Edirne ili başta olmak üzere Trakya Bölgesindeki çeltik ve pirinç üretiminde yaşanan sorunların araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Edirne'nin İpsala, Meriç ve Uzunköprü gibi ilçeleri özellikle verimli çeltik ovalarına sahiptir. Nitekim yalnızca İpsala ilçesi, tek başına Türkiye çeltik üretiminin yaklaşık yüzde 18,6 sını gerçekleştirmiştir. Bu veriler Edirne ve çevresinin çeltik tarımındaki kritik ağırlığını açıkça ortaya koymaktadır. Son yıllarda Edirne'de ekim alanı ve rekolte dalgalanmaları yaşansa da hala Türkiye'nin en büyük çeltik üreticisi konumundadır.

Türkiye genelinde çeltik üretimi son yıllarda artış eğiliminde olup yıllık 1 milyon ton düzeyine ulaşmıştır. Bununla birlikte pirinç (işlenmiş çeltik) tüketimi de artmakta ve yılda 700-750 bin ton seviyesini bulmaktadır. Türkiye'de kişi başına yıllık pirinç tüketimi yaklaşık 8-10 kg civarındadır. Bu tüketim miktarı, yerli üretim ile tam olarak karşılanamadığı için Türkiye net pirinç ithalatçısı bir ülke konumundadır.

Edirne ve Trakya bölgesi üretime büyük katkı verse de tüketim artışı ve bazı yıllarda kuraklık veya ekim alanı daralması gibi nedenlerle üretimin düşmesi ithalat ihtiyacını doğurmaktadır. Bu tablo, çeltik tarımında yaşanan sorunların milli gıda arz güvenliği açısından önemini ortaya koymaktadır.

Çeltik tarımında sulama hayati bir faktördür. Trakya ve özellikle Edirne'de çeltik üretimi uzun yıllardır vahşi sulama yöntemiyle, yani tarlaların su altında bırakılması suretiyle yapılmaktadır. Bu geleneksel yöntem, yüksek su tüketimi ile karakterizedir. Uzmanların belirttiğine göre 1 kilogram çeltik üretmek için en az 1000 ila 1200 litre su tüketilmektedir. Trakya bölgesinde sadece bir üretim sezonunda çeltik tarlalarını sulamak için gereken su miktarının en az 178 - 214 milyon metreküp civarında olduğu hesaplanmaktadır. Özellikle Meriç, Tunca ve Ergene nehirleri havzalarında çeltik tarımı suya yoğun şekilde bağımlıdır.

Ancak iklim değişikliği, kuraklık ve su kaynaklarının giderek daralması, sulama yöntemlerinde değişim ihtiyacını gündeme getirmiştir. Son yıllardaki yağış azlığı, Edirne'de çeltik tarlalarında su tahsisinin kontrollü bir şekilde yapılmasını zorunlu kılmıştır.

Normalde çeltik bitkisinin sürekli su altında yetişmesi gerektiği algısı yaygın olsa da yapılan denemeler uygun tekniklerle damla sulama altında da çeltik yetiştirmenin mümkün olduğunu göstermiştir. Edirne, bu konuda pilot çalışmaların yürütüldüğü öncü il olmuştur. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın "Damla Sulama Yöntemiyle Çeltik Yetiştiriciliğinin Yaygınlaştırılması Projesi" ilk olarak Edirne'de hayata geçirilmiştir. Bu denemeler sonucunda vahşi (salma) sulamaya göre en az yüzde 50 daha az su kullanılarak çeltik yetiştirilebildiği kanıtlanmıştır.

Damla sulamanın bir diğer avantaj, sulama imkânı olmadığı için boş kitak Yaz ze arazilerin tarıma kazandırılmasıdır.

Türkiye'de de son yıllarda yaşanan kuraklıklar nedeniyle her damla şuym hesapl kullanılması gereği ortaya çıkmış ve damla sulama gibi su tasarruflu tekniklere fiği artraiştır Vahşi sulamanın hüküm sürdüğü Trakya'da çeltik tarımında su tasarrufu sağlayacak yeni yöntemlere geçiş için ilk adımlar atılmıştır. Bu geçişin başarılı olabilmesi için çiftçilere bilgi aktarımı, demonstrasyonlar ve maddi desteklerin sürdürülmesi kritik olacaktır.

Öte yandan, çeltik üreticileri özellikle son birkaç yılda artan girdi maliyetlerinin baskısı altındadır. Tarımsal girdi fiyatlarındaki hızlı artış, üretim maliyetini ciddi ölçüde yükseltmiştir. Artan maliyetler ekim kararlarını da etkilemektedir. Örneğin 2022 yılında Edirne'de bazı üretici kooperatifleri, girdi fiyatlarındaki fahiş artış nedeniyle çeltik ekmeme kararı almıştır.

Bu zor koşullarda çiftçi destekleri hayati önem kazanmaktadır. Çiftçiler, desteklerin enflasyon ve girdi fiyatlarına endeksli olarak güncellenmesini talep etmektedir.

Edirne ve Trakya'nın çeltik üretimindeki payı ve stratejik konumu dikkate alındığında, bölgedeki sorunların araştırılması ve çözüm önerilerinin geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Son birkaç yılın verileri, çeltik tarımında yapısal bazı sorunların öne çıktığını göstermektedir.

Çeltik tarımı Trakya'da suya çok bağımlıdır ve mevcut vahşi sulama yöntemi muazzam su tüketimine yol açmaktadır. İklim kriziyle birlikte su kıtlığı riski artarken, çeltik üretiminin sürdürülebilirliği için su verimliliği şart hale gelmiştir. Bu alanda daha kapsamlı araştırmalar yapılarak, damla sulama veya kontrollü sulama tekniklerinin yaygınlaştırılması için gereken adımlar belirlenmelidir. Vahşi sulamanın çevresel sonuçları ile modern yöntemlerin sağlayacağı çevresel faydalar bilimsel verilerle ortaya konulmalıdır.

Ayrıca devlet desteklerinin etkinliği ve ihtiyaçlar araştırılmalıdır. Fark ödemesi desteğinin artırılması, girdi desteklerinin enflasyon karşısında erimemesi için düzenli güncellenmesi önemlidir. Ayrıca üreticilerin krediye erişimi, sigorta (TARSİM) kapsamının geliştirilmesi gibi konular da ele alınmalıdır.

Sonuç olarak, Edirne ve Trakya'daki çeltik üretiminin durumu sadece bölgesel bir tarımsal konu değil, Türkiye'nin gıda arz güvenliği ve su kaynaklarının yönetimiyle de yakından ilgilidir.

Bu kapsamda Anayasanın 98. ve Iç Tüzüğün 104. ve 105. maddeleri gereğince, sunulan gerekçe çerçevesinde Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz.