin son 12 ay içinde herhangi bir biçimde kumar oynadığını ortaya koymuştur. Türkiye'de ise 2025 yılı verilerine göre 15 yaş ve üzeri nüfusun %10,1'i hayatında en az bir kez kumar oynamıştır. Bu oran dünya genelinde tahmin edilen yaygınlıktan düşük olmakla birlikte, Türkiye nüfusu dikkate alındığında yaklaşık 6,8 milyon kişinin hayatında en az bir kez kumar oynadığına işaret etmektedir. Yeşilay Danışmanlık Merkezlerine kumar bağımlılığı tedavisi için yapılan başvurular, sorunun ciddiyetini açıkça göstermektedir. 2021 yılında 2.140 olan başvuru sayısı, 2022'de 3.444'e, 2023'te 4.228'e ve 2024 yılında 5.812'ye yükselmiştir. Dört yıl içinde başvuru sayısının neredeyse üç katına çıkması, kumar bağımlılığının gün geçtikçe daha büyük zararlara yol açtığını ,ve bireyleri yardım aramaya zorladığını göstermektedir. Kumar oynama oranı erkeklerin yarısı kadar olan kadınların tedavi başvurularında %2,6 gibi son derece düşük bir oranda kalması, kadınların kumar bağımlılığına yönelik tedavi almalarının önünde ciddi engeller bulunduğunu ortaya koymaktadır. Bu durum, toplumsal cinsiyet rolleri, damgalanma korkusu ve tedavi hizmetlerine erişim konusunda kadınların karşılaştığı özel zorluklar nedeniyle görünmeyen bir sorun alanı oluşturmaktadır.

Kumar bağımlılığının yaygınlaşmasında en önemli faktörlerden biri, yasal kumar sitelerinin sayısının artması ve pazarlama stratejileriyle güvenli kumar algısının pekiştirilmesidir. Milli Piyango İdaresi'nin yetkilendirdiği sanal kumar oyunu siteleri, son beş yıl içinde hızla çoğalmış ve Temmuz 2025 itibarıyla 21 platformda karşılığı nakit olmayan dijital şans oyunları oynatılmaya başlanmıştır. Bu bayilerin 9 tanesi e-ticaret platformudur. Milyonlarca müşterisi bulunan, yüksek kullanıcı trangıne sahip pazaryeri modeli uygulayan e-ticaret platformlarının mobil kullanıcılara "şans oyunu" oynama imkânı sunması, kumar davranışı göstermenin önünü açmaktadır. Bu siteler arasında bazıları "85 yıllık Milli Piyango güvencesiyle" gibi sloganlar kullanarak kamu kurumu markasını pazarlama stratejilerinde kullanmakta, oyunların müşteri açısından güvenli olduğu izlenimi yaratarak kumar bağımlılığı riskini gözden kaçırmaktadır. Araştırmalar, kumar endüstrisinin pazarlama faaliyetlerinin kumar oynama davranışını artırdığını ve kumarı normalleştirdiğini açıkça göstermektedir.

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından sunulan Güvenli İnternet Hizmeti kapsamında, lisanslı olarak bahis oynatılan internet sitelerine ve bunların reklamlarına aile profili üzerinden de erişilebilmektedir. Nisan 2024 itibarıyla 44 milyon 287 bin kullanıcısı bulunan bu hizmet, kumar oyunlarının güvenli olduğu algısını yaratmaktadır. Oysa bu durum, çocukların ve gençlerin kumar oyunlarına erişimini kolaylaştırmakta ve kumar bağımlılığı riskini artırmaktadır.

Video oyunları ile kumar arasındaki yakınsama, özellikle çocuklar ve gençler açısından ciddi bir risk oluşturmaktadır. 2024 yılında Türkiye'de çoğu çocuk ve genç olmak üzere 48 milyondan fazla oyuncu bulunmaktadır. Video oyunlarında kumara benzer mekanizmalar kullanılmakta, loot box (ganimet kutusu) adı verilen ve çoğunlukla gerçek para ile satın alınan kutular slot makinelerine benzer özellikler taşımaktadır. Bu kutuların içeriğinin satın alma anında bilinmemesi ve değerinin öngörülememesi, rastgele ödüller sunması, oyuncuları daha fazla kutu almaya yönlendirerek kumarda yaygın olan "değişken oranlı pekiştireç" modelini kullanmaktadır. Araştırmalar, ganimet kutusu satın alan kişilerin problemli kumar davranışı sergileme olasılığının 4,4 kat daha fazla olduğunu ve kumar oynama ihtimalinin, almayanlara göre daha yüksek olduğunu göstermektedir. Video oyunlarında yer alan bu unsurlar, kişilerin kumara başlaması noktasında bir geçit görevi görerek önemli bir risk teşkil etmektedir.

Kumar reklamlarının çeşitlenmesi ve yaygınlaşması, bireylerin kumara bakış açılarını ve davranışlarını doğrudan etkilemektedir. Televizyon, radyo, internet siteleri, sosyal medya platformları, e-posta ve mesaj yoluyla yapılan kumar reklamları, kumarı eğlenceli, güvenli ve sosyal bir aktivite olarak sunmaktadır. Bilimsel kulna reklamlarına maruz kalmanın kumar oynama davranışını anlamlı ölçüde artırdığını ortaya koymaktadır. Lise öğrencileriyle yapılan bir çalışmaya göre, dijital ortamlarda kumar reklamlarına maruz kalanların kumar oynama olasılığı %37, kumara başlama ihtimali ise %84 daha fazladır. Kumar reklamlarında yer alan doğrudan mesajlar ve düşük risk algısı yaratan teşvikler, daha yoğun kumar oynama davranışına sebep olmaktadır. Kimi reklamlar çocuklar ve gençler tarafından daha çekici bulunarak "heyecan", "'mutluluk" ve "hoşnutluk" gibi olumlu duygular uyandırmaktadır. Reklamlar aynı zamanda kumarın toplumsal olarak daha kabul edilebilir hale gelmesine yol açmaktadır.

Özellikle spor müsabakaları ile ilgili bahis reklam ve sponsorlukları, bireylerin kumara ve kumar şirketlerine daha olumlu bakmasına yol açarak kumar oynama niyetini artırmaktadır. Sıklıkla müsabaka sırasında yayınlanan bu reklamlardan kaçınılması oldukça zor olmakta, takım sadakati, spor bilgisi ve maskülenite gibi temaları işleyerek bireylerin takımla duygusal bağ kurması sağlanmakta ve heyecan duygusunu öne çıkararak kumar oynama isteği artırılmaktadır.

Türkiye'de en çok tercih edilen kumar oyunları piyango biletleri, spor bahsi ve loto oyunlarıdır. Son 30 gün içinde kumar oynadığını ifade eden %6,6'hık kesim internet üzerinden yasa dışı bahis oynadıklarını ve yasa dışı bahsi çoğunlukla akıllı telefonları üzerinden oynadıklarını belirtmişlerdir. Yasa dışı bahis oynama 15-24 yaş aralığındaki gençlerde diğer yaş gruplarına göre daha yaygındır. Kumara başlama yaşı incelendiğinde en riskli grubun gençler olduğu dikkat çekmektedir. Hayatlarında en az bir kez kumar oynamış bireylerin %71'i 15-24 yaş arasında, %19'u ise 25-34 yaş arasında ilk defa kumar oynadığını ifade etmiştir.

Kumar bağımlılığı sadece bireyleri değil, ailelerini ve toplumun genelini de derinden etkilemektedir. Ekonomik kayıplar, ailevi sorunlar, iş kaybı, suç işleme riski ve ruh sağlığı problemleri kumar bağımlılığının yaygın sonuçlarıdır. Dünya Sağlık Örgütü ve uluslararası araştırmalar, kumar bağımlılığının alkol ve madde bağımlılığı kadar ciddi bir halk sağlığı sorunu olduğunu vurgulamaktadır.

Mevcut yasal düzenlemeler ve denetim mekanizmaları, kumar pazarlama faaliyetlerinin sınırsızca yapılması, video oyunlarında kumar benzeri unsurların düzenlenmemesi, çocukların ve gençlerin korunmasına yönelik etkin tedbirlerin bulunmaması ve tedavi hizmetlerinin yetersizliği, sorunun giderek büyümesine yol açmaktadır.

Sonuç olarak, kumar bağımlılığının yaygınlaşması, tedavi başvurularındaki dramatik artış, dijital kumar platformlarının çoğalması, video oyunlarında kumar benzeri unsurların bulunması, kumar reklamlarının artışı ve özellikle gençlerin risk altında olması nedeniyle bu konuların Yüce Meclisin Genel Kurulunda ele alınması ve kapsamlı çözüm önerilerinin tartışılması zorunlu hale gelmiştir. İMZA LİSTESİ 1462 Says11