Esnaf ve sanatkarların yaşadığı sorunların tüm boyutlarıyla araştırılarak bu sorunlara yönelik kalıcı çözüm önerileri geliştirilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Başta kira, enerji, hammadde ve işçilik giderleri olmak üzere temel maliyet kalemlerinde yaşanan olağanüstü artışlar, esnafın gelir-gider dengesini tamamen bozmuştur. Buna karşın vergi yükünde anlamlı bir hafifleme sağlanmamış, sosyal güvenlik primleri ve kamu alacakları konusunda esnafın ödeme gücü gözetilmemiştir. Geliri düşen, müşteri sayısı azalan ve kâr marjı neredeyse sıfırlanan esnaf; vergi ve Sosyal Güvenlik Kurumu borçları nedeniyle ciddi bir borç sarmalına sürüklenmiştir.

Özellikle Bağ-Kur kapsamında bulunan esnaf ve sanatkârlar açısından prim borçları; yalnızca mali bir yük değil, aynı zamanda sosyal güvenlik hakkına erişimi engelleyen yapısal bir sorun haline gelmiştir. Biriken prim borçları nedeniyle sağlık hizmetlerinden yararlanamayan, emeklilik hakkı kazanamayan ve sosyal güvenceden fiilen koparılan yüz binlerce esnaf bulunmaktadır. Mevcut prim sistemi, esnafın düzensiz ve kırılgan gelir yapısını dikkate almamakta; kriz dönemlerinde esnafı koruyacak bir esneklik içermemektedir.

Vergi ve SGK borçlarına ilişkin geçmiş dönemlerde çıkarılan yapılandırma düzenlemeleri ise sorunu kalıcı biçimde çözmekten uzak kalmıştır. Yapılandırmaların kısa vadeli olması, taksit tutarlarının yüksekliği, faiz ve gecikme zamlarının önemli ölçüde korunması ve ödeme koşullarının esnafın gerçek gelir düzeyiyle uyumsuz olması nedeniyle, çok sayıda esnaf bu düzenlemelerden ya hiç yararlanamamış ya da yapılandırmasını kısa sürede kaybetmiştir. Sonuç olarak esnaf, yeniden icra ve haciz işlemleriyle karşı karşıya bırakılmıştır.

Günümüzde çok sayıda esnaf; banka hesaplarına bloke konulması, iş yerlerine haciz gelmesi, araç ve ekipmanlarına el konulması tehdidi altında faaliyet göstermeye çalışmaktadır. Bu tablo yalnızca esnafı değil; esnafın istihdam ettiği çalışanları, ailelerini ve yerel ekonomileri de doğrudan etkilemektedir. Esnafın kepenk kapatması, işsizliğin artmasına, kayıt dışılığın yaygınlaşmasına ve mahalle ölçeğinde ekonomik hayatın çökmesine yol açmaktadır.

Esnafın yaşadığı sorunlar artık bireysel değil; ülke ekonomisinin dengelerini, sosyal barışı ve istihdam yapısını doğrudan etkileyen kamusal bir mesele niteliği kazanmıştır. Buna rağmen mevcut politikalar, esnafı desteklemek yerine borç yükünü ağırlaştıran, tahsilat odaklı ve kısa vadeli yaklaşımlarla sınırlı kalmaktadır. Vergi ve SGK borçlarının sürdürülebilir bir anlayışla ele alınması; esnafın ödeme gücünü esas alan, uzun vadeli, adil ve kalıcı bir yapılandırma modelinin hayata geçirilmesi zorunlu hâle gelmiştir.

Bu bağlamda; Türkiye genelinde esnaf ve sanatkârların güncel ekonomik durumunun bütün yönleriyle tespit edilmesi, vergi ve Sosyal Güvenlik Kurumu borçlarının esnaf üzerindeki mali ve sosyal etkilerinin ayrıntılı biçimde incelenmesi, bugüne kadar yürürlüğe konulan mevcut ve geçmiş yapılandırma uygulamalarının neden kalıcı ve sürdürülebilir bir çözüm üretemediğinin ortaya konulması büyük önem taşımaktadır. Bununla birlikte, Baz Ei, plan sistemi, prim gün sayısı ve emeklilik koşullarının esnaf ve sanatkârlar adısından yaratuğ yapısal mağduriyetlerin değerlendirilmesi; haciz ve icra uygulamalarının öze Akle ölçekli esnaf üzerindeki yıkıcı sonuçlarının araştırılması; esnafın düzensiz ve kırılgas eli yapısını esas alan, ödeme gücüne uygun, uzun vadeli ve sürdürülebilir yeni bir vergi ve SGK yapılandırma modeline ilişkin somut ve uygulanabilir çözüm önerilerinin belirlenmesi amacıyla kapsamlı ve bütüncül bir çalışmaya ihtiyaç bulunmaktadır.

Esnaf ve sanatkârların yaşadığı ekonomik ve sosyal sorunların tüm boyutlarıyla araştırılması, vergi ve Sosyal Güvenlik Kurumu borç yükünün esnaf üzerindeki mali ve toplumsal etkilerinin ortaya konulması ve kalıcı, adil ve sürdürülebilir çözüm önerilerinin geliştirilmesi; büyük mağduriyet yaşayan milyonlarca esnaf ve sanatkârın ekonomik sorunlarının giderilmesi ve ayakta kalmalarının sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır.