Esnaf ve zanaatkarların karşılaştığı sorunların araştırılarak bu sorunlara yönelik çözüm önerileri geliştirilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Türkiye ekonomisi uzun yıllardır derin bir kriz ile karşı karşıyadır. Ekonomik kriz, başta asgari ücretliler olmak üzere milyonlarca ücretli çalışanı olumsuz etkilemektedir. Gıda ürünlerinden kira oranlarına kadar birçok alandaki yüksek fiyat artışları, geniş toplumsal kesimlerin yaşamlarını sarsmaktadır. Ekonomik krizin en çok ve derinden etkilediği kesimlerin başında esnaf ve zanaatkârlar gelmektedir.

Türkiye ekonomisinin önemli bir bölümünü oluşturan esnaf ve zanaatkarlar, hem yerel ekonominin döngüsü hem de bu döngünün ülke ekonomisine yansıması açısından kritik bir role sahiptir. Buna karşın geniş ve önemli bir ekonomik konuma sahip olmalarına rağmen, son yıllarda artan maliyetler, düşen gelirler, kira ve enerji giderleri ile krediye erişimde yaşanan zorluklar nedeniyle ekonomik sürdürülebilirlikleri her geçen gün zorlaşmaktadır. Bu koşulların yanında, 8/9/2025 tarihli ve 10380 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile çok sayıda esnaf ve zanaatkârın basit usulden çıkarılarak gerçek usule geçirilmesi, söz konusu meslek gruplarının üzerindeki ekonomik yükü daha da artıracaktır. Düzenlemeyle, büyükşehirlerde faaliyet yürüten esnaf ve zanaatkârlar (nüfusu 30 bini geçmeyen ilçeler hariç) 2026 yılı itibarıyla basit usulden gerçek usule geçecektir. Bu değişiklik, küçük esnaf ve zanaatkârı koruyan basit usul yerine gerçek usule geçilmesiyle birçok yeni mükellefiyet ve ek maliyet doğurmaktadır. Van ve Ankara gibi çeşitli illerdeki esnaf ve zanaatkâr odaları yaptıkları açıklamalarda; bu düzenlemenin küçük esnafı zor duruma düşüreceğini, maliyetleri artırarak birçok işletmenin kapanma riskiyle karşı karşıya kalacağını ifade etmektedir. Küçük esnaf ve zanaatkârları Türkiye ekonomisindeki yaygın etkisi, bu alanda oluşabilecek krizlerin ülke genelinde farklı alanları da doğrudan veya dolaylı şekilde etkilemesine neden olmaktadır. Esnaf ve zanaatkârlar yalnızca ekonomik yapı içinde değil, yerelin sosyal dinamikleri üzerinde de belirleyici etkilere sahiptir. Dolayısıyla bu alanda yaşanacak herhangi bir krizin çok boyutlu olumsuz sonuçlar doğurması. kaçınılmazdır. Ekonomik kriz koşullarının derinleştiği, gelirlerin düştüğü ve maliyetlerin arttığı bir dönemde küçük esnafın vergi yükü ve bürokratik yükümlülüklerle daha fazla baskı altına alınması; kapanmaları, işsizliği, gelir kaybını ve sosyal kırılganlığı artırma riski taşımaktadır. Zaten kırılgan bir grup olan esnaf ve zanaatkârlar, 10380 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı nedeniyle ekonomik krizi daha da ağır yaşayacaktır.

Esnaf ve zanaatkârlar üzerindeki ekonomik, mali, sosyal ve bölgesel etkilerin tüm paydaşlarla birlikte değerlendirilmesi; küçük esnafı korumaya yönelik alternatif modellerin geliştirilmesi ve vergi adaleti sağlanırken küçük işletmelerin güçlendirilmesine yönelik düzenlemelerin tespit edilmesi büyük önem taşımaktadır. Küçük esnafın ayakta kalması yalnızca ekonomik bir mesele değil, aynı zamanda toplumsal dayanıklılık, yerel üretimin sürdürülmesi ve istihdamın korunması açısından da stratejik bir gerekliliktir.

Tüm bu gerekçelerle, basit usulden gerçek usule geçişin yaratacağı etkilerin kapsamlı biçimde incelenmesi, esnaf ve zanaatkârların yaşadıkları çoklu mali sorunların bütün boyutlarıyla araştırılması ve uzun vadeli çözüm önerilerinin geliştirilmesi amacıyla bir Meclis Araştırması açılması zorunlu hale gelmiştir.