3 Ağustos 2014 tarihinde IŞİD tarafından gerçekleştirilen Ezidi katliamının araştırılarak Ezidi halkının sorunları için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi
Meclis araştırması önergesi, bir konuda bilgi edinmek için TBMM’nin araştırma komisyonu kurmasını ister. Önerge Genel Kurul’da öngörüşmeyle oylanır; kabul edilirse araştırma komisyonu kurulur.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)3 Ağustos 2014 tarihinde, Ezidî halkının ana yurdu olan Şengal'de, IŞİD tarafından gerçekleştirilen Ezidî soykırımının tanınması; soykırımın nedenlerinin, sonuçlarının ve Türkiye'ye yansımalarının araştırılması; katliam sonucu Türkiye'de zorla alıkonulan kadın ve çocukların akıbetinin ortaya çıkarılması; Ezidilerin güvenli, onurlu ve özgür biçimde kendi topraklarında yaşamlarını sürdürebilmeleri için gerekli yasal, diplomatik ve idari önlemlerin belirlenmesi; ayrıca Türkiye'de yaşayan ve diaspora ülkelerinde bulunan Ezidî yurttaşların eşit yurttaşlık, inanç özgürlüğü ve mülkiyet haklarının güvence altına alınması amacıyla, Anayasa'nın 98'inci ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 104'üncü ve 105'inci maddeleri gereğince bir Meclis Araştırması açılmasını arz ederim.20.11.2025
GEREKÇE
Ezidiler, Mezopotamya'nın en kadim inanç topluluklarından biridir. Tarih boyunca barış, doğa sevgisi, eşitlik ve zulme karşı direniş temellerine dayalı inanç sistemleriyle, Ortadoğu'nun kültürel çeşitliliğine büyük katkı sunmuşlardır. Ezidîlik barışçıl bir inançtır; günümüze aktarılan dua, ilahi ve ritüellerle bu coğrafyanın kültürel mirasını zenginleştirmiştir.
Metnin tamamını göster (7 paragraf daha)Metni kısalt
Ne var ki Ezidî halkı tarih boyunca çok sayıda katliama ("fermanlara") maruz kalmıştır. Her ne kadar "74 Ferman" olarak anılsa da, Ezidîlere yönelik katliamların sayısı bunun çok üzerindedir. Bu katliamların önemli bir kısmı Osmanlı döneminde, bir kısmı ise 20. yüzyılda sırasında gerçekleşmiştir.
3 Ağustos 2014'te, IŞID'in Şengal'de gerçekleştirdiği saldırı, Ezidî halkının varlığını hedef alan sistematik bir soykırım niteliği taşımaktadır. Binlerce Ezidî katledilmiş, kadınlar ve çocuklar alıkonulmuş, bir kısmı insan ticaretinin mağduru olmuş, on binlercesi yerinden edilmiştir. Avrupa Birliği, Avrupa Konseyi, Birleşmiş Milletler ve İngiltere başta olmak üzere birçok ülke, bu saldırıyı resmen soykırım olarak tanımıştır.
Soykırımın ardından yüzbinlerce Ezidî, Türkiye'ye sığınmış; ancak burada da barınma, mülkiyet, kimlik ve inanç özgürlüğü alanlarında ciddi sorunlar yaşamıştır. Türkiye'deki Ezidî köylerinin bir kısmı terk edilmiş, bir kısmı SİT alanı ilan edilerek geri dönüşler engellenmiş, bazı köylerde ise Ezidîlere ait topraklara el konulmuştur. Buna rağmen 2000'li yıllardan itibaren bazı Ezidî aileler köylerine dönmeye başlamış; ancak mülkiyet, güvenlik ve idari engeller nedeniyle kalıcı dönüş mümkün olmamıştır.
Bugün Ezidî nüfusun büyük bölümü Almanya başta olmak üzere Avrupa ülkelerinde yaşamaktadır. Diasporadaki Ezidiler, hem bulundukları toplumlara entegre olmuş hem de kendi kimliklerini, dil ve inançlarını yaşatmayı sürdürmüşlerdir. Buna rağmen Ezidiler, anayurtlarıyla kültürel ve duygusal bağlarını korumakta, çoğu zaman yaşamını yitiren yakınlarını toprağa vermek üzere köylerine dönmektedir.
Ezidî toplumunun hem Türkiye hem de Irak Şengal bölgesindeki varlığı, yalnızca inançsal değil; aynı zamanda insanlık mirasının korunması açısından da stratejik önemdedir. Bu nedenle, Şengal soykırımının tanınması, Ezidilerin güvenli dönüşü, mülkiyet ve inanç haklarının korunması ve eşit yurttaşlık temelinde yaşam koşullarının iyileştirilmesi hem tarihsel hem de hukuki bir yükümlülüktür.
Ezidî Soykırımı'nın tanınması ve ulusal/uluslararası hukuk çerçevesinde belgelendirilmesi,; IŞID tarafından kaçırılan kadın ve çocukların Türkiye sınırları içindeki olası varlıklarının araştırılması; Türkiye'deki Ezidî köylerinde mülkiyet, güvenlik, ibadet ve kültürel hak ihlallerinin tespiti; Ezidiliğin bir din olarak resmen tanınması; inanç özgürlüğü çerçevesinde gerekli düzenlemelerin yapılması; zorunlu din dersi muafiyeti tanınması; Ezidî inancı üzerine akademik çalışmaların ve kültürel kurumların desteklenmesi; Ezidî yerleşimlerinin korunması, kutsal mekân, mezarlık ve mabetlerin yasal güvence altına alınması; Şengal'in statüsünün uluslararası hukuk ve insan hakları ilkeleri doğrultusunda değerlendirilmesi; Diasporadaki Ezidilerin anavatanlarıyla bağlarını güçlendirecek kültürel, ekonomik ve diplomatik mekanizmaların oluşturulması son derece önemli bir yükümlülüktür.
Bu bağlamda, Ezidilerin yaşadığı trajedilerin bir daha tekrarlanmaması, bu kadim halkın kimliğinin, dilinin ve inancının korunması ve eşit yurttaşlık temelinde güvenli bir yaşamın sağlanması amacıyla Meclis Araştırması açılması tarihsel bir sorumluluk ve vicdani bir gerekliliktir.
ÖNERGEYİ İMZALAYANLAR
İmzacılar
İmzacıların partisi, imza tarihindeki partisidir.
AYNI KONUDA
Aynı konuda verilen diğer önergeler
TBMM, aynı konudaki araştırma önergelerini birleştirerek görüşebilir; tek bir araştırma komisyonu kurulabilir.