Ceviz üretim politikalarının gözden geçirilmesi ve üreticilerin desteklenmesi için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi
Meclis araştırması önergesi, bir konuda bilgi edinmek için TBMM’nin araştırma komisyonu kurmasını ister. Önerge Genel Kurul’da öngörüşmeyle oylanır; kabul edilirse araştırma komisyonu kurulur.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)22 Eylül 2025 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan kararla, 2018 yılında Bakanlar Kurulu tarafından ABD menşeli ürünlere konan ek gümrük vergilerinin kaldırılması, tarım sektörünün birçok alanında olduğu gibi ceviz üretimini de doğrudan etkileyeceği kesindir. Ceviz, ülkemizin 80 ilinde üretimi yapılan stratejik bir tarım ürünüdür. 1990'lı yıllarda ortalama 115 bin ton, 2000'li yılların başında 126 bin ton olan üretim, son beş yılda yaklaşık 350 bin ton seviyesine ulaşmıştır. 2024 yılında ise 426 bin tonluk üretimle Cumhuriyet tarihinin rekoru kırılmıştır.
Ancak bu yıl Nisan ayında yaşanan büyük zirai don felaketinden sonra Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre ve bir önceki yılın verileri dikkate alındığında rekolte kaybının %28 olacağı ifade edilirken üreticilerin yaptığı saha gözlemlerine göre ise rekolte kaybının %30'a yaklaştığı yönündedir. Bu nedenle üretimin 298 ile 306 bin ton aralığında kalacağı öngörülmektedir.
Bu düşüşün büyüklüğü dünya genelinde üretim yapan 55 ülkenin 47'sinin toplam üretiminden daha fazladır. Neredeyse bir kıtanın üretimine denk gelen bir kayıptır. Ceviz üretimi "fidan dikelim nasıl olsa meyve verir" mantığıyla yapılacak bir iş değildir. İklim değişikliği ve su yetersizliği nedeniyle cevizde yüksek verim almak giderek zorlaşmaktadır.
Metnin tamamını göster (12 paragraf daha)Metni kısalt
Türkiye'de ceviz Bayburt ili hariç her bölgede ve ilde yetiştiriliyor. Üretim son 20 yılda 3 kat artmasına rağmen hâlâ iç talebi karşılayamaz durumdadır.
2024 yılının üretim verilerine bakıldığında üretimin %5,2'si Denizli ve Bursa'da %4,9'u Kahramanmaraş'ta %4,2'si Mersin'de ve %4,0'ü Manisa illerinde olmuştur. Bu beş il toplam üretimin sadece %23,5'ini oluşturuyor. Yani incirde Aydın, kayısıda Malatya, üzümde Manisa örneklerinde olduğu gibi belirgin bir merkez yok. Ceviz denince aklımıza üretim odaklı şu il gelir diyemiyoruz.
ABD'de hektar başına verim 4.798 kilo, Şili'de 4.302 kilo, Türkiye'de ise yalnızca 2.068 kilodur. Ama bazı üreticiler 3.000 kilo elde ettiklerinde bunu "başarı" olarak saymaktadırlar. Oysa Romanya 16.181 kilo ile dünya birincisi, İran 6.207 kilo ile bölgesel lider konumundadır.
Biz Romanya'nın sekizde biri, İran'ın üçte biri kadar verim alıyoruz. Bu verilere bakıldığında verimlilikte sınıfta kalmış durumdayız.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre, 2023 yılında dünyada 55 ülkede toplam 4 milyon ton ceviz üretildi. I1k beş ülkeye baktığımızda-Çin 1,4 milyon
GRUP BASKANLE
Türkiye 4'ncü sırada, ancak buna rağmen kendi ihtiyacını karşılayamıyor. Son 25 yılda kabuklu ve iç ceviz ithalatına 2,5 milyar dolar ödedik. Üstelik dünya genelinde kabuklu ceviz ithalatında 1'inci, iç cevizde 6'ncı sıradayız. Yani hem üreten hem de en çok ithal eden ülkelerden biriyiz.
Tüketim tarafına bakıldığında ve TÜİK verileri incelendiğinde ise kişi başına ceviz tüketimi 2000'lerde 1,6 kilo iken, 2023 yılında 5 kiloya çıkmış olmasına rağmen yerli üretimin bu talebi karşılayamadığı görülmektedir.
Bugün gelinen noktada ceviz para etmediği için yüzlerce ceviz bahçesi ya satılmıştır ya satıştadır. Kontrolsüz ithalat ve fiyat baskısı üreticiyi bitme noktasına getirmiştir. Üreticinin şu anda tek dayanak noktası, yerli ceviz tüketimine duyulan ilgidir. Ancak bu bilinç zayıflarsa, yerli üretimin tamamen çökmesi de kaçınılmaz olacaktır. Hem üretim maliyetlerinin katlanılamaz hale gelmesi hem de ithalatın önünün açılması üreticiyi çok zor durumlara düşürmektedir.
Sektörün geleceği için ceviz üretim politikalarında bütüncül bir vizyon oluşturmak, ceviz üretimini hem arttırmak hem de kalite kazandırmak ve bu bağlamda üreticiyi desteklemek sorunlarını çözmek amacıyla Anayasa'nın 98 İçtüzüğün 104 ve 105'nci maddeleri gereğince Meclis Araştırma Komisyonu kurulmasını arz ve talep ederiz.
DOPD BASKANLE
.anotkale Mer.
ÖNERGEYİ İMZALAYANLAR
İmzacılar
İmzacıların partisi, imza tarihindeki partisidir.