Tekstil sektöründe çalışan kadın işçilerin karşılaştıkları sorunların tespit edilerek bu sorunlara yönelik çözüm önerileri geliştirilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Kadın emeğinin yoğun biçimde sömürüldüğü tekstil sektöründe, düşük ücret, kayıt dışı istihdam, sendikal baskı, mobbing, taciz, işçi sağlığı ve iş güvenliği ihlalleri giderek yaygınlaşmaktadır. Türkiye'de tekstil sektöründeki toplam işgücünün yaklaşık %60'ını kadınlar oluşturmakta, ancak kadın işçilerin büyük kısmı asgari ücret düzeyinde, sendikasız, güvencesiz ve sağlıksız koşullarda çalışmaktadır.

Kadın işçiler; düşük ücretli, esnek, uzun mesaili işlerde çalıştırılmakta, işten çıkarma tehdidiyle sindirilmekte, doğum, regl veya bakım sorumlulukları gerekçe gösterilerek ayrımcılığa uğramaktadır. İşyerlerinde psikolojik şiddet, taciz, özel yaşamın ihlali, tuvalet ve su kısıtlaması, mobbing gibi insanlık dışı uygulamalar da giderek artmaktadır. Kadın emeğinin bu şekilde ucuz, sessiz ve itaatkâr bir işgücü olarak görülmesi hem toplumsal cinsiyet eşitsizliğini hem de sınıfsal sömürüyü derinleştirmektedir.

Bu genel tablonun en çarpıcı örneklerinden biri, İzmir Ege Serbest Bölgesi'nde faaliyet gösteren DİGEL Tekstil fabrikasında yaşanan olaylardır. Türkiye Tekstil, Örme, Giyim ve Deri Sanayii İşçileri Sendikası (TEKSİF) inceleme raporlarına ve işçi beyanlarına göre; kadın işçiler bu işyerinde sistematik biçimde aşağıdaki ihlallere maruz kalmıştır. DİGEL Tekstil'de yaklaşık 400 çalışanın %85'i kadın olmasına rağmen, ücret politikası, prim sistemi ve yükselme imkânları erkek çalışan lehine düzenlenmiştir. Kadınlar, sürekli "yardımcı", "destek" pozisyonlarda tutulmakta; karar ve denetim mekanizmalarına dahil edilmemektedir. Kadın işçiler, yöneticilerin aşağılayıcı sözlerine, cinsiyetçi ifadelere ve sistematik psikolojik şiddete maruz kalmıştır.

Kadın işçilerin gebelik süreçleri bu sistematik ihlal zincirlerini daha da katmerli hale getirmektedir. Çoğu iş yerinde gebe işçiler işten atılma riski ile karşılaşmakta, hijyen sorunları ve beslenme yetersizliği ile sağlık sorunları artmakta, performans baskısı ile yüz yüze bırakılmakta, "mükemmellik primi" adı altında kadın işçiler üzerinde sürekli baskı kurulmakta, hedefi tutturamayanlar alenen aşağılanmakta, performans yetersizliği gerekçesiyle tehdit edilmekte, gebelik izin hakları ihlal edilmekte, kreş hizmetlerinden mahrum bırakılmaktadırlar.

Türkiye genelinde tekstil sektöründe kadın emeği üzerindeki baskı, sömürü ve ayrımcılığın yalnızca bir yansımasıdır. Denetimsiz, ucuz işgücüne dayalı bu üretim modeli, kadınların bedenini, emeğini ve onurunu sistematik biçimde sömürmektedir.

Bu tablo, yalnızca iş hukukuna değil; Anayasa'nın 10., 49., 51 ile 56. maddelerine, Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (CEDAW)'a, ILO'nun 100, 111 ve 190 sayılı sözleşmelerine ve Türkiye'nin taraf olduğu diğer uluslararası yükümlülüklere de açıkça aykırıdır.

Kadın işçilerin uğradığı hak ihlallerinin yapısal nedenlerinin araştırılması, ülke genelinde tekstil sektöründeki denetim eksikliklerinin ortaya çıkarılması, kadın emeğine dayalı üretim alanlarında cinsiyet temelli sömürünün önlenmesi ve kadınların güvenli, eşit, eşdeğer ücretle ve insanca koşullarda çalışmasının teminat altına alınması amacıyla Meclis Araştırma Komisyonu kurulması zorunludur.