Türkiye'de yaşanan gıda zehirlenmesi vakalarının tüm yönleriyle incelenerek gıda denetim mekanizmalarının iyileştirilmesi ve halk sağlığını korumak için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Türkiye'de son yıllarda giderek artan gıda zehirlenmeleri, halk sağlığı açısından ciddi bir alarm seviyesine işaret etmektedir. Özellikle 2023-2025 döneminde otellerde, restoranlarda, okul yemekhanelerinde, toplu yemek tedarikçilerinde ve hazır gıda üretim tesislerinde meydana gelen vakalar, gıda güvenliği zincirinin bütün aşamalarında sistematik sorunlar bulunduğunu ortaya koymuştur. Bu süreçten hem vatandaşlarımız hem de ülkemizi ziyaret eden yabancı turistler etkilenmiş; turistik bölgelerde yaşanan toplu rahatsızlanmalar, ülke imajını dahi etkileyen bir halk sağlığı problemi hâline gelmiştir. Gıda zehirlenmesi olaylarının çeşitliliği, tek bir kaynağa değil; denetim, kontrol, hijyen, izlenebilirlik ve kimyasal güvenlik alanlarında yaygın aksaklıklara işaret etmektedir.

Zehirlenme vakalarının önemli bir kısmı mikroorganizmalardan kaynaklanmaktadır. Salmonella, listeria, stafilokok, clostridium ve norovirüs gibi patojenlerin bulaştığı yiyeceklerin tüketilmesi, çok kısa sürede çok sayıda kişiyi etkileyebilmektedir. Özellikle yaz aylarında artan sıcaklık, bozulabilir ürünlerin uygunsuz saklanması ve hızlı tüketim alışkanlıkları risk seviyesini artırmaktadır. Restoran mutfaklarında, okul yemekhanelerinde ve otellerde yapılan hazırlık işlemlerinde görülen hijyen eksiklikleri, soğuk zincirin kırılması, personel eğitimsizliği ve altyapı yetersizlikleri bu vakaların temel nedenleri arasındadır. Buna rağmen mevcut denetim sisteminin bu riskleri önlemede yeterli olup olmadığı tartışmalıdır. Hazır gıda üretim sektöründe ise izlenebilirlik zincirinin zayıflığı ciddi bir sorun alanı oluşturmaktadır. Paketli ürünlerde kontaminasyon tespit edildiğinde geri çekme işlemlerinin gecikmesi ve kamuoyuna yetersiz bilgilendirme yapılması, riskin geniş kitlelere yayılmasına neden olabilmektedir. Gıda güvenliğinin sağlanması için üretimden tüketime kadar her aşamanın denetlenmesi gerekirken, mevcut sistemde denetim sıklığı, analiz kapasiteleri ve laboratuvar süreçleri sınırlı kalmaktadır. Bu nedenle bazı kontaminasyon vakalarının ortaya çıkması gecikmekte, tüketiciler risk altına girmektedir. Bir diğer önemli başlık ise merdiven altı üretim ve kayıt dışı satış noktalarıdır. Büyük şehirlerde yaygınlaşan kontrolsüz hazır gıda satıcıları, uygun olmayan koşullarda üretilen ve saklanan yiyeceklerle halk sağlığını doğrudan tehdit etmektedir. Kaçak alkol olaylarında görüldüğü gibi denetim dışı üretim, çok sayıda insanın hayatını kaybetmesine veya kalıcı sağlık sorunları yaşamasına yol açabilmektedir. Bu nedenle kayıt dışı alanın kontrol altına alınması, yerel yönetimler ve merkezi idare arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesi gerekmektedir.

Son dönemde bazı otel vakalarında görüldüğü gibi, gıda zehirlenmesi şüphesiyle başlayan incelemelerde işletmelerde gerçekleştirilen uygunsuz kimyasal uygulamaların da zehirlenmeye yol açabileceği anlaşılmıştır. Bu durum, gıda güvenliği yaklaşımının yalnızca mutfak hijyeniyle sınırlı olmadığını; temizleme maddelerinin kullanımı, haşere mücadele yöntemleri, havalandırma sistemleri ve mekânsal güvenlik gibi unsurların da aynı bütün içinde değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

Türkiye'de gıda kaynaklı hastalıklara ilişkin merkezi ve sürekli bir veri toplama sisteminin bulunmaması, olay bazlı raporlamanın düzensiz yapılması ve kurumlar arası bilgi akışının yetersizliği de sorunun yapısal bir yönüne işaret etmektedir. Bu eksiklikler nedeniyle risk analizi, erken uyarı ve politika üretimi süreçleri gecikmekte; tekrarlayan vakaların önüne geçilememektedir.

Tüm bu nedenlerle, Türkiye'de gıda zehirlenmelerinin tüm yönleriyle incelenmesi, denetim mekanizmalarının etkinliğinin ölçülmesi ve halk sağlığını koruyacak politikaların geliştirilmesi amacıyla bir Meclis Araştırması açılması gerekmektedir.