Hakkari ve çevresindeki illerde yaşanan intihar ve şüpheli ölüm olaylarının nedenlerinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi
Meclis araştırması önergesi, bir konuda bilgi edinmek için TBMM’nin araştırma komisyonu kurmasını ister. Önerge Genel Kurul’da öngörüşmeyle oylanır; kabul edilirse araştırma komisyonu kurulur.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Hakkâri'de ve bölge kentlerinde 2000-2025 döneminde resmi istatistikler ve saha bulgularıyla teyit edilen intihar ve şüpheli ölüm vakalarındaki artışın nedenlerinin, demografik dağılımı, yaş ve cinsiyet kırılımları, ekonomik göstergeler ve mekânsal yoğunlaşmalar esas alınarak bütüncül ve veriye dayalı biçimde incelenmesi; adli soruşturma süreçlerinin etkinliği, delil yönetimi ve adli tıp kapasitesi, ruh sağlığı ve sosyal hizmet altyapısının yeterliliği ile istihdam ve yoksulluk politikalarının etkilerinin nesnel ölçütlerle değerlendirilmesi; kurumsal ihmallerin, yapısal zaafların ve sorumluluk alanlarının açık biçimde tespit edilmesi; yaşam hakkını güvence altına alacak koruyucu ve önleyici politika önerilerinin geliştirilmesi amacıyla bir Araştırma Komisyonu kurulmasını ve bu hususta Anayasa'nın 98'inci İçtüzüğün 104'üncü ve 105'inci maddeleri gereğince Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederim.
GEREKÇE
2026 yılı Ocak ayında Hakkâri Merkez Biçer Mahallesi, Şemdinli ilçesi ve Durankaya beldesinde kısa aralıklarla yaşanan üç intihar vakası, Hakkâri ilinde uzun yıllardır süreklilik arz eden intihar ve şüpheli ölüm olgusunun güncel ve ağırlaşmış bir yansımasıdır. Bu vakalar, bireysel patolojiye indirgenebilecek münferit hadiseler değil; bölgesel yoksullaşma, genç işsizliği, toplumsal cinsiyet temelli eşitsizlikler, güvenlikçi yönetim pratikleri ve kamusal ruh sağlığı altyapısındaki yapısal yetersizliklerin kesişiminde ortaya çıkan çok katmanlı bir toplumsal krizdir.
Metnin tamamını göster (4 paragraf daha)Metni kısalt
Türkiye İstatistik Kurumu'nun 2000-2023 dönemine ilişkin verileri, Hakkâri'nin uzun süredir intihar hızının yüksek seyrettiği iller arasında yer aldığını ve özellikle 15-29 yaş grubu ile kadın nüfus açısından kalıcı bir risk alanına dönüştüğünü ortaya koymaktadır. Hakkâri, ülke genelinde 2023 yılında işsizlik oranı %23,3 ile en yüksek il olarak kaydedilmiştir. 2023 yılında 24 intihar vakasının kayda geçmesi ve nüfusa oranla hesaplanan intihar hızının ülke genelinde üst sıralarda yer alması, ekonomik dışlanma ile ruhsal çöküntü arasındaki yapısal ilişkiyi açık biçimde ortaya koymaktadır.
Yerel saha çalışmaları ve sivil toplum raporları; vakaların Hakkâri merkez, Şedinli, Yüksekova ve Çukurca ekseninde yoğunlaştığını, soruşturma süreçlerinde delil yönetimi, ailelere bilgi akışı ve olay sonrası psikososyal destek mekanizmalarında ciddi kurumsal zaaflar bulunduğunu belgelemektedir. Özellikle bazı vakalarda etkin soruşturma yürütülmemesi, adli süreçlerin gecikmesi ve mağdur ailelere sistematik destek sağlanmaması, cezasızlık algısını güçlendirmekte ve yeni travmatik örüntülerin oluşmasına zemin hazırlamaktadır. Toplumsal cinsiyet boyutu krizin merkezinde yer almaktadır. Kadınlar ve gençler, çok katmanlı eşitsizlikler, yoksulluk, görünmez şiddet, eğitim ve istihdama erişimdeki yapısal engeller nedeniyle yüksek risk grubu haline gelmiştir. Buna karşın Hakkâri'de kadınlara yönelik sığınma, danışmanlık, psikososyal destek ve koruyucu ruh sağlığı hizmetlerinin nicel ve nitel olarak son derece sınırlı olduğu görülmektedir.
Basına ve saha bildirimlerine yansıyan 2024-2025 dönemine ait veriler; Haziran-Temmuz 2025'te en az altı, Eylül-Ekim 2025'te dört yeni intihar vakasının bildirildiğini, krizin yayılmacı bir nitelik kazandığını göstermektedir. Bu durum yalnızca Hakkâri'ye özgü olmayıp; Van, Şırnak, Muş, Bitlis ve Ağrı başta olmak üzere bölge kentlerinde ve Türkiye genelinde genç işsizliği ve yoksullaşma ile bağlantılı biçimde benzer risk kümelenmelerinin oluştuğunu göstermektedir.
Devletin yaşam hakkımı koruma yükümlülüğü Anayasa, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve taraf olunan diğer uluslararası sözleşmeler uyarınca açıktır. Şüpheli ölümlerin etkin, bağımsız ve şeffaf biçimde soruşturulması; koruyucu sosyal politikaların geliştirilmesi, ruh sağlığı ve sosyal hizmet altyapısının bölgesel eşitsizlikleri giderecek şekilde güçlendirilmesi devletin pozitif yükümlülükleri arasındadır. Buna karşın Hakkâri özelinde bugüne dek izlenen politikaların parçalı, gecikmiş ve etkisiz kaldığı; intihar olgusunun bütünlüklü bir halk sağlığı, sosyal politika ve insan hakları meselesi olarak ele alınmadığı görülmektedir. Bu nedenlerle, Hakkâri'de ve bölge kentlerinde 2000-2025 döneminde artış gösteren intihar ve şüpheli ölüm vakalarının nedenlerinin sayısal ve nitel boyutlarıyla bütüncül biçimde ortaya konulması; adli ve idari soruşturma süreçleri, adli tıp kapasitesi, ruh sağlığı ve sosyal hizmet altyapısı ile istihdam ve yoksulluk politikalarının bağımsız ve şeffaf biçimde incelenmesi zorunludur. Koruyucu ve önleyici mekanizmaların güçlendirilmesine yönelik somut ve bağlayıcı politika önerilerinin geliştirilmesi amacıyla, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kapsamlı bir Meclis Araştırması açılması elzemdir.
ÖNERGEYİ İMZALAYANLAR
İmzacılar
İmzacıların partisi, imza tarihindeki partisidir.